Almanya’da Freiberufler (serbest meslek) olarak çalışmak isteyen yabancılar için en kritik konu, oturum izninin dayanağı, iş planının (business plan) ikna ediciliği ve gelirin/finansmanın belgelerle ispatıdır. Bu rehber; §21 AufenthG kapsamında freelance oturum izninin kriterlerini, planı nasıl kurmanız gerektiğini ve gelir–sigorta ispatını hangi evraklarla güçlendireceğinizi anlatır. (Auswärtiges Amt)

---

Almanya’da Serbest Meslek (Freiberufler) ile Çalışma İzni: Kriterler, Plan ve Gelir İspatı

Almanya’da serbest meslekle çalışma (Freiberufler) “küçük bir iş kurma” gibi görünse de, yabancılar hukuku bakımından oturumun amacı ile yapacağınız faaliyetin niteliği aynı eksende değerlendirilir. Bu nedenle mesele yalnızca “fatura kesmek” değildir; yabancılar dairesi (Ausländerbehörde) ve/veya dış temsilcilik (konsolosluk), projenizin gerçekçi, finanse edilebilir ve sürdürülebilir olduğuna ikna olmak ister. (bamf.de)

Aşağıdaki anlatım genel bilgilendirme amaçlıdır. Şehirden şehre istenen belge setleri ve pratik yaklaşım değişebildiği için, başvurudan önce ilgili yabancılar dairesinin/temsilciliğin güncel bilgi notu ayrıca kontrol edilmelidir. (Make It In Germany)

---

1) “Freiberufler” ne demek? Oturum hukukundan önce vergi sınıflandırması gelir

Almanya’da “Freiberufler”, günlük kullanımda “freelancer” olarak anılsa da kavramın çekirdeği vergi hukuku sınıflandırmasına dayanır. Gelir Vergisi Kanunu’nda (EStG) serbest meslek; bağımsız icra edilen bilimsel, sanatsal, yazınsal, öğretici/eğitici faaliyetler ve benzeri “katalog meslekler” çerçevesinde tarif edilir. (gesetze-im-internet.de)

Bu ayrımın iki pratik sonucu vardır:

1. Gewerbe (ticari faaliyet) sayılan işlerde genellikle “Gewerbeanmeldung” gibi ticaret dairesi işlemleri doğar;
2. Freiberufler sayılan işlerde ise çoğu zaman ana omurga, Finanzamt’a kayıt (Fragebogen zur steuerlichen Erfassung) ve vergi yükümlülükleridir.

Hangi tarafta kaldığınız her zaman net değildir. Bazı faaliyetler “karma” olabilir; örneğin danışmanlık + ürün satışı gibi. Bu durumda yanlış sınıflandırma, geriye dönük vergi/sigorta sorunları doğurabileceği gibi oturum dosyanızın “gerçekçilik” kısmını da zayıflatır. (Bu sınıflandırma konusunda IHK’ların “Freiberufler mı Gewerbe mi?” içerikleri, pratikte yol gösterici olur.) (ihk.de)

---

2) Serbest meslek oturum izninin hukuki zemini: §21 AufenthG

Almanya’da bağımsız çalışma için ana başlık Residence Act (AufenthG) §21’dir. Federal Dışişleri Bakanlığı’nın (Auswärtiges Amt) resmi SSS sayfası, iki ana yolu net biçimde ayırır:

• Self-employment / girişimcilik (genelde §21(1)): ekonomik ilgi/bölgesel ihtiyaç, ekonomiye pozitif etki, finansmanın özkaynak/kredi ile güvence altına alınması. (Auswärtiges Amt)
• Freelancers (Freiberufler) (özellikle §21(5)): projenin finansmanı ve geçimin sağlanabildiğinin kanıtı + mesleği icra etmeye yetki/izin (gerekliyse) + 45 yaş üstünde yaşlılık güvencesi. (Auswärtiges Amt)

Önemli fark: Freiberufler başvurusu çoğu zaman “kültürel/ekonomik etkisi” olan bir serbest mesleğe dayansa da, dosyanızın omurgası; proje gerçekliği + gelir/finansman ispatı + mesleki yeterlilik üçlüsüdür. (Auswärtiges Amt)

---

3) Başvuru yolları: Almanya dışından “vize” mi, Almanya içinden “ikamet izni” mi?

A) Almanya dışından (ulusal vize + oturum izni)

Çoğu üçüncü ülke vatandaşı için standart rota:

1. Almanya dış temsilciliğine national visa (D vizesi) başvurusu,
2. Almanya’ya giriş,
3. Şehirde Ausländerbehörde üzerinden oturum izninin düzenlenmesi.

