ALMANYA OTURUM ŞARTLARI- Duldung-Geçici Erteleme Statüsü
Almanya’da Duldung (geçici deportasyon ertelemesi) nedir? Çalışma izni, seyahat ve ikamet kısıtları; §60c Ausbildungsduldung ve §60d Beschäftigungsduldung farkları; §25a, §25b, §19d ve §25(5) ile Duldung’dan oturuma geçiş yolları; 2026’da §104c Chancen-Aufenthaltsrecht’in durumu.
Duldung / Geçici Erteleme Statüsü: Haklar, Kısıtlar ve Oturuma Dönüş Yolları
Almanya’da “Duldung”, çoğu kişinin sandığı gibi bir “oturum izni” değildir. Duldung; hakkında sınır dışı (deportasyon) işlemi uygulanabilir durumda olan (yani vollziehbar ausreisepflichtig) bir kişinin sınır dışı edilmesinin geçici olarak ertelendiğini gösteren idari bir statüdür. Hukuki gerçek şu: Duldung, kişiye Almanya’da “kalıcı kalış hakkı” vermez; yalnızca deportasyonun şimdilik yapılamadığını veya şimdilik yapılmaması gerektiğini ifade eder. Bu nedenle Duldung’a sahip kişiler açısından asıl kritik soru, “Duldung’u uzatır mıyım?” değil; “Duldung’dan çıkıp güvenli bir oturum statüsüne hangi yolla geçebilirim?” sorusudur.
Bu yazıda; Duldung’un hukuki temelini, en sık görülen Duldung türlerini, çalışma–seyahat–ikamet gibi alanlardaki kısıtları ve oturuma dönüş (Aufenthaltserlaubnis/Niederlassungserlaubnis hattına geçiş) yollarını pratik bir mantıkla anlatıyorum.
1) Duldung nedir? Hukuki dayanak ve yanlış bilinenler
1.1. Tanım: “Geçici deportasyon ertelemesi”
Duldung’un temel dayanağı Aufenthaltsgesetz (AufenthG) § 60a’dır. Bu hüküm, deportasyonun geçici olarak askıya alınması kurumunu düzenler. (Gesetze im Internet)
Buradan çıkan ana sonuçlar:
- Duldung, “Aufenthaltstitel” (oturum izni türü) değildir.
- Duldung; kişiyi tamamen güvenceli hale getirmez, deportasyon riski “şartlar değişirse” yeniden canlanabilir.
- Statü çoğunlukla kısa süreli verilir; uzatma değerlendirmesi, deportasyon engelinin devam edip etmediğine göre yapılır. (Gesetze im Internet)
1.2. Duldung hangi durumlarda verilir?
Uygulamada Duldung’un doğduğu başlıca senaryolar:
- Hukuki engel: Mahkeme kararı, geçici koruma–prosedür aşaması, aile hayatının korunması gibi nedenlerle deportasyonun şimdilik mümkün olmaması.
- Fiili engel: Pasaport/seyahat belgesi yokluğu, uçuş/lojistik imkânsızlıklar, ciddi sağlık nedeni ile seyahat edememe gibi nedenler.
- İnsani/kişisel nedenler veya kamu yararı: Kişinin geçici olarak Almanya’da kalmasını gerektiren özel durumlar. (Gesetze im Internet)
2) Duldung türleri: Dosyayı “hangi Duldung?” diye okumak gerekir
Duldung tek tip değildir. Aynı kelime altında, hak ve kısıtları ciddi şekilde değişebilen alt kategoriler vardır.
2.1. “Klasik” Duldung: § 60a
Standart Duldung, §60a çerçevesinde verilir. Burada odak: deportasyonun askıya alınmasını gerektiren sebebin varlığıdır. (Gesetze im Internet)
Önemli pratik: Sebep ortadan kalkarsa, Duldung uzatılmayabilir ve deportasyon süreci yeniden hızlanabilir.
