Hastane Enfeksiyonları ve Hijyen İhlalleri Nedeniyle Tazminat Davaları

Ameliyat Sonrası Enfeksiyon, Yoğun Bakım Enfeksiyonları ve Sterilizasyon Eksikliği (Sağlık Hukuku Rehberi)

Hastane enfeksiyonu (sağlık hizmetiyle ilişkili enfeksiyon) nedir? Ameliyat sonrası enfeksiyon, yoğun bakım enfeksiyonları ve sterilizasyon/hijyen ihlalleri nedeniyle hastane ve doktorun tazminat sorumluluğu, deliller, bilirkişi incelemesi, görevli mahkeme ve zamanaşımı süreleri.

1) Hastane enfeksiyonu nedir? Neden “hukuki sorumluluk” doğurur?

Hastane enfeksiyonu (sağlık hizmetiyle ilişkili enfeksiyon), kişinin hastaneye yatış/başvuru nedeni dışında, sağlık hizmeti sunumu sırasında maruz kaldığı ve çoğu zaman önlenebilir risk yönetimi ile azaltılabilen enfeksiyonları ifade eder. Türkiye’de yataklı tedavi kurumlarında bu enfeksiyonları önleme ve kontrol altına alma amacıyla özel bir düzenleme de bulunur; düzenlemenin amacı açıkça “sağlık hizmeti ile ilişkili enfeksiyonları önlemek, kontrol altına almak” olarak belirtilir.

Hukuken kritik nokta şudur:
Her enfeksiyon “otomatik olarak doktor hatası” değildir; ancak enfeksiyonun hijyen/sterilizasyon eksikliği, kurumsal organizasyon bozukluğu, izlem–profilaksi–izolasyon kurallarının ihlali gibi nedenlerle geliştiği ortaya konulursa, hastane ve/veya hekim yönünden tazminat sorumluluğu doğabilir.

Özellikle ameliyat sonrası gelişen “cerrahi alan enfeksiyonu”, yoğun bakımda kateter/ventilatör ilişkili enfeksiyonlar veya hastane kaynaklı dirençli bakteri bulaşları; çoğu zaman “hastane sistemi” (enfeksiyon kontrolü, sterilizasyon zinciri, personel eğitimi, izolasyon, temizlik, denetim) üzerinden değerlendirilir. Bu da davalarda organizasyon kusuru tartışmasını öne çıkarır.

2) Enfeksiyon “komplikasyon” mu, “ihmal” mi? (En sık tartışma)

Sağlık uyuşmazlıklarında hastanelerin en sık savunması:

“Bu bir komplikasyondur; her türlü önlem alınsa da gelişebilir.”

Bu savunma her dosyada otomatik kabul edilmez. Çünkü mahkeme ve bilirkişi değerlendirmesi, tek kelimeyle “komplikasyon” denilerek bitmez; şu sorulara bakılır:

Enfeksiyon hastane kaynaklı mı, dış kaynaklı mı?
Ameliyat öncesi/sonrası profilaktik antibiyotik, pansuman, yara bakımı, steril alan kuralları doğru uygulanmış mı?
Hastanede enfeksiyon kontrol sistemi (komite/ekip, sürveyans, izolasyon, sterilizasyon denetimi) fiilen çalışıyor mu?
Enfeksiyon geliştiğinde doğru zamanda kültür–antibiyogram alınmış, uygun tedavi verilmiş mi?
Enfeksiyonun ağırlaşmasına yol açan gecikme/yanlış tedavi var mı?

Tıp literatüründe hastane enfeksiyonu değerlendirmesinde “yatıştan sonraki belli süreler” (ör. 48–72 saat gibi) pratik eşikler olarak tartışılır; ancak hukukta asıl belirleyici olan, somut olayda enfeksiyonun önlenebilirlik ve özen standardı bakımından nasıl geliştiğidir.

3) Hastanenin hijyen ve sterilizasyon yükümlülüğü: Sorumluluğun “kurumsal” boyutu

Hastane enfeksiyonları çoğu kez tek bir kişinin dikkatsizliğinden değil, “sistemin” aksamasından doğar. Enfeksiyon kontrolüne ilişkin düzenlemelerde; enfeksiyon kontrol komitesinin/ekibinin görevleri, sterilizasyon–dezenfeksiyon–antisepsi süreçlerinin denetlenmesi, sürveyans gibi konuların kurumsal bir yapı içinde yürütülmesi öngörülür.

