Alternatif Tıp ve Yetkisiz Müdahaleler

Yetkisiz Kişinin Müdahalesi Nedeniyle Tazminat ve Güzellik Merkezi Hatalarında Hukuki Sorumluluk

Türkiye’de son yıllarda iki alan aynı anda hızla büyüyor:

1. “Alternatif / tamamlayıcı” olarak sunulan uygulamalar (hacamat, sülük, ozon, mezoterapi, kupa, hipnoz vb.)

2. Güzellik salonu/merkezi hizmetleri (lazer/ışık bazlı epilasyon, cilt bakımı, kimyasal peeling, bölgesel incelme cihazları vb.)

Büyüme iyi; fakat büyümenin “denetim” ve “yetkinlik” kısmı aksadığında sonuç ağır olabiliyor: kalıcı yanıklar, leke ve izler, enfeksiyon, sinir hasarı, hatta ciddi sistemik komplikasyonlar… İşin daha kritik tarafı şu: Bu zararların önemli bir kısmı yetkisiz kişiler tarafından, sağlık kuruluşu olmayan yerlerde veya mevzuatın izin vermediği cihaz/işlemlerle ortaya çıkıyor.

Bu yazıda, iki ana başlığı tek dosyada netleştiriyorum:

• Yetkisiz kişinin müdahalesi nedeniyle tazminat (özellikle “evde serum”, “evde botoks”, “sertifikasız hacamat”, “merdiven altı dolgu” gibi örnekler)

• Güzellik merkezi/salonu hatalarında hukuki sorumluluk (yanık, leke, iz, alerjik reaksiyon, yanlış cihaz/yanlış doz/yanlış uygulama, bilgilendirme eksikliği)

Amaç; mağdurun “ne yapacağını bilmesi”, delilleri doğru toplaması ve doğru yargı yoluna gitmesi.

Not: Aşağıdaki bilgiler genel bilgilendirme niteliğindedir. Somut olayın ayrıntıları (sözleşme, ödeme şekli, kusur, raporlar, maluliyet vb.) stratejiyi değiştirir.

1) “Alternatif Tıp” Her Şey Demek Değil: GETAT ile Merdiven Altını Ayırın

Türkiye’de “Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT)” alanı tamamen başıboş değildir; aksine Bakanlık tarafından düzenlenmiş bir çerçeve vardır. Yönetmelikte açıkça, uygulamaların amacı ve sınırı, uygulama yerleri ve en önemlisi yetkili kişiler düzenlenir. Yönetmelik; uygulamaların Bakanlıkça yetkilendirilmiş ünite/merkezlerde ve uygulama sertifikası bulunan tabip (bazı alanlarda diş hekimi) tarafından yapılabileceğini söyler.

Bu şu anlama gelir:

• “Hacamat yapıyorum” demek yetmez.

• “Şu kursa gittim” demek yetmez.

• “Usta-çırak öğrendim” demek hiç yetmez.

Yetki ve yer şartı birlikte aranır: Yetkili hekim + yetkili sağlık kuruluşu/ünite/merkez.

GETAT adı altında pazarlanan ama bu çerçeveye uymayan her işlem, mağdur açısından iki büyük avantaj doğurur:

1. Cezai sorumluluk ihtimali güçlenir.

2. Hukuka aykırılık zemini netleştiği için tazminat davasında kusur/ihlâl daha kolay ispatlanır.

2) Yetkisiz Kişinin Müdahalesi: Ceza Sorumluluğu ve Tazminatın Temeli

2.1. “Diplomasız hekimlik / yetkisiz tedavi” – 1219 sayılı Kanun

Tıbbi müdahale alanında en kritik eşik: hekimlik yetkisi. 1219 sayılı Kanun, diploması olmadığı halde hasta tedavi eden veya tabip unvanını kullanan kişiye hapis ve adli para cezası öngörür.

Bu hüküm, “menfaat amacı olmasa bile” uygulanabilecek şekilde düzenlendiği için, “para almadım, iyilik yaptım” savunması çoğu dosyada tek başına kurtarıcı olmaz.