Temsilciliklerin kontrol listelerinde “business plan + finansman + nitelik + geçim + sağlık sigortası + 45+ için emeklilik/yaşlılık güvencesi” çekirdeği tekrar eder. Örneğin bir temsilcilik kontrol listesi; planın içeriğini (ürün/hizmet, finansman ve yatırım planı, sermaye ihtiyacı, 3 yıllık ciro öngörüsü, pazar–rekabet analizi, pazarlama stratejisi, gerekirse istihdam planı) ve ayrıca en az 1 yıllık geçim ispatını sayar.

B) Almanya içinden (mevcut oturumdan serbest mesleğe geçiş / uzatma)

Almanya’da hâlihazırda bir oturumunuz varsa, “amaç değişikliği” veya “uzatma” başvurusu gündeme gelebilir. Berlin Service Portal örneğinde, serbest/bağımsız çalışma oturumuna ilişkin işlemlerin online başvuru ile yürütüldüğü, uzatma başvurusunun ise en erken 4 ay önce yapılabileceği belirtilir. (service.berlin.de)

Pratik not: Almanya içinden başvurularda, oturum süresi dolmadan başvurmak çoğu zaman “statünün devamı” açısından kritik olur. Berlin portalı, online başvuru onay belgesiyle (PDF) mevcut iznin süre bitiminden sonra da devam ettiğini; ancak başvuru günü izin zaten bitmişse bunun geçerli olmadığını açıkça yazar. (service.berlin.de)

---

4) Freiberufler oturumu için ana kriterler (dosyanızın “ikna” başlıkları)

Aşağıdaki kriterleri “tek tek belgeleyen” bir dosya kurmak gerekir:

4.1. Mesleki yeterlilik ve “mesleği icra izni”

Auswärtiges Amt; freelance oturumunda “mesleği icra etmeye yönelik gerekli izin/ehliyet” şartını özellikle vurgular. Bu, bazı mesleklerde (ör. sağlık meslekleri, mimarlık gibi) mesleki lisans/denklik süreçlerine bağlanabilir. (Auswärtiges Amt)

Dosyada tipik kanıtlar:

• Diploma, sertifika, mesleki deneyim belgeleri
• Portföy/iş örnekleri
• Referans mektupları, önceki müşteri listeleri (tercihen sözleşme ve ödeme kanıtıyla)

4.2. Finansmanın güvence altına alınması + geçimin sağlanması

BAMF; serbest çalışma/girişimcilik değerlendirmesinde “finansmanın güvence altına alınması” ve (girişimcilikte) bölgesel ekonomiye olumlu etki kriterlerinin iş planı üzerinden incelendiğini söyler. (bamf.de)
Freiberufler tarafında ise odak daha çok: projenizi finanse edebileceğiniz ve kendinizi geçindirebileceğinizin kanıtıdır. (Auswärtiges Amt)

4.3. Sağlık sigortası (Krankenversicherung) – “Almanya’da geçerli” olması şart

Berlin uzatma sayfası, Almanya’da yasal sağlık sigortası veya “karşılaştırılabilir” özel sigorta gerektiğini; yabancı sağlık sigortasının kural olarak yeterli olmayacağını açıkça belirtir. (service.berlin.de)
Make-it-in-Germany de başvuru evrakları arasında sağlık sigortası kanıtını çekirdek belge olarak sayar. (Make It In Germany)

4.4. 45 yaş üstü için yaşlılık güvencesi (Altersvorsorge)

Hem Auswärtiges Amt hem Make-it-in-Germany, 45 yaş üstünde “yeterli yaşlılık güvencesi” kanıtı aranacağını açıkça söyler. (Auswärtiges Amt)
Berlin Service Portal uzatma sayfası ise 01.07.2025 itibarıyla Berlin özelinde bir eşik de ilan eder: 67 yaşında aylık belirli bir emekli maaşı veya belirli bir varlık düzeyine ulaşma perspektifi gibi. (service.berlin.de)
Bu tür rakamlar şehir/eyalet ve dosya tipine göre değişebileceğinden, başvuracağınız yerin güncel kriteri mutlaka ayrıca doğrulanmalıdır. (service.berlin.de)

---

5) İş Planı (Business Plan): Freiberufler dosyasında “ana delil”

Kural basit: “Ben danışmanım/tasarımcıyım” demek yetmez; kimden, ne şekilde, hangi fiyatla, ne kadar iş alacağınızı ikna edici biçimde gösteren plan gerekir.

