ALMANYA ÇALIŞMA İZNİ – İŞ VE İŞVEREN DEĞİŞİKLİĞİ
İş Değişikliği ve İşveren Değişimi (Almanya EU Blue Card / Mavi Kart): Oturum İznine Etkisi ve Bildirim Yükümlülüğü
Almanya’da EU Blue Card (Blaue Karte EU / Mavi Kart) sahibi olarak iş değiştirmek, genel olarak diğer çalışma amaçlı oturum türlerine göre daha esnek bir rejime tabidir. Ancak bu esneklik “tamamen serbest” anlamına gelmez: özellikle ilk 12 ay içinde, işveren değişikliği veya çalışma şartlarındaki bazı değişiklikler bakımından Ausländerbehörde’ye (Yabancılar Dairesi) bildirim yapılması gerekir ve idarenin belirli bir denetim yetkisi vardır. (sozialgesetzbuch-sgb.de)
Aşağıda; (i) 18.11.2023 öncesi/sonrası uygulama farklarını, (ii) ilk 12 ayda bildirim yükümlülüğünü ve 30 günlük “askıya alma” mekanizmasını, (iii) 12 ay sonrası pratik güvenli adımları, (iv) işsizlik/işten ayrılma halinde süreleri ve riskleri, (v) işverenin (HR) rolünü; hem hukuki hem de pratik açıdan, ele alıyoruz.
1) “İş Değişikliği” ne demek? Sadece işveren mi, yoksa işin içeriği de mi?
EU Blue Card rejiminde “değişiklik” yalnızca şirket adının değişmesi değildir. Aşağıdaki hallerin her biri, özellikle ilk 12 ayda, oturum statünüzü etkileyebilir:
- İşverenin değişmesi (Employer change)
- Aynı işverende pozisyonun/görev tanımının değişmesi (ör. “Software Engineer” → “IT Support”)
- Maaşın düşmesi veya ücret bileşenlerinin değişmesi (eşik altına inme riski)
- Çalışma saatlerinin değişmesi (tam zamanlı → yarı zamanlı)
- İşin nitelik düzeyinin, diplomaya/uzmanlığa uygunluk bakımından değişmesi
- Sözleşme süresinin/işin öngörülen süresinin değişmesi (Blue Card’da iş teklifinin belirli süre asgari koşulu bulunur)
Bu nedenle “iş değişikliği” başlığını yalnızca “yeni iş teklifi aldım” şeklinde dar okumamak gerekir. Nitekim bildirim yükümlülüğüne ilişkin resmi bilgilendirme metinlerinde, maaş eşiğini etkileyen değişiklikler ve işin yeterliliğe uygunluğunu etkileyen görev değişiklikleri açıkça örneklenir.
2) 18.11.2023 kırılma noktası: Eski sistem (işverene bağlılık) – Yeni sistem (bildirim + denetim)
Almanya’da Blue Card rejimi, 2023 sonu itibarıyla daha esnek hale getirildi. Uygulamada en kritik ayrım:
A) 17.11.2023’e kadar (eski yaklaşım)
Bazı belediyelerin (ör. Frankfurt) bilgilendirmesinde; ilk iki yıl boyunca çalışma izninin/ek sayfanın (“Zusatzblatt”) belirli işverene bağlı düzenlendiği, bu dönemde işveren değişikliği istenirse yan şartın (Nebenbestimmung) değiştirilmesi gerektiği vurgulanır. (frankfurt.de)
B) 18.11.2023’ten itibaren (yeni yaklaşım)
Yeni sistemde kural şudur:
- İşveren değişikliği için kural olarak önceden izin alma şartı yoktur (yani “başlamadan önce mutlaka onay” mantığı zayıflamıştır). (sozialgesetzbuch-sgb.de)
- Buna karşılık, ilk 12 ay içinde işveren değişikliği ve şartları etkileyen değişikliklerde Ausländerbehörde’ye bildirim zorunluluğu vardır. (frankfurt.de)
- Ve yine ilk 12 ay içinde idare, yeni işin Blue Card şartlarını karşılamadığı kanaatine varırsa iş değişikliğini 30 gün “askıya alabilir” ve bu süre içinde reddedebilir. (sozialgesetzbuch-sgb.de)
Bu çerçeve, hem kanun hükmü hem de resmi kurum sayfalarında net biçimde yer alır. (sozialgesetzbuch-sgb.de)
3) İlk 12 ayın altın kuralı: Bildirim + 30 günlük risk penceresi
3.1. Bildirim yükümlülüğünün dayanağı ve kapsamı
Blue Card sahipleri bakımından; işe başlanmasından itibaren ilk 12 ay içinde işveren değişikliğini ve Blue Card şartlarının sağlanmasına etkisi olabilecek değişiklikleri ilgili yabancılar dairesine bildirme yükümlülüğü düzenlenmiştir.