2.2. Yaralanma/ölüm varsa TCK boyutu

Yetkisiz bir müdahale sonucunda yaralanma, kalıcı iz, duyusal kayıp, enfeksiyon gibi sonuçlar doğduğunda; somut olaya göre taksirle yaralama veya daha ağır haller gündeme gelebilir. TCK’da taksirle yaralama ve taksirle öldürme suçları düzenlenmiştir.

Pratikte kritik nokta: “Ben uzman değilim ama yaptım” yaklaşımı, öngörülebilir riskleri artırdığı için kusur değerlendirmesini ağırlaştırabilir.

2.3. Tazminatın temel dayanağı: TBK (haksız fiil / sözleşmeye aykırılık)

Sivil boyutta iki ana kulvar var:

• Haksız fiil (TBK m.49)

• Sözleşmeye aykırılık / ayıplı hizmet (özellikle ücretli hizmetlerde)

Haksız fiil sorumluluğunda; hukuka aykırı fiil, zarar, illiyet ve kusur değerlendirilir.

Zarar kalemleri bakımından TBK; tedavi giderleri, çalışma gücü kaybı, ekonomik geleceğin sarsılması gibi maddi zararları ve uygun koşullarda manevi tazminatı düzenler.

3) Güzellik Merkezi / Salon Hataları: “Ayıplı Hizmet” ve “Tıbbi İşlem” Çizgisi

3.1. Güzellik salonu “sağlık kuruluşu” değildir

Güzellik salonları çoğu zaman “hizmet işletmesi” olarak çalışır; ancak bazı işlemler fiilen “tıbbi müdahale” riskine yaklaşır. Bu yüzden yargı içtihadı ve idari yargı kararları özellikle ışık/lazer temelli cihazlar ve komplikasyon riski olan işlemler üzerinde yoğunlaşmıştır.

Örneğin Danıştay 17. Daire kararında, IPL ile foto epilasyonun güzellik salonlarında yapılmasına imkân veren düzenleme incelenmiş; bu tür cihazların komplikasyon riski ve tıbbi değerlendirme ihtiyacı tartışılmıştır.
Türk Dermatoloji Derneği’nin karar bilgi notunda da IPL uygulamalarının yanık ve kalıcı komplikasyon riski vurgulanır.
Ayrıca Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun onama kararında konu ve düzenleme çerçevesi görülür.

Sonuç: “Güzellik hizmeti” diye paketlenen bir işlem, teknik olarak riskli bir cihazla yapılıyorsa; dosyada tıbbi bilirkişi incelemesi ve kusur tartışması kaçınılmazdır.

3.2. Ayıplı hizmet (6502) – özellikle ücretli güzellik işlemlerinde

Güzellik merkezi ile müşteri arasında çoğu zaman hizmet sözleşmesi kurulur; bedel ödenir, paket satılır, seans planlanır. Hizmetin vaat edilenden farklı çıkması, güvenli uygulanmaması, standarda aykırı olması “ayıplı hizmet” tartışmasını doğurur.

6502 sayılı Kanun’da ayıplı hizmet rejimi düzenlenir; tüketicinin seçimlik hakları ve sürece ilişkin çerçeve bulunur.

Bu çerçeve, mağdur açısından pratik avantaj sağlar:

• Uyuşmazlık tüketici mahkemesi/tüketici hukuku mantığıyla ele alınabilir (somut olayın niteliğine göre).

• Sözleşme, paket satışı, reklam vaatleri, “kesin sonuç” iddiaları doğrudan delile dönüşür.

