Almanya’da şirket kurarak oturum almak isteyenler için §21 AufenthG kapsamında “ekonomik çıkar/bölgesel ihtiyaç”, “pozitif ekonomik etki”, “finansman”, 45+ yaşta “emeklilik teminatı”, iş planı ve belge seti; vize-oturum süreci, uzatma ve 3 yılda yerleşim izni (Niederlassungserlaubnis) ihtimali.

---

Almanya’da Şirket Kurarak Oturum: §21 AufenthG Mantığı ve Aranan Şartlar

Almanya’da şirket kurmak (GmbH/UG/Einzelunternehmen) ticaret siciline kayıt, vergi numarası, banka hesabı gibi adımlarla teknik olarak mümkün olabilir; fakat “şirketi kurdum, otomatik oturum aldım” yaklaşımı doğru değildir. Almanya göç hukukunda asıl mesele, şirketin varlığından ziyade ikamet izninin amacına uygun, sürdürülebilir ve kamu yararıyla uyumlu bir “serbest meslek/işletme faaliyeti” ortaya koyabilmektir. Bu mantık, Almanya İkamet Yasası’ndaki §21 AufenthG (Selbständige Tätigkeit) düzenlemesiyle kurulur. (gesetze-im-internet.de)

Aşağıda, §21’in nasıl çalıştığını, hangi şartların arandığını, dosyanın nasıl “ikna edici” kurgulanacağını ve başvuruda en sık yapılan hataları, resmi kaynaklara dayalı şekilde anlatıyorum.

---

1) §21 AufenthG neyi düzenler? “Şirket kurma” değil, “serbest meslek amacıyla ikamet” rejimi

§21 AufenthG, Almanya’da serbest meslek/işletme kurarak ikamet etmek isteyen üçüncü ülke vatandaşlarına (AB/AEA/İsviçre dışı) yönelik ikamet izninin (Aufenthaltserlaubnis) çerçevesini çizer. Düzenlemenin omurgası şudur:

• Gewerbe / şirket-işletme kurma (ticari faaliyet) için §21(1),
• Freelance / liberal meslek (Freiberufler) için §21(5) uygulama alanı bulur. (Make It In Germany)

Bu ayrım kritik: “GmbH kurdum” çoğu zaman §21(1) mantığına oturur; “grafik tasarımcıyım, müşteri portföyüm var” gibi serbest meslek ise çoğu kez §21(5) hattına girer. Devlet portalı Make-it-in-Germany bu ikili yapıyı açık biçimde anlatır. (Make It In Germany)

---

2) §21(1) için üç ana şart: Ekonomik ihtiyaç + pozitif etki + finansman

Almanya Dışişleri Bakanlığı’nın (Auswärtiges Amt) “kendi işini kurma” FAQ sayfası, §21(1) için aranan üç ana şartı özetler:

1. Ekonomik çıkar veya bölgesel ihtiyaç,
2. Ekonomi üzerinde pozitif etki beklentisi,
3. Öz sermaye veya kredi onayıyla güvenceye alınmış finansman. (Auswärtiges Amt)

Aynı üçlü, Almanya federal yatırım ve iş lokasyonu ajansı GTAI tarafından da “granting requirements” başlığıyla aynı çerçevede ifade edilir. (gtai.de)

Berlin ServicePortal (LEA) sayfası da (Berlin örneği üzerinden) §21 başvurularında bu üç şartı tekrar eder ve ayrıca değerlendirme mekanizmasının nasıl işlediğine dair uygulama ayrıntıları verir. (ServicePortal Berlin)

2.1. “Ekonomik çıkar / bölgesel ihtiyaç” nasıl ispatlanır?

Bu şart, “bu işi Almanya’da neden sen yapmalısın?” sorusunun cevabıdır. Uygulamada ikna gücü yüksek deliller şunlardır:

• Almanya’daki müşterilerden niyet mektubu (Letter of Intent), ön sözleşme, çerçeve sözleşme taslakları,
• Bölgesel ihtiyaç analizi (örn. belirli şehirde eksik hizmet, tedarik zinciri boşluğu),
• Yerel paydaşlarla iş birliği (inkübasyon merkezi kabulü, partnerlik protokolleri),
• Sektörel kuruluş/oda görüşleri (IHK/HWK değerlendirmeleri).