Bu çerçevede hijyen ihlali iddialarında hastane açısından şu başlıklar incelemeye açılır:

3.1. Sterilizasyon zinciri ve izlenebilirlik

Ameliyathane setlerinin sterilizasyon kayıtları
Otoklav/sterilizasyon cihazı bakım–kalibrasyon kayıtları
Setlerin kim tarafından, ne zaman, hangi prosedürle hazırlandığı
Tek kullanımlık malzemenin tekrar kullanılıp kullanılmadığı

3.2. Yoğun bakım ve servislerde izolasyon–temizlik

Temas/damlacık/hava yolu izolasyon protokolleri
El hijyeni denetimleri
Temizlik–dezenfeksiyon talimatları ve uygulama kayıtları
Dirençli bakteri taşıyıcılığına ilişkin taramalar (gereken hallerde)

3.3. Personel eğitim ve denetimi

Enfeksiyon kontrol eğitimi kayıtları
Denetim raporları, uygunsuzluk tespitleri
Çalışma yoğunluğu, personel eksikliği ve hasta güvenliğine etkisi

Bu belgeler, davada “enfeksiyon önlenebilir miydi?” sorusunun yanıtını güçlendirir.

4) En sık görülen 3 senaryo ve tazminat mantığı

A) Ameliyat sonrası enfeksiyon nedeniyle tazminat

Cerrahi alan enfeksiyonu; ek yatış, tekrar ameliyat (revizyon/debridman), protez çıkartılması, sepsis, kalıcı sakatlık gibi sonuçlar doğurabilir. Bu dosyalarda genellikle şu iddialar öne çıkar:

Ameliyathane steril alan kuralları ihlal edildi
Profilaktik antibiyotik uygulanmadı/yanlış uygulandı
Pansuman–yara bakımı standarda aykırı yapıldı
Enfeksiyon belirtileri zamanında fark edilmedi, geç müdahale edildi

Talep edilebilecek tazminatlar (örnek):

Ek tedavi/ilaç/ameliyat masrafları
Çalışma gücü kaybı ve gelir kaybı
Kalıcı maluliyet varsa sürekli iş göremezlik
Bakıcı gideri (ağır vakalarda)
Manevi tazminat (acı, elem, yaşam kalitesi kaybı)

B) Yoğun bakım enfeksiyonlarında hastane sorumluluğu

Yoğun bakım enfeksiyonları (ventilatör ilişkili pnömoni, kateter ilişkili kan dolaşımı enfeksiyonu vb.) çoğu zaman “yüksek riskli” ortamlarla ilişkilidir. Ancak riskli olması, sorumluluğu otomatik kaldırmaz. Hastane; izolasyon, cihaz bakımı, kateter bakımı, el hijyeni ve sürveyans gibi sistemleri etkin işletmek zorundadır.

Özellikle yoğun bakım sürecinde gelişen enfeksiyonun:

taburculuğu geciktirmesi,
organ hasarına yol açması,
ölümle sonuçlanması

halinde maddi tazminat kalemleri büyür; ölüm halinde destekten yoksun kalma tazminatı gündeme gelebilir.

C) Sterilizasyon eksikliği (hijyen ihlali) nedeniyle açılan davalar

Bu kategori, “hastane mikrobu” diye kamuoyunda bilinen dosyaların çekirdeğidir. Burada davanın omurgası çoğu kez şudur:

Hasta başka bir sorunla hastaneye girdi
Hastanede kalış/ameliyat sırasında enfeksiyon kaptı
Enfeksiyon, sterilizasyon ve hijyen önlemleri yeterli olsaydı yüksek ihtimalle önlenebilirdi
Sonuçta ek tedavi, sakatlık veya ölüm doğdu

5) Kamu hastanesi–özel hastane ayrımı: Dava yolu ve sorumluluk rejimi

5.1. Kamu hastanesinde: İdare Mahkemesi (tam yargı davası)

Kamu hastanelerinde enfeksiyon nedeniyle zarar, çoğunlukla “hizmet kusuru” iddiasıyla idari yargıda görülür. İYUK m.13 uyarınca, idari eylemden doğan zararlar için dava açmadan önce idareye başvuru ve süreler kritik önemdedir.

