Almanya’da Start-up Vizesi ve Girişimci Oturumu: İş Planı, Finansman ve “Ekonomik Menfaat” Testi
Almanya’da start-up kurarak oturum almak isteyenler için §21 AufenthG sistemi: ekonomik menfaat/bölgesel ihtiyaç, pozitif ekonomik etki, finansman ispatı, IHK değerlendirmesi, iş planı dosyası, başvuru adımları, uzatma ve 3 yılda yerleşim izni ihtimali.
Almanya’da Start-up Vizesi ve Girişimci Oturumu: İş Planı, Finansman, “Ekonomik Menfaat” Testi
Almanya’da “start-up vizesi” denildiğinde çoğu kişi tek bir özel vize türü olduğunu zanneder. Uygulamada ise Almanya’nın yaklaşımı daha teknik ve “dosya temelli”dir: asıl belirleyici olan, kurduğunuz şirketin varlığı değil; Almanya İkamet Yasası (Aufenthaltsgesetz – AufenthG) çerçevesinde serbest çalışma/işletme kurma amacıyla oturum izninin şartlarını ispatlamanızdır. Bu çerçevenin omurgası, girişimciler için genellikle §21 AufenthG (self-employment / Selbständige Tätigkeit) hükümleridir. Berlin gibi bazı idareler, başvuru sayfalarında §21’in (1), (2a), (2b) alt yollarına özellikle atıf yapar. (ServicePortal Berlin)
Bu yazıda, Almanya’daki start-up/girişimci oturumunun pratikte nasıl değerlendirildiğini; iş planı, finansman, “ekonomik menfaat / bölgesel ihtiyaç” testi ve sürecin kritik hukuki sürelerini “dosya hazırlama mantığı” ile anlatıyorum.
1) Start-up vizesinin hukuki karşılığı: §21 sistemi ve iki temel hat
Almanya’da girişimci olarak oturum, çoğunlukla şu iki ana yola oturur:
- Ticari işletme / start-up kurma (Gewerbe, şirket kuruluşu): §21(1) temel hattı. Dış temsilcilik ve resmi portallar, “ekonomik menfaat/bölgesel ihtiyaç – pozitif ekonomik etki – finansman” üçlüsünü burada merkez kriterler olarak sayar. (Auswärtiges Amt)
- Serbest meslek (Freiberufler): §21(5) hattı; genelde “liberal meslek” kapsamındaki faaliyetlerde (ör. bazı yaratıcı/akademik profesyonel işler) gündeme gelir. Federal portal bu ayrımı açıkça vurgular. (Make it in Germany)
“Start-up” kavramı pratikte §21(1) ile örtüşür; ancak Almanya’da eğitim almış mezunlar ve araştırmacılar için daha esnek bir alt yol olan §21(2a) yaklaşımı da sık kullanılır (özellikle iş fikri, eğitim/araştırma geçmişiyle bağlantılıysa). Berlin’in güncel başvuru PDF’inde bu “bağlantı” unsuruna açık vurgu vardır. (ServicePortal Berlin)
2) Karar mekanizmasının çekirdeği: “Ekonomik menfaat” testi üç ayağı
Resmi kaynakların ortaklaştığı temel test şudur:
- (i) Ekonomik menfaat veya bölgesel ihtiyaç var mı?
- (ii) Faaliyetin ekonomi üzerinde pozitif etkisi bekleniyor mu?
- (iii) İş planının finansmanı öz sermaye veya kredi taahhüdü ile güvence altında mı?
Bu üçlü; Almanya Dışişleri Bakanlığı’nın (Auswärtiges Amt) resmi bilgilendirmesinde açıkça sayılır. (Auswärtiges Amt) Aynı çerçeve GTAI tarafından da “granting requirements” olarak tekrar edilir. (gtai.de) Federal Ekonomi Bakanlığı portalında (Existenzgründungsportal) da aynı üç şart, 45+ yaş için emeklilik güvenliği notuyla birlikte özetlenir. (existenzgruendungsportal.de)
Önemli nokta: Bu kriterler “kâğıt üzerinde doğru cümleleri yazdım” testinden ziyade, somut delil testidir.
3) “Ekonomik menfaat / bölgesel ihtiyaç” nasıl ispatlanır?
3.1. İdarenin sorduğu soru
İdare şu soruya yanıt arar: “Bu start-up Almanya’da (ve başvuru yapılan şehir/eyalette) gerçekten bir ihtiyaca cevap veriyor mu; yoksa sadece oturum almak için kurulmuş bir vitrin mi?”