Berlin LEA, bu şartın incelenmesinde kural olarak İHK veya Handwerkskammer’ın sürece dahil edildiğini açıkça yazar. (ServicePortal Berlin)

2.2. “Pozitif ekonomik etki” dediğimiz şey sadece “para kazanmak” değildir

İdare, ekonomik etkiyi geniş okur: istihdam, inovasyon, eğitim katkısı, yerel tedarik, vergi tabanı gibi unsurlar. IHK kaynakları, değerlendirmede özellikle şu kriterlerin dikkate alındığını vurgular: iş fikrinin sürdürülebilirliği, girişimcinin deneyimi, sermaye düzeyi, istihdam/eğitim etkisi, inovasyon ve araştırmaya katkı. (Industrie- und Handelskammer)

2.3. “Finansman güvence altında” ne demek?

§21 dosyalarının en sık reddedildiği yer burasıdır. “Param var” demek yetmez; projenin uygulanmasının finanse edileceği ikna edilmelidir. Resmi çerçeve, öz sermaye veya kredi taahhüdü ile güvenceyi arar. (Auswärtiges Amt)

Pratikte güçlü finansman seti şunlardan oluşur:

• Banka hesap dökümleri + kaynak açıklaması,
• Almanya bankasından kredi ön onayı/taahhüdü,
• Yatırımcı term sheet / yatırım sözleşmesi taslağı,
• İlk 12–24 aya dair nakit akışı planı (liquidity plan) ve “worst case” senaryosu.

---

3) 45 yaş üstü için ek şart: “Uygun emeklilik teminatı” (Altersvorsorge)

§21 başvurularında, 45 yaşını dolduranlar için uygun emeklilik teminatı şartı uygulamada çok önemlidir. Federal hizmet portalı (verwaltung.bund.de) bu ek şartı açıkça belirtir. (Bundesportal)

Berlin örneğinde LEA, 01.07.2025 itibarıyla emeklilik teminatının nasıl ölçüleceğine dair somut eşikler de yayımlamıştır (67 yaşında belirli aylık emeklilik veya belirli bir varlık eşiği gibi). Bu rakamlar Almanya genelinde şehir-eyalet bazında farklı yorumlanabileceği için Berlin’in yayınladığı benchmark olarak okunmalıdır. (ServicePortal Berlin)

---

4) “Şirket kurmak” hangi hallerde §21 dosyasını güçlendirir?

Şirket türü (GmbH/UG/Einzelunternehmen) tek başına oturum getirmez; ama doğru kurgulanırsa dosyanın inandırıcılığını artırır.

4.1. GmbH/UG kurup “kendi şirketinde çalışan” kim sayılır?

Berlin ServicePortal, §21 kapsamında ikamet izninin sadece “şirket kuranlar” için değil; şirketlerin müdürleri ve kanuni temsilcileri için de mümkün olabildiğini ve bunun için kişinin girişimsel sorumluluk taşıması gerektiğini yazar. (ServicePortal Berlin)

Buradaki kritik nokta: Sadece “unvan” yeterli değil; karar alma, sermaye riski, şirketi fiilen yönetme ve sürdürülebilir gelir üretme göstergeleri aranır.

4.2. “Freiberufler” ile “Gewerbe” ayrımı: yanlış sınıflandırma dosyayı yakar

Make-it-in-Germany açıkça, serbest meslek (liberal meslek) ile ticari işletme (gewerblich) arasında iki ayrı yol olduğunu söyler ve freelance için §21(5) hattını işaret eder. (Make It In Germany)

Yanlış sınıflandırma şu sonuçları doğurabilir:

• Yanlış izin/ruhsat rejimi,
• Yanlış vergi kaydı (Gewerbeanmeldung gerekip gerekmediği),
• Yanlış başvuru paketi.

---

5) İş planı (Businessplan) §21’in “esaslı delili”dir: İdarenin aradığı mantık

§21 dosyalarında “business plan” bir formalite değil, karar metninin dayanağıdır. Berlin LEA, başvuru için “firmenprofil + ayrıntılı iş konsepti + business plan + finansman planı” gibi belgeleri açıkça listeler. (ServicePortal Berlin)

İyi bir §21 business plan’ı, üç şartı (ihtiyaç-etki-finansman) doğrudan beslemelidir:

1. Pazar ve ihtiyaç analizi: Yerel/bölgesel ihtiyaç ne? Müşteri kim? Rakipler kim?
2. Değer önerisi: Neyi daha iyi/ucuz/hızlı yapıyorsunuz?
3. Operasyon planı: Personel, tedarik, lokasyon, süreç akışı.
4. Finans planı: Gelir modeli, gider kalemleri, nakit akışı, başabaş noktası.
5. Risk yönetimi: Plan B, sigortalar, sözleşme stratejileri.
6. Etki planı: İstihdam, stajyer/azubi katkısı, inovasyon.