Resmi bilgilendirme metinleri, “etki doğurabilecek değişiklik” örneklerini özellikle sayar:
- Maaş eşiğini etkileyen ücret değişikliği,
- Yeterlilik–iş uyumunu etkileyen görev değişikliği,
- İş yeri/iş değişikliği.
Ayrıca bildirim “zamanında” yapılmazsa, oturumun geri alınması/iptal edilmesi gibi ağır sonuçlar doğabileceği uyarısı yapılır.
3.2. “30 gün askıya alma” ne demektir?
Kanuni düzenlemeye göre; Blue Card sahibinin iş değiştirmesi için normalde ayrıca “izin” gerekmez; fakat ilk 12 ayda yabancılar dairesi:
- değişikliği 30 gün askıya alabilir,
- ve bu 30 gün içinde, yeni iş Blue Card şartlarını karşılamıyorsa reddedebilir. (sozialgesetzbuch-sgb.de)
Pratikte bu ne anlama gelir?
- Siz yeni işinize başlamış olsanız bile, idare sonradan kontrol yapar.
- İdare “askıya alma” kararı verirse, bunu yazılı bildirir (bazı belediye açıklamalarında açıkça belirtilir). (stadt.muenchen.de)
- Reddedilirse, Blue Card statünüz ve çalışma hakkınız risk altına girebilir; hızlı şekilde alternatif oturum türleri/itiraz ve dava yolları gündeme gelebilir (duruma göre).
3.3. “Bildirim süresi” kaç gün?
Yerel uygulamalar farklı “güvenli süre” tarif edebilir. Örneğin:
- Frankfurt, iş değişikliğinin eski işin bitiminden itibaren en geç iki hafta içinde bildirilmesi gerektiğini yazar. (frankfurt.de)
- Hamburg, iş sözleşmesinin erken sona ermesi halinde iki hafta içinde bildirim yükümlülüğünü vurgular. (welcome.hamburg.de)
Buna karşılık, konsolosluk/kurum bilgilendirmesinde “gecikmeksizin (derhal) ve kusurlu gecikme olmaksızın” yaklaşımı yer alır; yani ne kadar erken, o kadar güvenli.
Pratik öneri: Yeni iş sözleşmesi imzalanır imzalanmaz (hatta fesih/istifa kesinleşmeden) dosyanızı hazırlayıp bildirim sürecini başlatın. “Son haftaya bırakma” Blue Card’da gereksiz risk üretir.
4) 12 aydan sonra: Gerçekten serbest mi?
Birçok resmi/yerel kaynak, ilk 12 aydan sonra iş değişikliğinde artık ayrıca “bildirim/izin” gerekmediği yönünde açıklama yapar (ör. Münih). (stadt.muenchen.de)
Ancak AB düzeyinde genel çerçeve; ilk 12 ay sonrası için de bazı ülkelerde bildirim istenebileceğini, en azından şartları etkileyen değişikliklerin önemini belirtir. (Migration and Home Affairs)
Bu iki yaklaşımı birlikte nasıl okumalı?
- Almanya özelinde pratikte, 12 ay sonrası daha rahat. (stadt.muenchen.de)
- Yine de “maaş eşiği altına düşme”, “nitelik uyumsuzluğu” gibi durumlar, 12 ay sonra da oturumun uzatılması/yenilenmesi aşamasında sorun çıkarabilir. Bu yüzden belge düzeninizi ve şartların devamını her değişiklikte kontrol etmek akıllıcadır.