IHK Berlin, ekonomik menfaatin; yerleşik şirketlerin satış/market imkânlarını kalıcı biçimde iyileştirme, istihdam yaratma/koruma, üretim tesisi kurma, çevre dostu veya inovatif ürün pazarlama gibi olgularla görünür olabileceğini; “tüketiciye dönük küçük ölçekli, benzeri çok olan yerel hizmetlerde” ekonomik menfaatin çoğu zaman zayıf görülebileceğini, ancak bölgesel ihtiyaç/undersupply veya unique selling point ile gerekçelendirilebileceğini anlatır. (Industrie- und Handelskammer)
3.2. Dosyada en güçlü deliller
“Ekonomik menfaat” kısmını güçlendiren tipik set:
- Almanya’daki müşterilerden Letter of Intent (niyet mektubu), ön sözleşme veya sipariş niyeti,
- Pilot proje kabul yazısı (inkübasyon/akseleratör programları),
- İş modelinin “Almanya pazarı” ile bağını gösteren sektör verisi ve rekabet analizi,
- Tedarikçi/partnerlik anlaşmaları,
- İstihdam planı (kaç kişi, hangi profilde, hangi tarihten itibaren).
Berlin İdare sayfası, başvuru dosyasında “firma profili ve detaylı iş konsepti”, “business plan”, “finansman planı” gibi belgeleri açıkça listeler; bu da idarenin dosyayı “konsept + plan + para” üzerinden okuduğunu gösterir. (ServicePortal Berlin)
4) “Pozitif ekonomik etki” ne demek? Start-up için doğru çerçeve
Pozitif etki, sadece kâr etmek değildir. İdare; vergi tabanı, istihdam, teknoloji/AR-GE katkısı, ihracat potansiyeli, yerel ekosisteme katma değer gibi unsurları birlikte değerlendirir. IHK Berlin, değerlendirmede özellikle iş fikrinin sürdürülebilirliği, girişimcinin deneyimi, sermaye düzeyi, istihdam/eğitim etkisi ve inovasyon/araştırmaya katkı gibi kriterleri sayar. (Industrie- und Handelskammer)
Start-up dosyalarında şu yaklaşım ikna edicidir:
- Ürünün/hizmetin ölçeklenebilirliği (scalability) ve büyüme planı,
- İlk 12 ayda “pazar doğrulama”, 24 ayda “büyüme” yol haritası,
- Almanya’da yaratılacak istihdamın gerçekçiliği (pozisyon tanımı + ücret projeksiyonu),
- Teknoloji/ürün tarafında fikri mülkiyet (varsa) ve rekabet avantajı.
5) Finansman: “Param var” demek yetmez, finansman mimarisi gerekir
Resmi test, finansmanın öz sermaye veya kredi taahhüdü (loan commitment) ile güvence altında olmasını arar. (Auswärtiges Amt)
5.1. İyi bir finansman dosyası nasıl görünür?
- Banka dökümü + paranın kaynağı (şeffaf ve açıklanabilir),
- Yatırımcı term sheet / yatırım niyeti yazısı (varsa),
- Bankadan kredi ön onayı / kreditzusage (varsa),
- Likidite planı (liquidity concept) ve 3 yıllık gelir projeksiyonu.
IHK Berlin, “ilk üç yıl gelir tahmini”nin fiyat/komisyon/ücret hesabıyla mantıklı kurulmasını; mümkünse mevcut iş ilişkileri, tekliflerin varlığı, projelerin planlı olmasıyla desteklenmesini; “müşteri listesi”nin tek başına yeterli görülmeyebileceğini özellikle belirtir. (Industrie- und Handelskammer)
5.2. 45 yaş üstü: emeklilik güvenliği (Altersvorsorge)
Federal ekonomi portalı, 45 yaş üstünde başvuruda “yeterli emeklilik güvenliği” ispatının şart olabileceğini açıkça yazar. (existenzgruendungsportal.de) Bu unsur, finansman bölümünün “kişisel güvence” ayağıdır: İdare, sadece şirketin değil, kişinin de uzun vadeli geçim güvenliğini görmek ister.
6) İş planı: Start-up vizesinin “esas delili”
Berlin hizmet sayfası, başvuru evraklarının omurgasında business plan ve finansman planı bulunduğunu net şekilde listeler. (ServicePortal Berlin) IHK Berlin ise business plan’ın “anlamlı, tutarlı, anlaşılır, somut ve detaylı” olması gerektiğini; İngilizce hazırlanabilse de Almanca özetin pratikte faydalı olacağını vurgular. (Industrie- und Handelskammer)
6.1. Start-up iş planı iskeleti (idarenin okuma biçimine göre)
Aşağıdaki iskelet, dosyanın “ekonomik menfaat testine” doğrudan hizmet eder:
- Özet (Executive summary): 1–2 sayfa, net değer önerisi
- Ürün/Hizmet: sorunu tanımla, çözümü göster, neden sen?