IHK kaynakları, iş fikrinin “taşınabilir bir hayal” değil, sürdürülebilir bir model olması gerektiğini özellikle vurgular. (Industrie- und Handelskammer)

---

6) Mesleki izinler ve ruhsatlar: “İzin verilmiş olması şart mı?”

Bazı işler (sağlık, hukuk, belirli zanaatlar, regüle sektörler) için mesleki izin/ruhsat gerekir. BAMF’ın “Self-employment and freelancing” bilgilendirmesi, oturum izninin verilmesi için her zaman ruhsatın fiilen alınmış olmasının gerekmediğini; mesleki icra izninin verileceğine dair bir taahhüdün (zugesagt) yeterli olabileceğini belirtir. (bamf.de)

Bu, dosya stratejisinde önemlidir: Ruhsat süreci uzun sürecekse, en azından başvuru yapılmış, kurum yazışmaları yürümüş ve “olumlu” bir görünüm oluşturulmuş olmalıdır.

---

7) Başvuru yolu: Almanya dışından “ulusal vize” ile giriş mi, Almanya içinden başvuru mu?

7.1. Almanya dışından: Ulusal vize (D tipi) – “self-employment” başvurusu

Kendi işini kurmak için çoğu durumda ülkenizdeki Alman dış temsilciliğine ulusal vize başvurusu yapılır. Auswärtiges Amt, §21 çerçevesindeki şartları vize aşamasında da aynı mantıkla sıralar. (Auswärtiges Amt)

Bazı temsilcilikler (ör. Alman misyonları) ayrıca checklist yayımlar; temel belgeler genellikle iş planı, finansman, nitelikler, sigorta ve kayıt evrakları etrafında şekillenir. (india.diplo.de)

7.2. Almanya içinden: Ausländerbehörde (örn. Berlin LEA) süreç akışı

Berlin ServicePortal, başvurunun çevrimiçi yapılıp, gerekli belgelerin PDF olarak yüklenebildiğini; başvuru sonunda alınan teyit belgesinin belirli şartlarda mevcut ikamet hakkını “geçici olarak” uzatır şekilde işlev görebildiğini anlatır (özellikle Schengen C vizesi için yeterli olmadığını da açıkça yazar). (ServicePortal Berlin)

Bu noktada kritik uyarı: Kısa süreli Schengen C vizesi ile Almanya’da bulunuyorsanız, Berlin örneğinde açıkça belirtildiği gibi, her zaman “içeriden başvuru” mümkün olmayabilir; statünüz dosyanın kaderini doğrudan etkiler. (ServicePortal Berlin)

---

8) İkamet izninin süresi, uzatma ve 3 yılda yerleşim izni (Niederlassungserlaubnis) ihtimali

8.1. İlk oturum süresi: en fazla 3 yıl

BAMF (İngilizce sayfasında) §21 kapsamında verilen ikamet izninin azami 3 yıl süreyle verildiğini belirtir. (bamf.de)
§21’in kanun metnine ilişkin özetlerde de aynı çerçeve vurgulanır. (gesetze-im-internet.de)

8.2. 3 yıl sonra yerleşim izni mümkün mü?

BAMF, serbest meslek faaliyeti “başarılı olmuşsa” ve geçim güvence altındaysa, 3 yıl sonra yerleşim izni (settlement permit) verilebileceğini açıkça belirtir. (bamf.de)
Kanun özetlerinde de §21(4) kapsamında 3 yıl sonrasında §9(2)’den ayrık şekilde Niederlassungserlaubnis imkânına işaret edilir. (gesetze-im-internet.de)

Pratik okuma: “3 yıl dolunca otomatik yerleşim” değil; faaliyetin başarıyla yürüdüğünün ve geçimin güvence altında olduğunun belgelenmesi gerekir. (bamf.de)

8.3. Uzatma: “başarı + yeterli gelir” testine girersiniz

Berlin’in uzatma hizmet sayfası, uzatmada faaliyet başarısı ve kalıcı yeterli gelir (livelihood) arandığını; 45+ yaşta emeklilik teminatının tekrar gündeme geldiğini belirtir. (ServicePortal Berlin)

---

9) Dosyada en çok işe yarayan deliller: “Somut bağ” ve “gerçek piyasa”

§21 dosyalarında idarenin temel endişesi şudur: “Bu proje gerçekten işleyecek mi, yoksa oturum almak için kurgulanmış bir vitrin mi?”