Danıştay’ın sağlık hizmetinin sunumunda organizasyon ve hizmet kusuru tartışmalarını ele alan kararları ve enfeksiyon iddialı dosyalar uygulamada mevcuttur; örneğin Danıştay 10. Daire kararlarında, hastane enfeksiyonu iddiasıyla hizmet kusuru ileri sürülerek manevi tazminat talebi tartışılmıştır.

5.2. Özel hastanede: Tüketici hukuku / sözleşmesel sorumluluk

Özel hastanede hasta, çoğu zaman “hizmet alan” konumundadır; 6502 sayılı Kanun çerçevesinde “ayıplı hizmet” ve tüketici işlemi tartışmaları gündeme gelebilir.

Uygulamada görevli mahkeme tartışmaları yaşansa da, özel hastaneye karşı enfeksiyon kaynaklı maddi–manevi tazminat taleplerinde çoğu kez tüketici mahkemesi yolu gündeme gelir (somut ilişki ve talep türüne göre değerlendirme gerekir).

6) Zamanaşımı ve süreler: Hak kaybı riskinin en yüksek olduğu nokta

Hastane enfeksiyonu dosyalarında süreler dosyanın kaderini belirler.

6.1. Özel hukukta (genel çerçeve)

Haksız fiil esasına göre tazminat taleplerinde TBK m.72:

zarar ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren 2 yıl,
her hâlde fiilden itibaren 10 yıl zamanaşımı öngörür.

Sözleşmesel taleplerde ise (uyuşmazlığın niteliğine göre) genel zamanaşımı rejimi ayrıca değerlendirilir.

6.2. İdari yargıda (kamu hastanesi)

İYUK m.13’teki idareye başvuru ve dava açma sürecinin doğru işletilmesi gerekir.

Pratik öneri: Enfeksiyonun hastaneden kaynaklandığı şüphesi doğar doğmaz süre hesabı yapılmalı; tıbbi evraklar toplanırken “zaman geçiyor” gerçeği unutulmamalıdır.

7) İspat ve deliller: Hastane enfeksiyonu davası nasıl “kazandırılır”?

Bu davaların en kritik yönü delildir. Çünkü enfeksiyonun kaynağı ve önlenebilirliği, çoğu zaman belgeler ve bilirkişiyle ortaya konur.

7.1. Mutlaka istenecek tıbbi belgeler

Epikriz raporu, yatış–taburculuk özetleri
Ameliyat notları, anestezi kayıtları
Hemşire gözlem formları, pansuman kayıtları
Kültür–antibiyogram sonuçları
Enfeksiyon hastalıkları konsültasyon notları
Yoğun bakım izlem formları (varsa)

Adli Tıp Kurumu’nun rapor düzenleme süreçlerinde hangi belgelerin gerektiğine dair listelerinde; hastane yatışı varsa “müşahede evrakı” ve “epikriz” gibi temel belgeler açıkça sayılır.

7.2. Kurumsal kayıtlar (çoğu zaman davanın “altın madeni”)

Sterilizasyon kayıtları (otoklav döngü raporları vb.)
Ameliyathane giriş–çıkış ve set takip kayıtları
Enfeksiyon kontrol komitesi raporları / sürveyans verileri (uygunsa)
Temizlik–dezenfeksiyon planı ve denetim formları
İzolasyon uygulandığını gösteren kayıtlar

Bu kayıtlar yoksa veya çelişkiliyse, hastane açısından savunma zayıflayabilir.

8) Bilirkişi incelemesi: Hangi sorular sorulmalı?

Mahkemenin bilirkişiden istediği cevaplar “doğru sorulara” bağlıdır. Hastane enfeksiyonu dosyalarında bilirkişiye genellikle şu çerçevede sorular yöneltilmelidir:

Enfeksiyon hastane kaynaklı mıdır? (Nosokomiyal/sağlık hizmeti ilişkili mi?)
Uygulanan cerrahi/yoğun bakım standartlarına göre özen yükümlülüğü yerine getirilmiş midir?
Sterilizasyon–antisepsi–izolasyon süreçlerinde ihlal var mıdır? (Kayıtlar üzerinden)
Enfeksiyon belirtileri zamanında tanınmış ve uygun tedavi başlanmış mıdır?
Zarar ile olası ihlal arasında nedensellik bağı var mıdır?
Zararın kapsamı (maluliyet, ek tedavi, yaşam boyu etkiler) nedir?