- Pazar & rekabet: Almanya pazarı, rakipler, farklılaşma
- Müşteri edinimi: satış kanalları, fiyatlandırma, ilk müşteriler
- Operasyon planı: ekip, görevler, süreç, lokasyon
- Hukuki & regülasyon: lisans/izin gerektiren alanlar (varsa)
- Finansal plan: 3 yıllık gelir-gider, nakit akışı, başabaş noktası
- Risk analizi: en kötü senaryo, mitigasyon, alternatif plan
- Ekonomik etki: istihdam, tedarik, vergi, inovasyon
IHK Berlin’in “gelir tahmini + likidite konsepti” vurgusu, bu iskelette finansal bölümün yüzeysel olamayacağını gösterir. (Industrie- und Handelskammer)
7) IHK / HWK değerlendirmesi: Start-up vizesinin “gizli jüri”si
§21 başvurularında, göç idaresi çoğu zaman yerel ekonomik kurumların görüşünü alır. IHK Berlin, Berlin’de ticari faaliyetler için değerlendirmede genellikle IHK Berlin’in devreye girdiğini; bu görüşün bağlayıcı olmamakla birlikte göç idaresine “yön” verdiğini açıkça anlatır. (Industrie- und Handelskammer)
Bu nedenle başvuru stratejisinde şunlar önem kazanır:
- Dosyayı baştan “IHK’nın okuyacağı dilde” yazmak,
- İstihdam, gelir tahmini, finansman kaynağı gibi alanlarda “boşluk bırakmamak”,
- Mümkünse yerel ekosistem aktörlerinden destek yazıları almak.
8) GmbH/UG kurdum: “Kendi şirketinde çalışma” oturumda otomatik mi?
Hayır. Şirket türü tek başına oturum vermez. Üstelik bazı şehirlerde “şirket müdürü” olarak başvuruda pay oranı gibi pratik eşikler gündeme gelir. IHK Berlin, Berlin Göç İdaresi’nin usul talimatlarına atıfla; GmbH/UG gibi sermaye şirketlerinde müdürlerin §21 kapsamında sayılabilmesi için en az %50 pay şartının arandığını ve bunun uygun belgelerle ispatlanması gerektiğini belirtir. (Industrie- und Handelskammer)
Bu örnek, “start-up kurdum ama hissedar yapısı yanlış” hatasının başvuruyu nasıl riske atabildiğini gösterir.
9) Özel alt yollar: §21(2a) ve §21(2b) ile “start-up” yaklaşımı
Berlin başvuru ekranında §21’in (1) yanında (2a) ve (2b) de ayrıca anılır. (ServicePortal Berlin)
Pratik karşılıkları özetle şöyledir:
- §21(2a): Almanya’da devlet/denk üniversiteden mezun olanlar veya araştırmacı/bilim insanı statüsü olanlar için; iş fikrinin, eğitimde kazanılan bilgiyle veya önceki bilimsel faaliyetle bağlantılı olması beklenir. Berlin’in güncel PDF’inde “iş fikrinin öğrenim/araştırma bilgisiyle bağlantısı” için üniversite/işveren beyanı istenebileceği görülür. (ServicePortal Berlin)
- §21(2b): Şirket kuruluşuna hazırlık için, yaşam giderini karşılayan bir bursun (Alman ekonomik kuruluşu veya kamu kaynağı) bulunması gibi daha spesifik bir senaryo (kanun metni düzeyi ayrıntı, pratikte daha dar bir yol olarak karşınıza çıkar). (gesetze-im-internet.de)
Start-up ekosisteminde sık görülen senaryo, §21(2a) hattıdır: Almanya’da eğitim almış mezunlar, kuracakları girişimin “eğitim alanı ile bağlantısını” dosyaya iyi koyduklarında, ekonomik menfaat testini daha yönetilebilir hale getirebilir.
10) Başvuru yolu: dış temsilcilik vizesi + Almanya’da oturum kartı
Üçüncü ülke vatandaşıysanız, kural olarak Almanya’ya doğru amaçla girmeniz ve gerekli izni almanız beklenir. IHK Stuttgart, §21 kapsamında gerekli oturum izninin çoğu durumda ülkeye girişten önce ilgili Alman misyonunda (konsolosluk/elçilik) başvurulması gerektiğini belirtir. (Industrie- und Handelskammer)
Dış temsilciliklerin “self-employment / startup” türü başvurularda istediği belge seti genellikle şunlar etrafında döner:
- Pasaport, biyometrik fotoğraf, başvuru formu,
- İş planı,
- Finansal imkan/finansman kanıtı,
- (Varsa) şirket kuruluş belgeleri, ortaklık yapısı, sözleşmeler. (digital.diplo.de)
Make-it-in-Germany’nin Ocak 2026 tarihli görsel rehberi, başvuru hazırlığında pasaport, business plan, finansal imkan ve başvuru evraklarını temel örnekler olarak sayar. (Make it in Germany)
11) Almanya içindeki idari gereklilikler: sağlık sigortası, konut, geçim
Girişimci oturumu sadece iş planına bakmaz; Almanya’daki temel ikamet koşullarınızın da “tam” olmasını ister. Berlin hizmet sayfasında, başvuruda sağlık sigortasına ilişkin güncel teyit ve katkı tutarı, kira sözleşmesi/konut mülkiyeti kanıtı ve aylık yaşam giderlerinin belgelenmesi gibi unsurlar açıkça listelenir. (ServicePortal Berlin)
Bu bölüm, çok sayıda dosyada “tek satırlık eksik” yüzünden gecikme yaratır. İş planınız mükemmel olsa bile, sigorta/kira/yaşam gideri kanıtı zayıfsa idare “dosya tamamlanmadı” yaklaşımıyla süreci uzatabilir.