2.2. Kimliği belirsiz kişiler için Duldung: § 60b (“Duldung light”)
Kimlik tespiti/ pasaport temini yükümlülüklerinin yerine getirilmediği veya kimliğin netleşmediği hallerde, §60b kapsamında “ungeklärte Identität” şerhli Duldung söz konusu olabilir. Bu statünün en kritik sonucu: çalışma izni verilememesi gibi ağır kısıtlar ve bazı sürelerin “entegrasyon/bleiberecht” hesaplarına dahil edilmemesidir. (Gesetze im Internet)
Bu nedenle “kimlik meselesi” Duldung dosyalarında sadece bürokratik değil, stratejik bir konudur: yanlış yönetilirse, oturuma geçiş kapıları fiilen kapanır.
2.3. Ausbildungsduldung: Mesleki eğitim üzerinden korunma (§ 60c)
Almanya’da nitelikli mesleki eğitim (Berufsausbildung) sürecine giren ya da girecek kişiler için §60c Ausbildungsduldung çok önemli bir koruma hattıdır. Eğitim başlamadan en erken 6 ay önce verilebilmesi gibi ayrıntılar kanunda yer alır. (Gesetze im Internet)
Eğitim ilişkisinin erken sona ermesi halinde, bir defaya mahsus 6 aylık yeni yer arama Duldung’u gibi mekanizmalar da düzenlenmiştir. (Buzer)
Pratikte Ausbildungsduldung, “Duldung’dan oturuma” geçişte en güçlü köprülerden biridir; ancak sözleşme türü, okul/işyeri yapısı, kayıt ve devam şartları çok yakından incelenir.
2.4. Beschäftigungsduldung: İstihdam üzerinden korunma (§ 60d)
Uzun süreli fiili çalışma ve kendi geçimini sağlayabilme, Duldung statüsünde kişiler için §60d Beschäftigungsduldung ile bir “daha stabil” koruma hattına dönüşebilir. Bu kurumun hukuki zemini §60d’dedir. (Gesetze im Internet)
Uygulama ayrıntıları konusunda İçişleri Bakanlığı’nın (BMI) yayımladığı uygulama notları da yol gösterici kabul edilir. (bmi.bund.de)
3) Duldung’un “haklar” tarafı: Neye erişebilirsiniz?
Duldung, oturum izni olmamakla birlikte kişiye tamamen hak-sız bir statü de değildir. Ancak haklar çoğunlukla “sınırlı ve şartlı”dır.
3.1. Sosyal yardımlar ve temel ihtiyaçlar (AsylbLG hattı)
Duldung sahipleri, genel olarak Asylbewerberleistungsgesetz (AsylbLG) çerçevesinde temel ihtiyaç yardımlarına tabi olabilir. Yardım miktarları her yıl güncellenir; BMAS, 01.01.2026 itibarıyla geçerli yeni tutarların duyurulduğunu açıkça yayımlamıştır. (BMAS)
3.2. Sağlık hizmetleri
Sağlık hizmetleri çoğu durumda yine AsylbLG rejiminde “temel/akut” ihtiyaçlar üzerinden yürür. Kapsam ve prosedür eyalete ve sigorta düzenine göre değişebildiği için burada genel kural şudur: tedavi ihtiyacı, sevk mekanizması ve masraf karşılanması “otomatik” değildir; dosyaya göre yönetilmelidir.
3.3. Çocukların eğitimi ve aile düzeni
Çocukların okula devamı, aile birliğinin korunması, entegrasyon adımları; ileride §25a/§25b gibi “kalıcı oturum” yollarında dosyayı güçlendiren unsurlardır (aşağıda).
4) Duldung’un “kısıtlar” tarafı: Hangi alanlar riskli?
Duldung statüsünde en çok sorun çıkaran üç başlık: çalışma, seyahat/ikamet sınırı ve kimlik–işbirliği yükümlülükleridir.