BAMF, iş planı üzerinden özellikle sürdürülebilirlik, tecrübe, sermaye kullanımı, istihdam/yerel etki ve inovasyon katkısı gibi ölçütlerin incelendiğini belirtir. (bamf.de)
IHK Berlin de planın “detaylı, tutarlı, anlaşılır ve mümkün olduğunca somut” olması gerektiğini; değerlendirmede ekonomik ilgi/bölgesel ihtiyaç, pozitif ekonomik etki ve finansman güvencesinin kilit olduğunu yazar. (ihk.de)

5.1. Business plan’in ideal bölümleri (Freiberufler’e uyarlanmış)

Aşağıdaki iskelet, hem temsilcilik kontrol listelerindeki “plan içeriği”yle hem de IHK yaklaşımıyla uyumludur:

1. Özet (Executive Summary)
2. Hizmet tanımı: tam olarak hangi hizmetler, hangi deliverable’lar
3. Hedef müşteri profili: sektör, büyüklük, coğrafya (Berlin/Münih vb.)
4. Pazar ve rekabet analizi: benzer hizmet sağlayıcılar, fiyat bandı
5. Fiyatlandırma modeli: saatlik/günlük paket, retainer, proje bazlı
6. Satış ve pazarlama kanalları: platformlar, referans ağı, ajans iş birlikleri
7. Operasyon planı: nerede çalışılacak, ekipman, yazılım lisansları
8. Finansal plan:
   • 12 aylık nakit akış (liquidity plan)
   • 3 yıllık gelir-gider projeksiyonu (Ertragsvorschau)
   • varsa yatırım/sermaye ihtiyacı ve kaynağı
9. Risk analizi: müşteri kaybı, kur riski, sigorta/vergisel riskler
10. Ekler: portföy, referans, ön sözleşmeler, niyet mektupları

5.2. Planın “inandırıcılık” eşikleri

IHK Berlin, 3 yıllık gelir öngörüsünün “fiyat/komisyon/ücret hesaplarıyla” açıklanması ve mümkünse kanıtla desteklenmesi gerektiğini; yalnızca “müşteri listesi”nin genellikle yeterli olmadığını özellikle vurgular. (ihk.de)
Bu nedenle planınızı şu delillerle güçlendirin:

• İmzalı veya e-posta zinciriyle teyitli iş teklifleri
• Letter of Intent (LOI) / niyet mektubu
• Proforma sözleşmeler
• Daha önceki işlerin fatura/ödeme örnekleri (kişisel veri kapatılarak)

---

6) Gelir ve finansman ispatı: “Yeni başvuru” ile “uzatma” farklı okunur

6.1. İlk başvuruda (vize/ilk oturum): “1 yıl geçim + proje finansmanı”

Temsilcilik kontrol listeleri, çoğu dosyada en az bir yıl için geçim kaynaklarının güvence altına alınmasını ve sağlık sigortası kanıtını ister.
Make-it-in-Germany de başvuru evrakları arasında business plan ve sağlık sigortası yanında, bazı durumlarda referanslar ve girişimcilik tecrübesi gibi ek kanıtların “akıllıca” olacağını söyler. (Make It In Germany)

Uygulamada güçlü gelir/finansman paketi:

• Son 6–12 ay banka dökümleri (kişisel veriler kapatılarak)
• Varsa mevcut müşterilerden düzenli gelir kanıtı
• Almanya’da/AB’de potansiyel müşterilerden sözleşme/teklif
• “Başlangıç sermayesi” (kendi birikimi) veya kredi/teminat yazıları
• Aylık yaşam giderlerini gösteren basit tablo + bunu karşılayacak kaynak ispatı

6.2. Uzatmada: “Sürdürülebilir ve yeterli gelir” daha sert incelenir

Berlin Service Portal uzatma sayfası, uzatma için “faaliyetin başarılı ve kalıcı biçimde yeterli gelir üretiyor olması” gerektiğini belirtir. (service.berlin.de)
Aynı sayfa, Freiberufler için “Prüfungsbericht” gibi rapor yerine, geçimin güvence altında olduğunun ispatında şu belgeleri örnekler:

• Son vergi kararı (Steuerbescheid) + vergi danışmanı tarafından net kâr hesap özeti,
• Son 6 ay banka hesap dökümleri (düzenli para girişi),
• Fatura/hesaplaşma kayıtları (galeri/auction house gibi),
• Gelecek işlere dair kanıt (sipariş/iş sözleşmeleri). (service.berlin.de)

Bu liste, “gelir ispatı”nın en pratik check-list’idir: Uzatmada soyut vaatler değil, vergisel ve bankacılık izleri konuşur.

