Almanya’da İşsizlik Döneminde Oturum Ne Kadar Süreyle Korunur, Nelere Dikkat Edilir
Almanya’da işini kaybeden yabancıların oturum izni otomatik olarak düşer mi? AB Mavi Kart ve nitelikli çalışan oturumlarında “koruma süresi” ne kadar? Ausländerbehörde bildirimi, iş arama hakkı, ALG I–Bürgergeld farkı ve başvurularda kritik hatalar bu rehberde.
1. Konunun özü: “İşsiz kaldım” demek “oturum bitti” demek değildir
Almanya’da oturum izinlerinin büyük bir kısmı belirli bir amaca bağlıdır (çalışma, eğitim, aile birleşimi vb.). İş sözleşmenizin sona ermesi, çoğu zaman oturum kartınızın aynı gün geçersiz olacağı anlamına gelmez. Uygulamada belirleyici olan üç şeydir:
- Oturum türünüz (ör. §18a/§18b nitelikli çalışan, §18g AB Mavi Kart, aile birleşimi vb.)
- Kartınız ve “Zusatzblatt” üzerindeki kısıtlar (yalnızca şu işveren/meslek/alan gibi)
- Bulunduğunuz şehirdeki yabancılar dairesinin uygulaması (Berlin gibi yerlerde yayımlanmış rehberler pratikte çok yol gösterir)
Örneğin Berlin Eyalet Göç Dairesi (LEA) rehberinde, oturum kartı ve ek sayfasında aksi yazmıyorsa iş kaybından sonra da oturumun kural olarak geçerli kalmaya devam ettiği belirtilir; ayrıca çoğu vakada yeni iş bulmanız için 12 aya kadar süre verilebildiği açıklanır. (berlin.de)
2. İlk kontrol listesi: Oturum kartınızda ne yazıyor
İşsiz kaldığınız gün (veya fesih tebliği geldiği an) önce şu üç belgeyi masaya koyun:
- Oturum kartı (Aufenthaltstitel)
- Zusatzblatt / ek sayfa (çalışma izni kısıtları çoğu zaman burada yazar)
- İş sözleşmesi + fesih/sona erme belgesi (Kündigung / Aufhebungsvertrag / Befristungsende)
Özellikle Zusatzblatt’ta şu tip ibareler kritik sonuç doğurur:
- “Beschäftigung nur bei …” (yalnızca belirli işveren)
- “Erwerbstätigkeit gestattet” (genel çalışma izni daha esnek olabilir)
- “Nach … Jahren versicherungspflichtiger Beschäftigung ist Beschäftigung jeder Art erlaubt” (belirli süre sigortalı çalışmadan sonra “her tür iş” izni)
Berlin LEA rehberi, bazı durumlarda (ör. 2 yıl sigortalı çalışmadan sonra) “her tür işe” izin verilebildiğini; AB Mavi Kart’ta ise 1 yıl sonra daha esnek hale gelebilen uygulamaları örnek Zusatzblatt ibareleriyle anlatır. (berlin.de)
3. İşsizlikte “koruma süresi” nasıl hesaplanır
3.1. Genel kural: Oturum süresi kart üzerindeki bitiş tarihine bağlıdır, ancak idare kısaltabilir
İş sözleşmesi bitti diye kart kendiliğinden “iptal” olmaz; ama yabancılar dairesi, oturumun verilme şartları ortadan kalktıysa kısaltma veya bazı hallerde geri alma prosedürüne gidebilir. Pratikte bu, genellikle bir “hearing letter / Anhörung” (savunma yazısı) ile başlar ve size cevap süresi tanınır. Berlin rehberi; iş bulamaz ve yeni bir oturum türüne başvurmazsanız LEA’nın oturum süresini kısaltabileceğini, önce yazılı dinleme yapacağını ve çoğu durumda 4 haftalık cevap süresi verildiğini açıkça yazar. (berlin.de)
3.2. Berlin örneği: Çoğu vakada 12 aya kadar süre
Berlin LEA’nın “Job loss” rehberi, nitelikli çalışan oturumu (§18a/§18b) ve AB Mavi Kart sahipleri için, genellikle 12 aya kadar yeni iş bulma süresi tanındığını ve bu sürede çoğu vakada idarenin hemen işlem yapmadığını belirtir. (berlin.de)
Bu “12 ay” ifadesi mutlak garanti gibi okunmamalı; fakat güçlü bir pratik göstergedir.