4) Sorumluluk Kime Aittir? “Uygulayan” ile “İşletme”yi Ayırmayın

Mağdurların en sık yaptığı hata: sadece uygulamayı yapan kişiye odaklanmak. Oysa çoğu dosyada sorumlular zincir halindedir:

1. Uygulamayı yapan kişi (fiili yapan)

2. İşletme sahibi / şirket (organizasyon, denetim, personel seçimi, cihaz temini)

3. Sorumlu müdür / yetkili yönetici (varsa)

4. Franchise ağı (marka/standart/denetim ilişkisine göre)

5. Cihaz/ürün sağlayıcısı (çok istisnai; ürün ayıbı ayrı bir teknik dosyadır)

Hangi hukuki nitelendirmeyi seçerseniz seçin (haksız fiil, sözleşme, tüketici), iyi bir strateji çoğu zaman müteselsil sorumluluk mantığıyla ilerler: zarar tek; zarara katkı yapan herkesin sorumluluğu tartışılır.

5) En Sık Görülen Senaryolar (Dosya Kurgusu Açısından)

A) “Evde botoks/dolgu/mezoterapi” ve komplikasyon

• Yetkisiz kişi + steril olmayan ortam + yanlış ürün

• Sonuç: yüz felci riski, damar tıkanıklığı, doku kaybı, enfeksiyon, kalıcı iz

Burada ceza şikâyeti ile tazminat davası birlikte yürür. GETAT/sağlık mevzuatı şartlarının sağlanmaması, hukuka aykırılığı güçlendirir.

B) “Hacamat/sülük” sonrası enfeksiyon / kanama

GETAT kapsamındaki uygulamalar, ancak yetkili yerde ve sertifikalı hekim gözetiminde yapılabilir.
Aksi halde hem idari hem cezai risk büyür; tazminatta kusur ağırlaşır.

C) Lazer/ışık bazlı epilasyon sonrası yanık-leke-iz

Bu dosyalarda kritik nokta: uygulama protokolü, cihazın türü, cilt tipi değerlendirmesi, bilgilendirilmiş onam ve sonrasında doğru müdahale.
Danıştay kararları ve dermatoloji çevrelerinin bilimsel risk vurguları, bilirkişi incelemesinde arka plan oluşturur.

6) Delil Stratejisi: Tazminatın %50’si “Delil Yönetimi”dir

Zarar gördüğünüzde (veya müvekkiliniz gördüğünde) ilk 72 saat içinde doğru adımlar atılırsa dosya çok güçlenir:

6.1. Tıbbi kayıtları eksiksiz alın

• Acil servis kayıtları

• Dermatoloji/plastik cerrahi muayene notları

• Fotoğraflar (tarih-saatli)

• Reçeteler, ilaç faturaları

• Pansuman/tedavi planı

6.2. Hizmet ilişkisini belgeleyin

• Sözleşme, seans kartı, paket satışı

• Banka dekontu / POS slip

• WhatsApp konuşmaları / DM yazışmaları

• Reklam ekran görüntüleri (“kesin sonuç”, “doktor onaylı”, “medikal” gibi iddialar)

6.3. Delil tespiti ve bilirkişi

Özellikle yanık/iz vakalarında iyileşme süreci delili “değiştirir”. Bu nedenle delil tespiti talebi birçok dosyada oyunu değiştirir: izlerin derecesi, kalıcılık ihtimali, ilk halin kayda alınması…

7) Hangi Yargı Yolu? Ceza + Tazminat + Tüketici Üçgeni

7.1. Ceza şikâyeti (savcılık)

• Yetkisiz tedavi / diplomasız hekimlik iddiası (1219)

• Yaralanma/ölüm neticesi (TCK)

Ceza dosyası, tazminat davasına iki açıdan katkı sağlar:

1. Delil toplanır (ifade, kamera, bilirkişi).

2. Kusur tartışması güçlenir.

7.2. Tazminat davası

Zararın niteliğine göre:

• Asliye Hukuk (haksız fiil ağırlıklı dosyalar)

• Tüketici Mahkemesi (ayıplı hizmet/ tüketici işlemi niteliği baskın dosyalar)

Uygulamada “görev” tartışması dosyayı uzatır. Başlangıçta sözleşme-ödeme ilişkisini ve hizmetin tüketici işlemi olup olmadığını iyi konumlandırın.

