ALMANYADA ÇALIŞMA İZNİ
Almanya’da Çalışma İzni Nasıl Alınır? Oturum Türüne Göre Yetkiler
Almanya pratiğinde “çalışma izni” çoğu zaman tek başına ayrı bir belge değildir; çalışma hakkı (Erwerbstätigkeit), kural olarak oturum statünüzün (vize/oturum izni) içinde tanımlanır ve oturum kartınızda veya “Zusatzblatt / ek sayfa”daki ibarelerle sınırları çizilir. Bu nedenle “çalışma izni aldım mı?” sorusu, gerçekte şu iki soruya dönüşür:
- Hangi statüyle Almanya’dayım? 2) Bu statü bana hangi kapsamda çalışmaya izin veriyor?
Aşağıda hem hukuki çerçeveyi hem de oturum türlerine göre pratik yetkileri, başvuru yollarını ve sık hataları tek bir rehberde topladık.
1) Hukuki temel: “Erwerbstätigkeit” nedir, kim çalışabilir?
Alman hukukunda “Erwerbstätigkeit”, sadece işçi olarak çalışmayı değil, serbest meslek/şirket kurma gibi bağımsız faaliyeti de kapsar. Bu kapsamın tanımı AufenthG § 2’de yer alır. (gesetze-im-internet.de)
Genel kural ise şudur: Oturum izni (Aufenthaltstitel) olan yabancılar çalışabilir; ancak kanunla yasaklanmış veya sınırlandırılmışsa, bu sınırı aşmak için ayrıca izin gerekir. Bu “erişim kuralı” AufenthG § 4a’da düzenlenir. (dejure.org)
Birçok dosyada üçüncü kilit halka da şudur: Bazı istihdam türlerinde oturum verilmesi, Federal İş Ajansı’nın (Bundesagentur für Arbeit – BA) onayına bağlıdır (istisnalar saklı). Bu çerçeve AufenthG § 39 ve uygulamada Beschäftigungsverordnung (BeschV) ile kurulur. (gesetze-im-internet.de)
Pratik sonuç: Çalışma hakkınızı anlamanın ilk adımı, “hangi oturum türü + hangi ek koşul” kombinasyonunda olduğunuzu netleştirmektir.
2) Oturum kartında ne yazar? “Erwerbstätigkeit gestattet” ve “Nebenbestimmungen” okuma kılavuzu
Almanya’da çalışma yetkisi çoğu zaman şu ibarelerle görülür:
- “Erwerbstätigkeit gestattet” → Kural olarak çalışma serbest (işçi + çoğu durumda serbest faaliyet; ancak bazı kartlarda serbest faaliyet ayrıca işaretlenir).
- “Beschäftigung erlaubt / gestattet” → Ücretli iş (işçi) için izin; serbest meslek ayrıca izin gerektirebilir.
- “Beschäftigung nur bei … / als …” → İşveren/meslek/pozisyonla sınırlı çalışma; iş değişikliği genellikle yabancılar dairesinin (Ausländerbehörde) iznini ve bazen BA onayını gerektirir. Bu “bağlılık” uygulamada ilk yıllarda sık görülür (aşağıda ayrıca anlatıyorum). (stadt.muenchen.de)
Bu ibareler bazen kartın üzerinde, bazen ayrıca verilen “Zusatzblatt” üzerinde bulunur; iş değişikliği veya kapsam genişletmede çoğu kez “ek sayfanın güncellenmesi” istenir. (Bürgerportal LUP)
3) Oturum türüne göre çalışma yetkileri (en sık görülen statüler)
Aşağıda, danışmanlıkta en çok sorulan statüleri “ne kadar çalışabilirim / iş değiştirebilir miyim / BA onayı gerekir mi” mantığıyla özetledim.
A) AB/AEA/İsviçre vatandaşları
AB serbest dolaşım rejimi nedeniyle genellikle Almanya’da ayrıca “çalışma izni” mantığıyla ilerlemez; bu rehberin odak noktası AB dışı (üçüncü ülke) vatandaşlarıdır.