4. AB Mavi Kart (EU Blue Card) sahipleri için özel koruma süreleri
AB Mavi Kart’ta Avrupa Birliği düzeyinde, işsiz kalınca tanınan asgari süreler daha net tarif edilir:
- Mavi Kartı 2 yıldan kısa süredir taşıyorsanız: 3 ay içinde yeni iş bulunması beklenir.
- Mavi Kartı 2 yıldan uzun süredir taşıyorsanız: 6 ay içinde yeni iş bulunması beklenir.
Bu sürelerin sonunda hâlâ işsizseniz Mavi Kartın geri alınabileceği ve ülkeden ayrılma sonucunun doğabileceği belirtilir. (home-affairs.ec.europa.eu)
Buradaki kritik nokta şudur: “Geri alınabilir” ifadesi, idarenin her olayda otomatik iptal yapacağı anlamına gelmez; ama risk eşiğini gösterir. Yerel makamların (Berlin gibi) daha uzun süre tanıdığı uygulamalar görülebilse de, Mavi Kart sahipleri açısından 3/6 aylık süreleri “en muhafazakâr takvim” olarak kabul etmek güvenlidir.
4.1. Mavi Kartın geçerlilik süresi: sözleşme süresi + 3 ay
Make-it-in-Germany (resmî bilgilendirme portalı), AB Mavi Kartın çoğu durumda iş sözleşmesi süresi + 3 ay olarak düzenlendiğini ve toplamda 4 yılı aşamayacağını açıklar. (make-it-in-germany.com)
Bu, sözleşme erken bittiğinde elinizde genellikle “idari manevra alanı” sağlayan bir ek süre bulunduğu anlamına gelir; fakat bu süre içinde gerekli bildirimleri yapmamak veya yanlış sosyal yardım türüne yönelmek riski büyütür.
5. Ausländerbehörde’ye bildirim: kim, ne zaman, nasıl?
İş kaybı sonrası en çok hata yapılan alan bildirim ve zamanlamadır. İki ayrı bildirim rejimi vardır:
5.1. İşverenin bildirim yükümlülüğü
Bavyera resmî hizmet portalında; çalışma amacıyla oturum verilmiş yabancıların istihdamının erken sona ermesi halinde işverenin, durumu öğrendiği tarihten itibaren 4 hafta içinde yabancılar dairesine bildirmesi gerektiği; ayrıca bu yükümlülüğün ihlalinin idari para cezasına konu olabileceği anlatılır. (eap.bayern.de)
Bu pratikte şu demektir: “Ben bildirmesem kimse öğrenmez” yaklaşımı çoğu zaman gerçekçi değildir.
5.2. Yabancının bildirim yükümlülüğü ve özellikle Mavi Kartta iş değişimi
Berlin rehberi, AB Mavi Kartta ilk yıl içinde işveren değişikliğinde LEA’ya bilgi verme zorunluluğuna işaret eder ve yeni iş Mavi Kart şartlarını karşılamazsa idarenin farklı bir statüye yönlendirebileceğini belirtir. (berlin.de)
Ayrıca Make-it-in-Germany, Mavi Kartla ilk yıl içinde iş değişikliğinde yabancılar dairesine bildirim yapılması gerektiğini açıkça yazar. (make-it-in-germany.com)
Uygulama önerisi: Bildirimleri “sözlü” bırakmayın; mümkünse online form/iletişim formu veya kayıtlı e-posta ile yazılı iz bırakın. Fesih belgesi, son maaş bordrosu, sağlık sigortası durumu ve yeni iş arama planını ekleyin.
6. İşsiz kalınca Almanya’da atılacak zorunlu adımlar: Arbeitsagentur takvimi
Oturum açısından “en görünür” risk yabancılar dairesi gibi dursa da, sosyal güvenlik/işsizlik işlemlerini geciktirmek hem gelir kaybına hem de statü riskine neden olabilir.