4.1. Çalışma: “Olabilir” ama genellikle izin şartlıdır
Duldung sahiplerinin çalışabilmesi kural olarak Ausländerbehörde’nin çalışma izni vermesine bağlıdır; birçok durumda Federal İş Ajansı’nın (BA) onayı/incelemesi de devreye girer. BMAS, “Geduldete” için iş izninin genellikle Ausländerbehörde tarafından verildiğini ve BA’nın çoğu durumda çalışma koşullarını denetlediğini açıkça belirtir. (BMAS)
Ayrıca BMI’nin resmi SSS sayfası; bazı hallerde “Vorrangprüfung” gibi mekanizmaların belirli sürelerden sonra uygulanmamasına ilişkin pratik bilgileri de içerir (ör. 15 ay sonrası bazı kontrollerin kalkması gibi). (bmi.bund.de)
Kritik istisna: §60b (“kimliği belirsiz” şerhli Duldung) bulunanlara çalışma izni verilemez. (Gesetze im Internet)
4.2. İkamet ve şehir değiştirme: §61 kısıtları
Duldung sahipleri bakımından “yerleşim serbestisi” çoğu zaman sınırlıdır. AufenthG §61, vollziehbar ausreisepflichtig kişilerin ikametinin belirli bir bölgeyle sınırlandırılabileceğini ve çeşitli ikamet/yerleşim yükümlülüklerini düzenler. (Gesetze im Internet)
Bu nedenle:
- Farklı eyalete taşınma,
- Uzun süreli şehir dışı kalış,
- Başka yerde çalışmaya başlama
gibi adımlar, çoğu dosyada önceden izin ve yazılı onay gerektirir.
4.3. Seyahat (özellikle yurtdışı): Duldung ile “rahat seyahat” mümkün değildir
Duldung; pasaport gibi seyahat belgesi değildir. Ülke dışına çıkış, geri giriş ve olası giriş yasakları (Einreise- und Aufenthaltsverbot) gibi riskler dosyaya göre gündeme gelebilir. Bu alan, kişiye özel değerlendirme gerektirir; hatalı adım, yıllarca sürebilecek sonuçlar doğurabilir.
4.4. Sağlık nedeniyle deportasyon engeli iddiası: “Attest” standardı çok sıkıdır
Sağlık gerekçesiyle deportasyonun yapılamayacağı iddia edilecekse §60a’da nitelikli doktor raporu standardı aranır; kanun, sağlık engelinin bulunmadığı varsayımıyla başlar ve bunun raporla güçlü biçimde ortaya konmasını öngörür. (Gesetze im Internet)
Bu başlıkta zayıf raporlar, yalnızca ret değil; aynı zamanda güven zedelenmesi nedeniyle dosyanın genel seyrini de olumsuz etkileyebilir.
5) Duldung’dan “oturuma dönüş” yolları: Hangi kapılar var?
Duldung’dan çıkış, genellikle iki ana hatta ilerler:
- İnsani/entegrasyon temelli oturum (Bleiberecht)
- Eğitim/işgücü temelli oturum (nitelikli istihdam)
Aşağıdaki yollar, pratikte en çok kullanılan ve mevzuatta açık zemini olan başlıklardır.
5.1. §25a: “İyi entegre olmuş gençler” için oturum
AufenthG §25a, belirli şartları sağlayan gençler/jung volljährige için oturum iznine kapı açar. (Gesetze im Internet)
BMI’nin SSS sayfası da §25a başvurusunda yaş ve başvuru zamanlaması gibi pratik noktaları hatırlatır. (bmi.bund.de)
Kimler için kritik? Almanya’da uzun süredir bulunan, okul/meslek yolu oturmuş, dili ve entegrasyonu iyi olan gençler ve aileleri için.
5.2. §25b: “Sürdürülebilir entegrasyon” ile oturum
AufenthG §25b, Duldung (veya belirli geçiş statüleri) altında olup uzun yıllar Almanya’da kalmış, entegrasyonu somut göstergelerle kanıtlanabilen kişiler için oturum izni öngörür. (Gesetze im Internet)
Uygulama nasıl yorumlanıyor? Niedersachsen’in 2025 tarihli uygulama notu; genellikle 6 yıllık kesintisiz kalış arandığını, reşit olmayan çocukla birlikte yaşayanlarda bu sürenin 4 yıl olabildiğini açıklayan tipik bir örnektir. (Niedersachsen)
5.3. §25(5): “Ülkeden çıkış fiilen/hukuken imkânsız” ise oturum
Duldung’un doğduğu temel sebeplerden biri “çıkışın imkânsız olmasıdır”. Bu engel kişiden kaynaklanmıyorsa ve yakın vadede kalkması beklenmiyorsa, §25 Abs. 5 kapsamında oturum izni (Erlaubnis) gündeme gelebilir. (Gesetze im Internet)
Burada anahtar kavramlar:
- Engelin “kalıcı/uzun süreli” niteliği,
- Engelin kişinin kusurundan doğmaması,
- İdarenin “yakın zamanda kalkar mı?” öngörüsüdür. (Gesetze im Internet)
5.4. §19d: “Nitelikli geduldete” için iş temelli oturum
Duldung altında olup mesleki nitelik ve iş kriterlerini karşılayan kişiler için §19d önemli bir oturum yoludur. Bu hüküm, “qualifizierte Geduldete” başlığıyla oturum iznini düzenler. (Gesetze im Internet)
Bu rota, özellikle:
- Mesleki eğitim tamamlamış,
- Niteliklerine uygun işte çalışan,
- Uzun vadeli iş sözleşmesi ve gelir güvencesi sunabilen
kişilerde güçlü bir seçenek olabilir.