7.3. Zamanaşımı (çok kritik)

Haksız fiilde zamanaşımı TBK’da düzenlenir; zarar ve failin öğrenilmesinden itibaren süreler ve her hâlükârda üst sınır vardır.
Tüketici hukukunda ayıplı hizmete ilişkin süreler de ayrıca dikkate alınır.

8) Hangi Tazminatlar İstenebilir?

8.1. Maddi tazminat (TBK)

• Tedavi giderleri, ilaç/serum/pansuman giderleri

• Çalışma gücü kaybı / kazanç kaybı

• Kalıcı iz varsa ekonomik geleceğin sarsılması (özellikle yüz bölgesi, görünür alanlar)

TBK’nın zarar kalemlerine ilişkin yaklaşımı dosyanın omurgasını kurar.

8.2. Manevi tazminat

Yanık, iz, şekil bozukluğu, yüz bölgesinde kalıcı leke, sosyal/psikolojik etkiler…
Manevi tazminat, “zenginleşme” değil; yaşanan elem-ızdırabın bir nebze telafisidir. TBK manevi tazminat çerçevesini düzenler.

8.3. Destekten yoksun kalma (ölüm halinde)

Ağır vakalarda (nadir ama mümkün) TBK’nın ölüm halinde destekten yoksun kalma rejimi gündeme gelir.

9) İşletmelerin En Sık Savunmaları ve Karşı Hamle

Savunma 1: “Müşteri onam verdi / form imzaladı”

Onam formu, her şeyi otomatik meşru kılmaz.

• Bilgilendirme yeterli mi?

• Riskler anlaşılır şekilde anlatılmış mı?

• Alternatifler sunulmuş mu?

• Uygulama standarda uygun mu?

Savunma 2: “Cilt tipinden kaynaklandı / alerji”

Alerji riski her dosyada olabilir; fakat profesyonel hizmette beklenen:

• Uygun test, uygun doz, uygun cihaz ayarı, uygun uyarı ve takip.

Savunma 3: “Bu cihaz serbest / bu işlem tıbbi değil”

Cihazın teknik niteliği, uygulamanın risk profili ve mevzuat tartışmaları dosyada bilirkişiyle netleşir. Danıştay kararları ve meslek örgütlerinin risk vurguları bu tartışmanın zeminini gösterir.

10) Sonuç: “Merdiven Altı”nda Zararın Bedeli Ağırdır – Hak Arama Yolu Var

Yetkisiz müdahale vakalarında en önemli mesaj şu:
Zararınız “kader” değil; doğru delil ve doğru yargı yolu ile tazminat ve sorumluluk takibi mümkündür.

Özellikle şu iki durumda dosya genellikle güçlü başlar:

1. İşlem yetkisiz kişi tarafından yapılmışsa (1219 / GETAT çerçevesine aykırılık)

2. İşlem sonrası objektif tıbbi kayıt oluşmuşsa (yanık, leke, iz, enfeksiyon vb.)

Sık Sorulan Sorular

1) Güzellik merkezinde yanık oluştu, tazminat alabilir miyim?
Evet. Tıbbi kayıt, fotoğraf ve ödeme/sözleşme delilleri varsa; kusur ve illiyet bağı bilirkişiyle değerlendirilerek maddi-manevi tazminat gündeme gelir.

2) “Onam formu imzaladım” dediler, dava açamaz mıyım?
Açabilirsiniz. Formun içeriği, bilgilendirmenin yeterliliği ve uygulamanın standarda uygunluğu belirleyicidir.

3) Sertifikasız hacamat/sülük yaptırdım, enfeksiyon oldu. Ne yapmalıyım?
Önce tıbbi müdahale ve kayıt, sonra savcılık şikâyeti + tazminat stratejisi. GETAT uygulamalarının yetkili merkez ve sertifikalı hekim şartı önemlidir.

4) Yetkisiz botoks/dolgu yapan kişiye ceza davası açılır mı?
Somut olaya göre 1219 kapsamında ve neticeye göre TCK kapsamında soruşturma gündeme gelebilir.