6.1. İş arayan kaydı: 3 ay önce veya 3 gün içinde
Federal İş Ajansı (Bundesagentur für Arbeit) sayfası, iş ilişkisinin biteceği biliniyorsa en geç 3 ay önce, kısa süre içinde öğrenildiyse 3 gün içinde “iş arayan” olarak bildirim yapılmasını; aksi halde maddi kayıp doğabileceğini belirtir. (arbeitsagentur.de)
6.2. İşsiz kaydı: en geç işsizliğin ilk günü
Arbeitsagentur ayrıca, işsizliğin ilk gününde (online veya şahsen) “işsiz” kaydının yapılmasını vurgular; gecikme, ödemeleri geriye yürütmede sorun çıkarabilir. (arbeitsagentur.de)
7. ALG I ile Bürgergeld arasındaki fark: oturum riskini belirleyen çizgi
İşsizlik döneminde yabancıların en kritik hukukî ayrımı hangi yardım türüne başvurduklarıdır.
- Arbeitslosengeld I (ALG I): Sigorta primi esaslı işsizlik ödeneğidir. Berlin LEA rehberi, ALG I almanın oturum statüsünü etkilemediğini belirtir. (berlin.de)
- Bürgergeld (SGB II): “sosyal yardım” niteliğine daha yakındır ve birçok çalışma amaçlı oturumda “geçim temini” şartıyla çelişebilir. Berlin rehberi, Bürgergeld başvurusunun, oturum belgesinde yazana göre oturumun sona ermesine veya sürenin kısaltılmasına yol açabileceği uyarısını yapar. (berlin.de)
Pratik sonuç: Çalışma amaçlı oturum sahipleri (özellikle Mavi Kart / §18a-§18b) için, Bürgergeld başvurusu “son çare” olarak dahi değerlendirilirken mutlaka bireysel durum analizi yapılmalıdır. Bazı statülerde (kalıcı oturum gibi) etki farklı olabilir; ancak “nasıl olsa herkes alıyor” yaklaşımı yabancılar hukuku bakımından tehlikelidir.
8. Yeni iş bulana kadar Almanya’da kalmayı “hukuken sağlamlaştıran” araçlar
8.1. Oturum bitmeden başvuru yapın: Fiktionswirkung
Oturum süreniz dolmadan yeni bir statü için başvuru yaptığınızda, çoğu durumda “geçici etki” (Fiktionswirkung) devreye girer ve idare karar verene kadar ülkede kalış hukuken korunur. Berlin rehberi; oturum bitmeden başvuru yapılırsa Fiktionswirkung uygulanacağını ve idarenin başvuruyu karara bağlaması gerektiğini açıklar. (berlin.de)
8.2. İş arama odaklı statüler: Chancenkarte
İş kaybı sonrası, uygun şartlarda “Opportunity Card / Chancenkarte” ile iş arama statüsüne geçiş seçenekleri gündeme gelebilir. Berlin rehberi, bazı kısıtlı çalışma izinlerinde Chancenkarte’ye erken başvurunun, iş ararken en azından kısmi çalışma ile geçim desteği sağlayabileceğini belirtir. (berlin.de)
Make-it-in-Germany de Chancenkarte’nin Residence Act Section 20a kapsamında, başlangıçta en fazla 1 yıl verildiğini ve Almanya’da iş arama amacı taşıdığını açıklar. (make-it-in-germany.com)
9. Hangi oturum türünde işsizlik daha az risklidir
Genel eğilim şöyle özetlenebilir:
- Kalıcı oturum (Niederlassungserlaubnis) / AB uzun dönem oturumu: İş kaybı tek başına genellikle “anlık” statü kaybı doğurmaz; ancak uzun süre yurtdışında kalma gibi ayrı riskler vardır.
- Aile birleşimi oturumu: Çoğu zaman tek bir işverene bağlı değildir; fakat eş/çocuk statüsünün ana hak sahibine bağlı olduğu senaryolarda zincir etki görülebilir.