---

7) “Plan + Gelir ispatı”nı pratikte güçlü yapan belgeler

Aşağıdaki belge seti, oturum dosyasında “ikna gücünü” belirgin şekilde artırır:

1. Sözleşme taslakları (hizmet kapsamı, ücret, ödeme takvimi net)
2. Müşteri niyet mektubu: işin başlama tarihi + ücret + kapsam
3. Teklif dosyaları (proposal) ve kabul e-postaları
4. Fatura örnekleri / ödeme dekontları (kişisel veri kapatılarak)
5. Vergi danışmanı yazısı: gelir-gider mantığının doğrulanması
6. Kira sözleşmesi / coworking üyeliği (varsa)
7. Mesleki yeterlilik ve portföy (özellikle yaratıcı mesleklerde)

Bu yaklaşım, hem BAMF’nin “iş planı üzerinden sürdürülebilirlik” bakışına hem de Berlin’in “gelir/hesap dökümü ve gelecek iş kanıtı” beklentisine uyumludur. (bamf.de)

---

8) Sağlık sigortası ve sosyal güvenlik: Dosyada “eksik bırakılmaması gereken” alan

Berlin portalı, yabancı sigortanın çoğu zaman yeterli olmadığını açıkça söyleyerek aslında en çok yapılan hatayı işaret eder: “Sigortayı sonra hallederim.” (service.berlin.de)

Serbest çalışanların sigorta rejimi kişiye göre değişse de, kültür–medya alanında çalışanlar için Künstlersozialkasse (KSK) gibi mekanizmalar da gündeme gelebilir; KSK’nın kendi açıklamasında, KSK’nın sigorta kurumları yerine “kayıt ve prim aktarımı” rolü gördüğü belirtilir. (kuenstlersozialkasse.de)
(Detaylar meslek türüne ve statünüze göre değişeceğinden, burada ana mesaj: başvuruda “Almanya’da geçerli” sağlık sigortası kanıtını eksiksiz sunmaktır.)

---

9) Oturumun uzatılması ve kalıcı oturum (Niederlassungserlaubnis) perspektifi

Berlin uzatma sayfası, bağımsız çalışmada belirli sürelerden sonra kalıcı oturum ihtimaline işaret eder:

• Self-employed statüsünde 3 yıl sonra (şartlar uygunsa) kalıcı oturum,
• Freiberufler statüsünde ise en erken 5 yıl sonra kalıcı oturum ihtimali. (service.berlin.de)

Bu, planlama açısından kritik: İlk başvuruyu “en düşük eforla” geçirmeye çalışmak yerine, 2–3 yıllık orta vadede vergisel düzen, istikrarlı gelir ve sigorta disiplinini kurmak, uzatma ve kalıcı oturum dosyanızın kalitesini belirler. (service.berlin.de)

---

10) En sık yapılan hatalar (ve başvuru dosyanızı nasıl zayıflatır)

1. Freiberufler yerine Gewerbe sayılabilecek bir faaliyeti yanlış kurmak
   → Vergi/izin karmaşası, gelir ispatı ve oturum amacında tutarsızlık yaratır. (ihk.de)
2. Sadece “müşteri listesi” sunmak, sözleşme/ödeme izi koymamak
   → IHK Berlin’in özellikle uyardığı “kanıtsız varsayımlar” sorunu. (ihk.de)
3. Sağlık sigortasını eksik veya Almanya’da geçersiz şekilde göstermek
   → Berlin portalı bu konuda açık: yabancı sigorta çoğu zaman yeterli değil. (service.berlin.de)
4. 45+ yaşlılık güvencesini belgelememek
   → Hem Auswärtiges Amt hem Make-it-in-Germany bunu açık kriter sayıyor. (Auswärtiges Amt)
5. Uzatmada vergi kararı / net kâr / banka dökümü sunmamak
   → Berlin örneğinde uzatma dosyasının omurgası bu belgeler. (service.berlin.de)

---

11) Sık sorulan sorular (FAQ)

S1) Freiberufler oturumu için şirket kurmak şart mı?
Freiberufler, çoğu zaman şirket kurmadan da (şahsi serbest meslek) yürütülebilir; esas mesele faaliyetin niteliği ve §21(5) kapsamındaki kriterleri belgelendirmektir. (Auswärtiges Amt)

S2) Hangi belgeler “mutlaka” gerekir?
Genellikle pasaport, başvuru formu, business plan, sağlık sigortası kanıtı; ayrıca tecrübe/başvuru tipine göre referanslar ve 45+ için yaşlılık güvencesi istenir. (Make It In Germany)

S3) Business plan kaç yıllık olmalı?
Uygulamada 3 yıllık gelir öngörüsü (Ertragsvorschau) ve buna bağlı likidite planı çok sık beklenir; temsilcilik kontrol listeleri ve IHK Berlin bu yaklaşımı açıkça kullanır.

S4) Gelir ispatında “gelecek iş” nasıl kanıtlanır?
İmzalı sözleşme, teklif kabul e-postası, niyet mektubu, proje planı, düzenli ödeme geçmişi gibi belgelerle. Berlin portalı uzatma için “gelecekteki sipariş kanıtı”nı açıkça sayar. (service.berlin.de)

S5) Uzatmada hangi belgeler özellikle güçlü?
Son Steuerbescheid, vergi danışmanı net kâr hesaplaması, son 6 ay banka dökümü ve fatura/hesaplaşmalar + geleceğe dönük iş kanıtı. (service.berlin.de)

---

 

---