B) Süresiz oturum: Niederlassungserlaubnis
Niederlassungserlaubnis, süresiz oturumdur; kural olarak çalışma hakkı serbesttir. Statünün hukuki niteliği AufenthG § 9’da düzenlenir. (gesetze-im-internet.de)
C) Nitelikli iş gücü oturumları: § 18a ve § 18b
1) Mesleki eğitim temelli nitelikli çalışan – § 18a
Almanya’da tanınan mesleki yeterlilikle, nitelikli istihdam için oturum verilir. Norm AufenthG § 18a’dadır. (gesetze-im-internet.de)
2) Akademik diploma temelli nitelikli çalışan – § 18b
Akademik eğitimle nitelikli istihdam için oturum verilir. Norm AufenthG § 18b’dadır. (dejure.org)
Bu grupta uygulamada kritik nokta şudur: İşin niteliğine ve istisnalara göre BA onayı gerekebileceğinden, dosya kurgusu § 39 + BeschV ekseninde doğru kurulmalıdır. (gesetze-im-internet.de)
D) AB Mavi Kart (Blaue Karte EU) – § 18g
Blaue Karte EU, akademik nitelikli çalışanlar için özel bir rejimdir ve belirli ücret eşiği/şartları sağlandığında BA onayı aranmaksızın verilebilen bir yapı içerir. Hukuki dayanak AufenthG § 18g’dir. (gesetze-im-internet.de)
İş değişikliği (çok önemli):
- Mavi Kart sahipleri için ilk dönemde işveren değişikliği bildirimi ve idarenin belirli süre içinde değerlendirme/askıya alma yetkisi gündeme gelebilir. BAMF’ın bilgilendirmesi, ilk 12 ay içinde makamın değişikliği belirli süre askıya alıp reddedebilmesine işaret eder. (BAMF)
- Belediye uygulamaları da ilk 12 ay içinde yabancılar dairesine bildirim yükümlülüğünü vurgular. (frankfurt.de)
E) Öğrenci oturumu – § 16b
Öğrenci oturumunda çalışma hakkı sınırlıdır. AufenthG § 16b; öğrencinin yılda belirli gün sayısına kadar çalışabilmesine ilişkin çerçeveyi düzenler (metinde “140 gün / 280 yarım gün” sınırı görünür). (gesetze-im-internet.de)
Kritik pratik not: Öğrenciler, “fazla çalışıp” oturum ihlali riskiyle karşılaşabildiği için (hem uzatma hem statü değişikliği aşamasında) çalışma sürelerinin belgelenmesi ve sınırların aşılmaması çok önemlidir.
F) Mesleki eğitim (Ausbildung) oturumu – § 16a
Mesleki eğitim amacıyla oturumda, ana amaç eğitimdir; ancak kanun ek iş için sınırlı bir kapı açar. AufenthG § 16a(3) uyarınca, eğitimden bağımsız ek çalışmaya belirli saat sınırıyla izin verilir (metinde “haftada 20 saat” sınırı görülür). (gesetze-im-internet.de)
G) Denklik/uyum süreci – § 16d
Yabancı mesleki yeterliliğin tanınması/uyum önlemleri için oturum türüdür; hukuki dayanak AufenthG § 16d. (gesetze-im-internet.de)
Bu statüde “eşlik eden çalışma” imkânları, dosyanın içeriğine ve izin koşullarına bağlı olarak değişebildiği için, pratikte çoğu kez yetkilerin yazılı olarak netleştirilmesi gerekir.
H) Mezuniyet sonrası iş arama oturumu – § 20
Almanya’da eğitim/mesleki eğitim sonrası iş arama amaçlı oturumda çalışma hakları, uygulamada geniş yorumlanan örnekler içerir. Örneğin bazı idari bilgilendirmeler bu oturumun “sınırsız çalışma”ya izin verdiğini açıkça belirtir. (schwerin.de)
I) Chancenkarte (Fırsat Kartı) – § 20a
İş arama için puan temelli yeni mekanizmalardan biridir. AufenthG § 20a(2), Chancenkarte ile haftalık ortalama 20 saat ek çalışma gibi sınırları normatif olarak gösterir. (gesetze-im-internet.de)
Başvuru ve süreç adımlarına ilişkin resmi yönlendirmeler Make-it-in-Germany’de adım adım açıklanır. (Make it in Germany)
J) Serbest meslek / şirket kurma / yatırım – § 21
Almanya’da yatırım veya girişim planı olanlar açısından temel kapı AufenthG § 21’dir. Kanun, ekonomik çıkar/bölgesel ihtiyaç, olumlu ekonomik etki beklentisi ve finansman gibi kriterleri çerçeve olarak sayar. (gesetze-im-internet.de)
Ticaret/sanayi odalarının (IHK) pratik dokümanlarında, konsolosluk başvurularında istenen iş planı, finansman, mesleki yeterlilik gibi tipik belgeler listelenir. (Industrie- und Handelskammer)
K) Aile birleşimi oturumları
Aile birleşiminde, “aile bireyinin çalışma hakkı” sahada en çok yanlış anlaşılan başlıklardan biridir. Resmi kaynaklar, aile birleşimiyle gelen kişiye oturum verildiğinde çalışma hakkının tanındığını açıkça vurgular. (bmi.bund.de)
Eşin üçüncü ülke vatandaşı olması hâlinde dahi Make-it-in-Germany, eşin Almanya’da çalışabilmesine işaret eder. (Make it in Germany)
L) Asıl başlık dışı ama çok soruluyor: “Aufenthaltsgestattung” ve “Duldung”
Bunlar teknik olarak “oturum izni” gibi görünse de iş piyasasına erişim bakımından özel rejime tabidir:
- Asylum başvurusu sürecinde çalışma, AsylG § 61 ile sınırlanır; ilk aşamada (özellikle kabul merkezinde kalma yükümlülüğü varken) çalışma yasağı ve sonraki dönem izin mantığı vardır. (gesetze-im-internet.de)
- Duldung (sınır dışı etmenin geçici ertelenmesi) sahiplerinde çalışma izni, uygulamada çoğu kez BeschV § 32 gibi hükümler çerçevesinde değerlendirilir. (gesetze-im-internet.de)
Bu gruplar dosya-özel ve riskli alanlardır; küçük bir yanlış ifade bile çalışma yasağı/uzatma sorunlarına neden olabildiğinden, özel değerlendirme gerekir.