- Çalışma amaçlı süreli oturumlar (§18a, §18b vb.) ve AB Mavi Kart (§18g): İş kaybı doğrudan “amaç kaybı” doğurabileceği için en dikkatli yönetilmesi gereken gruptur. Berlin rehberi, bu grupların oturumunun çoğu halde devam ettiğini ama iş bulunamazsa kısaltma riskini açıkça anlatır. (berlin.de)
10. İdareyle yazışmada strateji: “Süre talebi” nasıl gerekçelendirilir
Yabancılar dairesi, işsiz kaldığınızda iki şeye bakar:
- Yeni iş bulma olasılığınız (meslek, sektör, CV, görüşmeler)
- Geçiminizi nasıl sağlayacağınız (ALG I, birikim, eşin geliri, sağlık sigortası)
Bu yüzden yazışmada şu belgeler çok işe yarar:
- İş arama planı (başvurular listesi, görüşme davetleri)
- LinkedIn/Xing profil çıktıları
- Recruiter yazışmaları
- İş ajansı kayıt belgeleri
- ALG I başvuru/ödeme belgeleri
- Sağlık sigortası devam yazısı
- Yeni iş teklifi varsa sözleşme taslağı ve maaş bilgisi
Berlin rehberinin yaklaşımı, “oturum geçerli kalır, genellikle 12 aya kadar süre tanınır; sonra gerekirse dinleme ve kısaltma prosedürü” şeklindedir. (berlin.de)
Bu çerçevede iyi hazırlanmış bir dosya, süre kazanmayı ciddi ölçüde kolaylaştırır.
11. Sık yapılan hatalar
- Ausländerbehörde’ye hiç bildirim yapmamak (işverenin zaten bildirebildiğini unutmak) (eap.bayern.de)
- “İş arayan” kaydını geciktirmek (3 ay/3 gün kuralını kaçırmak) (arbeitsagentur.de)
- Oturum bitmeden yeni statü başvurusu yapmamak (Fiktionswirkung fırsatını kaçırmak) (berlin.de)
- Yanlış sosyal yardım türüne başvurmak (özellikle Bürgergeld) (berlin.de)
- Mavi Kartta 3/6 aylık risk eşiğini göz ardı etmek (home-affairs.ec.europa.eu)
12. Sık sorulan sorular
Soru: İşten çıkarıldım, oturumum ertesi gün düşer mi?
Çoğu durumda hayır. Kartınızın bitiş tarihi ve Zusatzblatt kısıtları önemlidir. Berlin gibi yerlerde oturumun genellikle geçerli kalacağı ve iş aramak için süre tanındığı belirtilir. (berlin.de)
Soru: AB Mavi Kart ile işsiz kalınca kaç ay içinde iş bulmalıyım?
AB düzeyindeki bilgilendirmeye göre 2 yıldan az Mavi Kart sahipleri için 3 ay, 2 yıldan fazla için 6 ay “eşik” olarak belirtilir; süre aşılırsa geri alma riski vardır. (home-affairs.ec.europa.eu)
Soru: Mavi Kartın süresi nasıl belirleniyor?
Genellikle iş sözleşmesi süresine ek 3 ay olarak düzenlenir ve toplamda 4 yılı aşamaz. (make-it-in-germany.com)
Soru: İş ajansına ne zaman bildirim yapmalıyım?
İşinizin biteceği belli ise en geç 3 ay önce; kısa sürede öğrendiyseniz 3 gün içinde “iş arayan” kaydı yapılmalıdır. (arbeitsagentur.de)
Soru: ALG I almak oturumumu etkiler mi?
Berlin rehberine göre ALG I oturum statüsünü etkilemez; ancak Bürgergeld başvurusu oturum belgesindeki koşullara göre risk doğurabilir. (berlin.de)
Sonuç: İşsizlikte oturum “doğru yönetilirse” korunur
Almanya’da işsiz kalmak, özellikle çalışma amaçlı oturumlarda, zaman yönetimi ve belge yönetimi gerektiren bir süreçtir. En güvenli yol şudur:
- Zusatzblatt’ı okuyun, kısıtlarınızı netleştirin. (berlin.de)
- Arbeitsagentur bildirimlerini süre kaçırmadan yapın. (arbeitsagentur.de)
- Ausländerbehörde’ye yazılı bildirim yapın; iş arama planınızı belgeleyin. (berlin.de)
- Mavi Kartta 3/6 aylık eşiği “kritik takvim” kabul edin. (home-affairs.ec.europa.eu)
- Oturum bitmeden yeni başvuruyu yaparak Fiktionswirkung zemini oluşturun. (berlin.de)
- Sosyal yardım türlerini (ALG I / Bürgergeld) statünüze göre dikkatle seçin. (berlin.de)
About Post Author