Bu yüzden aşağıdaki belgeler ikna gücünü dramatik artırır:

• Almanya’daki müşterilerle imzalı niyet mektupları (miktar/bedel/başlangıç tarihi içeren),
• Ön sözleşmeler, çerçeve sözleşmeler, satın alma siparişleri,
• Almanya’da işyeri/atölye/kiralama niyeti veya kira sözleşmesi,
• Tedarikçi anlaşmaları,
• LinkedIn/portföy değil; fatura-banka hareketi-sipariş gibi “para izleri”,
• IHK/HWK görüşleri veya danışman raporları.

Berlin LEA’nin dosya listesinde “referanslar veya destek taahhütleri”, “CV ve nitelik belgeleri”, “business plan ve finansman planı” gibi parçaların tek tek sayılması, idarenin hangi delilleri görmek istediğini doğrudan gösterir. (ServicePortal Berlin)

---

10) Sık yapılan hatalar (ve ret riskini büyüten davranışlar)

1. “GmbH kurdum, yeter” yaklaşımı: Şirket tüzel kişiliği oturumun yerine geçmez; §21’in üç şartı ayrıca ispatlanır. (Auswärtiges Amt)
2. Finansmanı belgesiz bırakmak: “Yatırımcı var” deyip taahhüt göstermemek. (Auswärtiges Amt)
3. Yerel ihtiyacı somutlamamak: Müşteri yok, LOI yok, pazar analizi yüzeysel. (Industrie- und Handelskammer)
4. Yanlış statüyle Almanya’da başvuru denemek: Özellikle kısa süreli vize statüsüyle “içeriden” çözmeye çalışmak. (ServicePortal Berlin)
5. 45+ yaşta emeklilik teminatını atlamak: Bu eksik, dosyayı doğrudan zayıflatır. (Bundesportal)
6. Freiberufler/Gewerbe ayrımını karıştırmak: Yanlış başvuru hattı, yanlış belge. (Make It In Germany)

---

11) Uygulama stratejisi: §21 dosyası nasıl “kazanır” hale getirilir?

11.1. Şartları “tek tek” hedefleyen kurguyla ilerleyin

• İhtiyaç: Bölgesel pazar boşluğu + müşteri mektupları + somut sipariş.
• Etki: İstihdam planı + vergi öngörüsü + inovasyon/AR-GE bileşeni (varsa).
• Finansman: Öz sermaye + kredi/ yatırım taahhüdü + 24 aylık likidite planı. (Auswärtiges Amt)

11.2. Kurumsal destek ve “oda görüşü”nü dosyaya katın

Berlin örneğinde LEA’nin IHK/HWK’yı değerlendirmeye dahil ettiğini bizzat yazması, odaların pratik ağırlığını gösterir. (ServicePortal Berlin)
Bu nedenle (şehir uygulamasına göre) IHK/HWK danışmanlığı, iş planının revizyonu ve mümkünse “pozitif görüş” almak, dosyayı ciddi biçimde güçlendirir. (Industrie- und Handelskammer)

11.3. “Başarı” kriterini daha ilk günden düşünün

Çünkü 3 yıl sonra uzatma/yerleşim izninde sizden istenecek şey, faaliyetinizin başarılı olduğunun ispatıdır. BAMF’ın 3 yıl sonrasında settlement permit vurgusu, bu “başarı” kurgusunun dosyanın başında kurulmasını gerektirir. (bamf.de)

Başarıyı ispatlayan tipik set:

• Faturalar, banka hareketleri,
• Vergi kayıtları ve (varsa) vergi ön beyanları,
• Müşteri sözleşmeleri,
• Çalışan bordroları (istihdam varsa),
• Sigorta poliçeleri.

---

12) Sonuç: §21’in “mantığı”nı anlayan dosya kazanır

§21 AufenthG, “sermaye getiren herkes oturum alır” gibi otomatik bir rejim değildir. İdare, dosyayı şu üç soruya indirger:

1. Bu faaliyet Almanya için ihtiyaç/çıkar üretiyor mu? (Auswärtiges Amt)
2. Ekonomiye pozitif etki beklenebilir mi? (Auswärtiges Amt)
3. Faaliyet finanse edilebilir mi? (Auswärtiges Amt)

Bunlara ek olarak 45+ yaşta emeklilik teminatı ve genel ikamet koşulları (hukuka uygun kalış, sağlık sigortası vb.) dosyanın “tamamlayıcı” şartlarıdır. (Bundesportal)

Bu nedenle başarılı strateji, şirket kuruluşunu tek başına hedeflemek değil; şirketi pazar, sözleşme, finansman ve belge izleriyle yaşayan bir ekonomik proje olarak ortaya koymaktır.

---