4) “Çalışma izni nasıl alınır?” – Başvuru senaryoları (adım adım)
Senaryo 1: Türkiye’den Almanya’ya çalışmak için gitmek (Ulusal vize → oturum)
Genel akış şöyledir:
- İş teklifi/kontrat ve iş tanımı netleşir (pozisyon–ücret–çalışma yeri).
- Hangi hukuki kapıya gireceğiniz belirlenir: §18a / §18b / §18g / §21 / §16a vb.
- Gerekliyse BA onayı dosyaya eklenir; bazı işverenler süreci hızlandırmak için Vorabzustimmung (ön onay) almayı tercih eder. BA, bu ön onayın 9 ay geçerli olduğunu belirtir. (arbeitsagentur.de)
- Konsolosluk/portal üzerinden ulusal vize başvurusu yapılır; giriş sonrası yabancılar dairesinden oturum kartı alınır.
BA onayı ne zaman kritik?
İstihdam türüne göre, BA’nın onayı ve “iş koşulları” incelemesi gerekir. Make-it-in-Germany, hangi hâllerde BA onayının gerektiğini ve hangi hâllerde istisna olabileceğini işveren odaklı olarak anlatır. (Make it in Germany)
Senaryo 2: Almanya içinden statü değişikliği / iş değişikliği
Almanya’da hâlihazırda öğrenci/mezun/başka statüdeyken, iş bulup statü değiştirmek mümkündür. Make-it-in-Germany, örneğin öğrencilik sırasında belirli şartlarla “nitelikli iş” oturumuna geçiş olabileceğini belirtir. (Make it in Germany)
İş değişikliği – iki yaygın kural:
- Bazı oturumlarda ilk dönemde “işveren bağlılığı” vardır; işveren değişikliği için yabancılar dairesi izni ve bazen BA değerlendirmesi gerekir. (Belediye uygulamaları bu bağlılığa açıkça işaret eder.) (stadt.muenchen.de)
- Mavi Kart özelinde ise ilk 12 ay bildirim/inceleme rejimi öne çıkar. (BAMF)
5) En sık yapılan hatalar (ve dosyayı zora sokan kırılma noktaları)
- Turist/Schengen vizesiyle çalışmaya başlamak: Çalışma hakkı, kural olarak oturum statüsünde açıkça tanımlanmadıkça doğmaz. (Oturum kartındaki ibare esas alınır.)
- Zusatzblatt’ı okumadan iş değiştirmek: “Sadece şu işveren”/“sadece şu pozisyon” gibi kısıtlar varsa, iş değişikliği izinsiz yapılmamalıdır. (Magdeburg)
- Öğrenci statüsünde çalışma sınırlarını aşmak: §16b sınırları aşıldığında uzatma/statü değişikliği riskleri doğabilir. (gesetze-im-internet.de)
- BA onayı gerekip gerekmediğini yanlış varsaymak: §39 ve BeschV istisnaları dosya bazlıdır; “herkese gerekmez” veya “herkese gerekir” gibi genellemeler yanlış sonuç doğurur. (gesetze-im-internet.de)
- Yatırım/girişim dosyasında finansman ve ekonomik etkiyi zayıf kurmak: §21’deki kriterler nedeniyle iş planı ve finansal yapı, kararın omurgasıdır. (gesetze-im-internet.de)
6) Ret gelirse ne olur? (2025 sonrası kritik değişiklik)
Ulusal vize reddi sonrası “itiraz/remonstration” yolunu çok kişi hâlâ otomatik sanıyor. Ancak Alman Dışişleri Bakanlığı, 1 Temmuz 2025 itibarıyla vize reddine karşı remonstration prosedürünün dünya genelinde kaldırıldığını duyurmuştur. (Auswärtiges Amt)
Türkiye’deki Alman temsilciliği bilgilendirmesinde de, 01.07.2025 sonrası seçeneklerin yeniden başvuru veya Berlin İdare Mahkemesi’nde dava olduğu yazılıdır. (tuerkei.diplo.de)
Bu nedenle ret yönetiminde “eksikleri tamamlayıp yeniden başvuru mu, yoksa doğrudan dava mı?” stratejisi, dosyanın gerekçesine göre kurgulanmalıdır.
Sonuç
Almanya’da çalışma izni sorusu, aslında “oturum türü + oturumun yan koşulları + BA onayı gerekliliği” üçlüsünün doğru okunmasıdır. Aynı meslek için bile, başvuru yolu (Türkiye’den ulusal vize mi, Almanya içi statü değişimi mi), oturum türü (örn. §18b mi §18g mi), iş değişikliği rejimi (ilk 12 ay/ilk 2 yıl) ve ek çalışma sınırları (örn. §16b, §16a, §20a) sonucu tamamen değiştirir. (dejure.org)
About Post Author