12) Oturum süresi, uzatma ve 3 yılda yerleşim izni ihtimali
BAMF, self-employment oturumunun en fazla 3 yıl verilebileceğini; self-employment “başarılı” olmuş ve geçim güvence altındaysa sonrasında yerleşim iznine (settlement permit) giden yolun açılabileceğini belirtir. (BAMF)
Make-it-in-Germany de §21 kapsamında self-employment oturumu olanların §21(4) üzerinden 3 yıl sonra settlement permit talep edebileceğine işaret eder. (Make it in Germany)
Pratik mesaj şu: Başvuru dosyanızı sadece “ilk oturumu almak” için değil; 3 yıl sonraki uzatma/yerleşim aşamasında “başarıyı ispat” edecek şekilde kurgulamalısınız. Bu nedenle daha ilk günden:
- Faturalama/banka akışı,
- Vergi kayıt disiplini,
- Sözleşme arşivi,
- İstihdam yaratıldıysa bordro/sigorta kayıtları
gibi “iz bırakan” belgeleri düzenli tutmak gerekir.
13) Ret riskini artıran klasik hatalar (ve nasıl önlenir?)
- İş planı “sunum gibi” ama finansal olarak boş: İHK’nin beklediği likidite ve gelir açıklaması yoksa ikna gücü düşer. (Industrie- und Handelskammer)
- Finansman kaynağı belirsiz: “Yatırım alacağım” iddiası taahhütle desteklenmezse dosya zayıflar. (Auswärtiges Amt)
- Ekonomik menfaat anlatımı genelleme: “İnovatif bir fikir” demek yetmez; bölgesel ihtiyaç ve rekabet farkını somutlaştırmak gerekir. (Industrie- und Handelskammer)
- Hissedar yapısı/rol tanımı net değil: Özellikle GmbH/UG yapılarında “girişimsel sorumluluk” ve pay oranı tartışma çıkarabilir (Berlin örneğinde %50 pay vurgusu). (Industrie- und Handelskammer)
- Sağlık sigortası/konut/yaşam gideri delilleri eksik: İdari liste net; eksik kalem süreçte ciddi gecikmeye yol açar. (ServicePortal Berlin)
- Yanlış statüyle içeriden çözmeye çalışma: Şehir ve statüye göre “ülke içinden başvuru” mümkün olmayabilir; bu nedenle giriş stratejisi dosyanın kaderini belirler. (Industrie- und Handelskammer)
14) Uygulamada “kazanma” stratejisi: Dosyayı üç teste göre yazın
Başvuruyu güçlü kılan şey, tek bir kalın dosya değil; her belgenin üç teste hizmet etmesidir:
- Ekonomik menfaat/bölgesel ihtiyaç: LOI + pazar analizi + USP + yerel ekosistem bağlantısı
- Pozitif etki: istihdam planı + inovasyon/teknoloji katkısı + büyüme yol haritası
- Finansman: öz kaynak kanıtı + kreditzusage/taahhüt + likidite planı + risk senaryosu
Bu kurguyu kurduğunuzda, idarenin (ve IHK’nın) okuma biçimiyle aynı frekansta iletişim kurmuş olursunuz. (Industrie- und Handelskammer)
Son Söz
Almanya’da start-up kurarak oturum almak, “şirket kurulum evrakını tamamladım” ile biten bir süreç değildir. §21 sistemi, başvuruyu bir “ekonomik proje dosyası” olarak görür: iş planı (mantık), finansman (gerçekçilik) ve ekonomik menfaat (kamu yararı/yerel ihtiyaç) birlikte ispatlandığında süreç yönetilebilir hale gelir. Bu nedenle, başvurunun ilk günü aslında iki hedefe hizmet etmelidir: ilk oturumu almak ve 3 yıl sonra yerleşim/uzatma aşamasında “başarı”yı ispatlamak. (BAMF)
About Post Author