5.5. Ausbildungsduldung / Beschäftigungsduldung üzerinden geçiş mantığı
Uygulamada sık görülen strateji şudur:
- Önce §60c Ausbildungsduldung veya §60d Beschäftigungsduldung ile statüyü istikrara kavuşturmak, (Gesetze im Internet)
- Ardından şartlar olgunlaştığında §19d / §25b / §25(5) gibi oturum başlıklarına geçmek. (Gesetze im Internet)
Bu geçişlerin her biri, “evrak tamamlama” değil; uygun kategoriye doğru zamanda girme meselesidir.
6) 2026 için kritik not: Chancen-Aufenthaltsrecht (§104c) artık başvuruya kapalı
Bir dönem uzun süreli Duldung sahipleri için güçlü bir geçiş aracı olan §104c Chancen-Aufenthaltsrecht, kanun gereği sınırlı süreli bir düzenlemeydi ve uygulamada başvuruların 2025 sonunda bittiği bilgisi kamu kaynaklarında yer alıyor. Pro Asyl, başvurunun üç yıllık süre içinde (30.12.2025’e kadar) mümkün olduğuna dikkat çekmişti. (proasyl.de)
2026 Şubat tarihli güncel bir bilgi notu ise “2026 itibarıyla artık başvuru yapılamadığı” yönünde açık ifade içeriyor. (Mediendienst Integration)
BAMF de düzenlemenin “üç yıl için yürürlüğe girdiğini” ve değerlendirme çalışmalarını bu çerçevede yürüttüğünü belirtir. (BAMF)
Pratik sonuç: 2026’da Duldung dosyalarında odak, §104c değil; §25a, §25b, §19d, §25(5) ve §60c/§60d üzerinden güvenli statü kurmaktır. (Gesetze im Internet)
7) Müvekkil açısından stratejik “kontrol listesi”: Dosya nasıl güçlenir?
Aşağıdaki liste, Duldung’dan oturuma geçişte neredeyse her dosyada belirleyici olan başlıklardır:
- Kimlik ve pasaport süreci: §60b riskine düşmemek için aktif işbirliği ve belgeli takip. (Gesetze im Internet)
- İstihdam: Çalışma izni, BA onayı, düzenli gelir ve sigorta primleri; gerektiğinde §60d hattı. (BMAS)
- Eğitim: Uygun Ausbildung sözleşmesi ve süreklilik; §60c hattı. (Gesetze im Internet)
- Entegrasyon göstergeleri: Dil, okul/meslek, sabıka durumu, sosyal uyum; §25a/§25b için kritik. (Gesetze im Internet)
- İkamet kuralları: §61 kapsamındaki bölge/taşınma yükümlülükleri; ihlaller dosyayı zayıflatabilir. (Gesetze im Internet)
- Çıkış engeli varsa doğru hukuki kategori: §25(5) için “engelin niteliği” ve kusur tartışması. (Gesetze im Internet)
Son söz
Duldung, çoğu kişi için “bekleme statüsü” gibi görünse de; doğru yönetilirse oturuma giden yolun ara basamağı, yanlış yönetilirse yıllarca süren belirsizlik haline gelebilir. Bu nedenle Duldung dosyasında temel yaklaşım şudur: Statünün neden verildiği netleştirilir, hak/kısıt haritası çıkarılır ve en uygun “oturuma geçiş rotası” (eğitim, iş, entegrasyon veya çıkış engeli) delilleriyle birlikte kurgulanır.
About Post Author