5) İş/işveren değişikliğini “oturum güvenliği” ile yönetmek: Adım adım yol haritası
Aşağıdaki kontrol listesi, özellikle ilk 12 ay için “en az risk” yaklaşımıdır:
Adım 1 – Yeni işin Blue Card şartlarını karşılayıp karşılamadığını kontrol edin
Temel kontrol başlıkları:
- Maaş eşiği: Belediyelerin güncel bilgilendirmelerinde 2026 için yıllık brüt eşik tutarları örneklenir (ör. Münih). (stadt.muenchen.de)
- İşin nitelik düzeyi ve uygunluk: İş, kural olarak diploma/uzmanlıkla uyumlu olmalıdır; bazı sayfalarda “qualifikationsangemessene Beschäftigung” vurgulanır. (make-it-in-germany.com)
- Sözleşme süresi: Blue Card için iş teklifinin asgari bir süreyi öngörmesi gerekir (BAMF sayfası en az 6 ay vurgular). (bamf.de)
Adım 2 – Belge setinizi hazırlayın
Örnek olarak Münih’in istediği tipik belgeler:
- Eski iş sözleşmesinin sona erdiğini gösteren belge (fesih/istifa),
- Yeni iş sözleşmesi + detaylı iş tanımı,
- İşveren tarafından doldurulan “Erklärung zum Beschäftigungsverhältnis” benzeri form. (stadt.muenchen.de)
Belediyeye göre isimler/format değişebilir; ama omurga aynıdır: fesih + yeni sözleşme + iş tanımı + işveren beyanı.
Adım 3 – Bildirimi yapın (ilk 12 ayda “mutlaka”)
İngilizce resmi bilgilendirme de aynı noktayı açıkça söyler: İlk yıl içinde iş değiştiriyorsanız, yerel yabancılar makamını bilgilendirirsiniz; makam yeni işte şartların devam edip etmediğini kontrol eder. (make-it-in-germany.com)
Adım 4 – 30 günlük risk penceresini yönetin
Bildirim sonrası, ilk 12 ayda idarenin 30 gün askıya alma ve reddetme yetkisi bulunduğunu unutmayın. (sozialgesetzbuch-sgb.de)
Bu pencereyi güvenle yönetmek için:
- Yeni işin maaş/pozisyon uygunluğunu belgelerle netleştirin (iş tanımı, salary breakdown).
- İdare ek belge isterse aynı gün aksiyon alın.
- Şüpheli bir durum varsa (maaş eşik sınırında, görev tanımı gri alan vb.) iş başlamadan önce dosyayı hukuken “temiz” hale getirmek, olası ret riskini düşürür.
6) Maaş eşiği, yan haklar ve “eşik altına düşme” riski
İş değişikliğinde en sık karşılaşılan sorun: yeni maaşın Blue Card eşiğini karşılamaması ya da maaşın “kâğıt üzerinde” karşılıyor görünse bile bileşenlerin tartışmalı olmasıdır.
- Bazı belediye sayfaları 2026 için brüt yıllık eşikleri örnekleyerek açıklar; ayrıca düşük eşik uygulanan bazı gruplara (ör. belirli alanlar/erken kariyer) da değinir. (stadt.muenchen.de)
- Bildirim yükümlülüğüne dair resmi metin, maaş eşiğini etkileyen ücret değişikliğini özellikle “bildirilecek değişiklik” örneği olarak sayar.
Pratik not: Bonus/prim/opsiyon gibi değişken kalemlerin nasıl değerlendirileceği somut dosyaya göre değişebilir. “En güvenlisi”, sözleşmede garanti brüt tutarın eşiği karşılamasıdır.
7) Diploma denklik ve işin uygunluğu: İş değiştirince yeniden gündeme gelir mi?
Birçok dosyada ilk Blue Card alınırken denklik (ör. Anabin / ZAB değerlendirmesi) tamamlanmıştır. Ancak iş değişikliğinde yabancılar dairesi, yeni pozisyonun yeterliliğe uygunluğunu yeniden kontrol edebilir; bu da özellikle “iş tanımı” zayıf yazılmış sözleşmelerde risk üretir.
Bu nedenle yeni iş sözleşmesinde:
- Pozisyonun gerektirdiği eğitim/uzmanlık,
- Görev tanımının kapsamı,
- İşin “highly skilled” niteliğini destekleyen unsurlar
net yazılmalıdır.
8) İşten ayrılma / işsizlik: Blue Card ne kadar “korur”?
İş değişikliği çoğu zaman “gönüllü geçiş”tir; fakat işten çıkarma/kontratın bitmesi gibi hallerde tablo değişir.
