Miras Paylaşım Protokolü Geçersiz Sayılabilir mi?

1. Giriş: “Anlaştık” Denilen Paylaşım Her Zaman Geçerli midir?

Miras uyuşmazlıklarında taraflar çoğu zaman dava yoluna gitmeden önce bir “miras paylaşım protokolü” düzenler. Bu protokoller noter huzurunda yapılabileceği gibi adi yazılı şekilde de hazırlanabilir. Ancak uygulamada sıkça şu soru gündeme gelir:

Miras paylaşım protokolü sonradan geçersiz sayılabilir mi?

Cevap: Evet, belirli şartlar altında iptal edilebilir veya hükümsüz sayılabilir.

---

2. Hukuki Niteliği: Miras Taksim Sözleşmesi

Miras paylaşım protokolü, hukuken bir “miras taksim sözleşmesi” niteliğindedir. Bu sözleşme ile mirasçılar, terekeye dahil malvarlığını aralarında paylaştırır.

Bu sözleşmelerin hukuki dayanağı Türk Medeni Kanunu hükümleridir.

Sözleşmenin geçerliliği için genel sözleşme şartlarının sağlanması gerekir:

• Ehliyet

• İrade serbestisi

• Hukuka ve ahlaka uygunluk

• Şekil şartı (taşınmaz varsa resmi şekil)

---

3. Taşınmaz İçeren Paylaşımda Şekil Şartı

Eğer miras paylaşım protokolü taşınmaz devrini içeriyorsa, resmi şekil (noter veya tapu müdürlüğü işlemi) aranır.

Adi yazılı protokol ile taşınmaz mülkiyeti devredilemez. Böyle bir durumda sözleşme, tapu devri açısından geçersiz sayılabilir.

Bu uygulama, Yargıtay içtihatlarında da yerleşiktir.

---

4. Ehliyetsizlik Nedeniyle Geçersizlik

Sözleşme imzalandığı sırada mirasçılardan biri ayırt etme gücüne sahip değilse, paylaşım protokolü iptal edilebilir.

Özellikle yaşlı veya sağlık sorunu bulunan mirasçıların imzaladığı belgeler bakımından bu iddia gündeme gelebilir.

---

5. İrade Fesadı: Hata, Hile, Korkutma

Paylaşım protokolü şu durumlarda iptal edilebilir:

• Hata (yanlış bilgiye dayanma)

• Hile (bilinçli aldatma)

• Korkutma (tehdit)

Örneğin terekeye dahil banka hesapları gizlenmiş ve bir mirasçı eksik bilgiyle protokol imzalamışsa, irade fesadı gündeme gelebilir.

---

6. Gabin (Aşırı Yararlanma)

Miras paylaşımında açık ve bariz bir oransızlık varsa, özellikle ekonomik açıdan zayıf mirasçı aleyhine düzenleme yapılmışsa, aşırı yararlanma (gabin) iddiası gündeme gelebilir.

Örneğin milyonluk taşınmaz karşılığında sembolik bir bedel ödenmişse iptal talebi değerlendirilebilir.

---

7. Terekenin Eksik Gösterilmesi

Paylaşım sırasında bazı mallar gizlenmiş veya eksik gösterilmişse, sözleşmenin irade fesadı nedeniyle iptali gündeme gelebilir.

Bu durumda:

• Banka müzekkereleri

• Tapu kayıtları

• Tanık beyanları

delil olarak sunulabilir.

---

8. Saklı Pay İhlali ve Paylaşım Protokolü

Miras paylaşım protokolü, saklı paylı mirasçının hakkını ortadan kaldıracak şekilde düzenlenmişse, saklı pay ihlali gündeme gelebilir.

Saklı paydan açıkça feragat edilmemişse, tenkis davası açılabilir.

---

9. Zamanaşımı ve Süreler

İrade fesadı nedeniyle iptal davası açılacaksa, öğrenmeden itibaren 1 yıl içinde dava açılmalıdır.

Bu süre kaçırılırsa sözleşme kesinleşir.

---

10. Ceza Boyutu Var mı?

Eğer paylaşım protokolü hileli belgelerle veya sahtecilikle hazırlanmışsa, ceza sorumluluğu da gündeme gelebilir.

Özellikle imza sahteciliği, tehdit veya aldatma unsuru varsa savcılığa başvuru yapılabilir.

---

11. Yargıtay Uygulaması

Miras paylaşım sözleşmelerine ilişkin kararlar özellikle Yargıtay 3. Hukuk Dairesi ve Yargıtay 1. Hukuk Dairesi içtihatlarında şekillenmiştir.

Yargıtay, taşınmaz devri içeren sözleşmelerde resmi şekle sıkı şekilde bağlıdır.

---

12. En Sık Yapılan Hatalar

• Noter yapılmadan taşınmaz devri kararlaştırmak

• Terekeyi tam araştırmadan imza atmak

• Saklı payı dikkate almamak

• “Aile içinde çözüldü” düşüncesiyle belgeyi kontrol etmemek

Bu hatalar sonradan uzun dava süreçlerine yol açar.

---

13. Stratejik Değerlendirme

Paylaşım protokolü imzalanmadan önce:

• Terekenin tam listesi çıkarılmalı

• Banka ve tapu sorguları yapılmalı

• Rayiç değer analizi yapılmalı

• Saklı pay dengesi hesaplanmalı

Bu analiz yapılmadan imzalanan protokoller risklidir.

---

14. Sonuç: Her Protokol Nihai ve Dokunulmaz Değildir

Miras paylaşım protokolü, doğru düzenlendiğinde bağlayıcıdır. Ancak ehliyetsizlik, irade fesadı, şekil eksikliği veya saklı pay ihlali varsa iptal edilebilir.

Miras hukukunda yazılı bir belgenin varlığı tek başına yeterli değildir; hukuki geçerlilik şartlarının sağlanması gerekir.

Bu nedenle miras paylaşımı yapılırken hem teknik hem stratejik değerlendirme şarttır. Aksi halde “uzlaşma” olarak görülen belge, ileride ağır bir dava dosyasına dönüşebilir.