9) Tazminat kalemleri: Ne istenebilir?

Hastane enfeksiyonu nedeniyle istenebilecek başlıca kalemler:

9.1. Maddi tazminat

Ek tedavi, ilaç, yoğun bakım, revizyon ameliyatı giderleri
Çalışamama nedeniyle gelir kaybı
Maluliyet varsa sürekli iş göremezlik
Bakıcı gideri ve yardımcı cihaz giderleri
Seyahat/konaklama gibi zorunlu yan giderler

9.2. Manevi tazminat

Ağrı, acı, elem, yaşam kalitesinin düşmesi
Uzun süre hastanede yatış, tekrar ameliyat, kalıcı iz/engel
Ölüm halinde yakınların manevi tazminat talepleri

9.3. Ölüm halinde: Destekten yoksun kalma

Eğer enfeksiyon ölümle sonuçlanmışsa (özellikle yoğun bakım enfeksiyonları ve sepsis), destekten yoksun kalma tazminatı hesaplaması gündeme gelir.

10) Hastane enfeksiyonu şüphesinde pratik yol haritası

Tüm tıbbi kayıtları yazılı talep edin (epikriz, ameliyat notu, kültür sonuçları).
Enfeksiyonun başlangıcını gösteren ateş, CRP, lökosit, kültür ve antibiyogram zaman çizelgesini çıkarın.
Hastaneden “sterilizasyon/ameliyathane set takip” gibi kayıtları talep edin (reddederse dava içinde celp istenebilir).
Mümkünse enfeksiyon hastalıkları uzmanından “süreç yönetimi” açısından ikinci görüş alın.
Süreleri kaçırmamak için zamanaşımı ve (kamu hastanesi ise) idareye başvuru takvimini netleştirin.

Sık Sorulan Sorular

“Hastane enfeksiyonu kesin tazminat kazandırır mı?”

Hayır. Enfeksiyonun hastane kaynaklı olup olmadığı, önlenebilirliği ve süreç yönetimi bilirkişiyle belirlenir. Ancak hijyen/sterilizasyon ihlali veya gecikmiş müdahale varsa tazminat ihtimali güçlenir.

“Ameliyat sonrası enfeksiyon oldu; bu her zaman doktor hatası mıdır?”

Her zaman değil. Fakat steril alan, profilaksi, pansuman ve erken müdahale süreçlerinde ihlal varsa sorumluluk doğabilir.

“Yoğun bakımda enfeksiyon kaptı; hastane ‘normal’ dedi. Ne yapılır?”

Yoğun bakım enfeksiyonları risklidir; ama riskli olması, önlem alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Kurumsal kayıtlar ve bilirkişi incelemesiyle değerlendirme yapılır.

“Kamu hastanesinde olduysa nereye dava açılır?”

Genellikle idare mahkemesinde tam yargı davası gündeme gelir ve İYUK m.13 süreleri kritik olur.

Sonuç: Hastane enfeksiyonu davaları “teknik” ama doğru delille güçlü davalardır

Hastane enfeksiyonları, çoğu zaman “hastane düzeni ve denetimi” ile doğrudan bağlantılıdır. Enfeksiyon kontrol mekanizmalarının işletilmesi; sterilizasyon, temizlik, izolasyon ve sürveyans süreçlerinin doğru yürütülmesi gerekir. Bu alandaki düzenlemelerin amacı da zaten enfeksiyonları önlemek ve kontrol altına almaktır.

Ameliyat sonrası enfeksiyon, yoğun bakım enfeksiyonu veya sterilizasyon eksikliği şüphesinde; tıbbi kayıtlar + kurumsal kayıtlar + doğru bilirkişi soruları üçlüsüyle dava stratejisi kurulduğunda, maddi ve manevi tazminat talepleri somut ve ispatlanabilir hale gelir.

Single Blog Title