8.1. İş ilişkisinin bitimini bildirme
Hamburg gibi bazı resmi belediye sayfaları, iş ilişkisinin erken sona ermesini iki hafta içinde bildirme yükümlülüğünü açıkça yazar. (welcome.hamburg.de)
8.2. İşsiz kalınca “yeni iş bulma” süresi
AB Komisyonu’nun resmi göç portalı (EU Immigration Portal), Blue Card sahipleri için işsizlik halinde:
- Blue Card’ı 2 yıldan az süredir taşıyanlara 3 ay,
- 2 yıldan fazla taşıyanlara 6 ay içinde yeni iş bulma imkânı bulunduğunu; aksi halde kartın geri alınabileceğini belirtir. (Migration and Home Affairs)
Hamburg Welcome Center da benzer şekilde, en az 3 ay (2 yıldan uzun Blue Card sahipliğinde 6 ay) süre verildiğini ve bu sürede iş bulunamazsa başka seçeneklerin değerlendirilebileceğini yazar. (welcome.hamburg.de)
8.3. İşsiz kaldığınızda strateji
- Bildirim + süre yönetimi (takvim disiplinine bağlayın).
- Yeni işin yine Blue Card şartlarını sağlaması.
- Gerekirse “job search” odaklı alternatif oturum türleri (örn. bazı yerel açıklamalarda Chancenkarte olasılığından bahsedilir). (welcome.hamburg.de)
Bu noktada unutmayın: İş hukuku (Kündigungsschutz) boyutu ile göç hukuku boyutu paralel yürür. İş akdinin feshiyle mücadele ediyorsanız, göç statünüzü de aynı anda “sigortalama” gerekecektir.
9) İşverenin (HR) yükümlülükleri: Çoğu kişi bunu bilmiyor
Blue Card pratikte yalnızca çalışanın değil, işverenin de uyum (compliance) alanına girer.
İşveren tarafında, bazı kaynaklarda istihdamın planlanandan erken bitmesinin yabancılar dairesine bildirilmesi gibi yükümlülüklerin varlığından bahsedilir (çalışanın bildirim yükümlülüğünden ayrı). (Arbeitgeberverband)
Sonuç: Çalışan “ben bildirdim” derken işveren bildirmemiş; ya da tam tersi… Bu tür uyumsuzluklar, özellikle uzatma/yerleşim izni (Niederlassungserlaubnis) hedeflerinde gereksiz dosya trafiği doğurur. Blue Card’lı çalışan istihdam eden şirketler için, HR süreçlerinin standartlaştırılması önemlidir.
10) Sık Sorulan Sorular
Soru 1: İlk 12 ay dolmadan iş değiştirirsem yeni işime hemen başlayabilir miyim?
Birçok yerel açıklama, genel olarak yeni işe başlanabileceğini, ancak idarenin ilk 12 ayda 30 gün askıya alma/ret yetkisi bulunduğunu belirtir. (stadt.muenchen.de)
Soru 2: Bildirim yapmazsam ne olur?
Resmi bilgilendirme metinleri, bildirimin yapılmaması veya geç yapılmasının Blue Card’ın iptali/geri alınması gibi sonuçlar doğurabileceğini açıkça yazar.
Soru 3: 12 ay dolduktan sonra hiç bildirim yapmayacak mıyım?
Bazı belediyeler 12 ay sonrası için artık bildirim gerekmediğini söyler. (stadt.muenchen.de)
Bununla birlikte, şartları etkileyen (özellikle maaş/uygunluk) değişiklikler pratikte yine risk yaratabildiğinden, “dosya güvenliği” açısından olay bazlı değerlendirme yapmak doğru olur.
Soru 4: Blue Card’ım 18.11.2023’ten önce alındı; işverene bağlılık sorunu yaşar mıyım?
Frankfurt örneğinde, 18.11.2023 öncesi verilen Blue Card’larda ek sayfada işverene bağlılık bulunabileceği ve bu nedenle iş değişikliğinde yan şartların güncellenmesinin önerildiği belirtilir. (frankfurt.de)
11) Sonuç: “İş değişikliği mümkün” ama doğru yönetilmezse oturum riske girer
EU Blue Card, Almanya’da yüksek nitelikli çalışanlar için güçlü bir oturum yoludur; ancak ilk 12 ay boyunca:
- bildirim yükümlülüğü (işveren/iş şartı değişiklikleri),
- idarenin 30 gün askıya alma ve ret mekanizması,
- maaş eşiği ve yeterlilik uygunluğu kontrolü
gibi başlıklar nedeniyle dosyanın doğru yönetilmesi gerekir. (sozialgesetzbuch-sgb.de)
Müvekkil açısından hedef şudur: “Yeni işe geçtim” değil; “yeni işe geçtim ve oturum statüm güvence altında”.
About Post Author
