Özel Hastane Para İadesi Nasıl Alınır? SGK İlave Ücret ve Fatura İtirazı Yol Haritası

SGK’lı hastanın özel hastanede ödediği “ilave ücret/fark ücret” hukuka aykırıysa geri alınabilir. SGK anlaşması, provizyon, sevk ve işlem kapsamı üzerinden iade şartlarını öğrenin.

1) Neden “statü ve kapsam tespiti” her şeyin başlangıcı?

Özel hastaneden para iadesi taleplerinde en sık hata, “ödeme yapıldıysa iade olur” varsayımıdır. Oysa iade ihtimali; hastanenin SGK ile sözleşmesi, hastanın statüsü (GSS kapsamı / muafiyet), provizyonun doğru alınması, sevk–rapor–ön koşullar, sunulan işlemin SGK kapsamında olup olmaması gibi birkaç kilit sorunun doğru cevaplanmasına bağlıdır.

Bu nedenle aşağıdaki “A) Statü ve kapsam tespiti” adımı, dava/başvuru stratejisinin omurgasıdır: yanlış tespit → yanlış merci → zaman kaybı ve ret riski.

A) Statü ve kapsam tespiti

A.1) Hastane SGK anlaşmalı mı? (Sözleşme statüsü iade hakkını doğrudan etkiler)

İlk soru şudur: Hastane, Sosyal Güvenlik Kurumu ile sözleşmeli mi?

Sözleşmeli özel hastanelerde “ilave ücret” (kamuoyunda “fark ücreti”) SGK mevzuatına tabidir; üst sınırlar, yazılı onam zorunluluğu ve “hiç alınamayacak” hizmetler gibi kurallar devreye girer.
Sözleşmesiz özel hastanelerde ise SGK’nın “ilave ücret” rejimi sınırlı uygulanır; buna rağmen ücretin haksız/şeffaf olmayan biçimde alınması, tüketici hukuku ve genel hükümlerden iade/tazminat doğurabilir (aşağıda anlatılacak).

Pratik kontrol: Hastane “SGK anlaşmalıyız” diyorsa, bu otomatik olarak her işlemde sınırsız ücret alabileceği anlamına gelmez; bilakis SGK kurallarına daha sıkı bağlı olduğu anlamına gelir.

A.2) Hastanın statüsü: 4A/4B/4C, emekli, bakmakla yükümlü kişi, yabancı vb.

İade analizinde ikinci kritik soru: Hasta, işlem tarihinde SGK sağlık yardımından yararlanma hakkına sahip mi? (GSS aktif mi?)

Sağlık yardımı hakkı olan kişi (ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler) için; provizyon/aktivasyon sorunu, yanlış provizyon, yanlış statü tanımlaması gibi teknik hatalar fazla ödeme doğurabilir.
Bazı kişi grupları için “ilave ücret alınamaz” veya “katılım payı alınmaz” gibi özel korumalar olabilir. Bu nedenle hastanın statüsünün belgeyle netleştirilmesi (e-Devlet hizmet dökümü, GSS tescil, müstehaklık, emeklilik vb.) iade dosyasının temelidir.

Önemli not: Statü doğruysa ama hastane “provizyon alamadık” diyerek ücret aldıysa, sonradan provizyonun aslında alınabilir olduğu ortaya çıkarsa (sistem arızası, hatalı giriş, yanlış branş vb.), iade talebi ciddi şekilde güçlenir.

A.3) Provizyon alınması/alınamaması: “Provizyon yok” denildiğinde ücret her zaman haklı mı?

Kısa cevap: Hayır. “Provizyon yok” ifadesi, tek başına hastanenin ücreti sınırsız talep edebileceği anlamına gelmez.

SGK sistemi açısından provizyon; hastanın kapsamı ve işlemin faturalandırılabilirliğiyle ilgilidir. Hastanenin provizyon alması beklenen durumlarda provizyon alınamaması, kimi zaman hastane kaynaklı işlem hatası (yanlış TCKN, yanlış başvuru türü, yanlış branş/işlem kodu, yanlış yatış vb.) olabilir.
Öte yandan gerçekten kapsam dışı bir durumda (örneğin sağlık yardım hakkı yoksa) hastane ücret isteyebilir; ancak burada da önceden şeffaf bilgilendirme ve faturalandırma doğruluğu denetlenmelidir.

Uygulamada en sık senaryo: Hastaya “provizyon yok” denip ödeme alınır; birkaç gün sonra SGK kayıtları güncellenince provizyon mümkündür. Bu durumda, hastane kayıtları ve fatura dökümü üzerinden fazla tahsilatın iadesi talep edilir.

A.4) Sevkli/sevksiz başvuru; rapor/ön koşullar (SUT zinciri)

Bazı sağlık hizmetlerinde, SGK ödeme kuralları “sevk”, “sağlık kurulu raporu”, “ön izin”, “belirli basamak şartı” gibi ön koşullar içerir. Bu koşullar yerine gelmeden yapılan işlemlerde:

SGK işlemi hiç karşılamayabilir veya kısmen karşılayabilir;
Hastane bunu “kapsam dışı” diyerek hastaya yansıtmaya çalışabilir.

Bu noktada yapılması gereken, işlemin gerçekten “kapsam dışı” mı yoksa kapsam içinde olup süreç hatası nedeniyle dışarıda bırakılmış mı olduğunu belirlemektir. Bu tespitte epikriz, raporlar, yatış–taburcu belgeleri ve işlem kodları belirleyicidir.

A.5) Tedavi SGK kapsamındaki işlem mi, yoksa kapsam dışı/özel talep mi?

Para iadesinde en sık tartışma “bu işlem SGK kapsamındaydı” iddiasıdır. Burada iki ayrı küme var:

SGK kapsamındaki sağlık hizmetleri: SGK’nın finansmanını sağladığı işlemler. Bu işlemlerde özel hastane yalnızca mevzuatın izin verdiği ilave ücret sınırları içinde kalabilir. Ayrıca yazılı onam ve belge verme yükümlülükleri vardır.
Kurumca finansmanı sağlanmayan / özel talep edilen hizmetler: Örneğin tamamen kapsam dışı estetik işlemler, SGK listelerinde olmayan bazı hizmetler veya kişinin “özel talebi” niteliğindeki kalemler. Bunlar “ilave ücret” sayılmayabilir; ancak bu kalemlerde bile ayıplı hizmet/yanıltıcı bilgilendirme varsa iade–tazminat gündeme gelebilir.

Özel bir alt başlık – yatan hasta bedelleri: Özel hastanelerde “gündelik yatak ücreti” içinde sayılan hizmetler ayrıca fatura edilemez (yatak, yemek, temizlik, rutin hemşirelik bakımı). Bu tür kalemler ayrıca ücretlendirilmişse iade ihtimali artar.

2) “İade hakkını” doğuran en tipik hukuka aykırılıklar

Aşağıdaki durumlar pratikte en sık iade sebebidir:

2.1) İlave ücret alınamayacak hizmetlerden para alınması

SGK açıkça bazı hizmetlerde “hiçbir ilave ücret alınamaz” der. Örneğin: acil hal nedeniyle sunulan hizmetler (istisnalarıyla), yoğun bakım, yanık tedavisi, kanser tedavileri (radyoterapi/kemoterapi vb.), yenidoğan, organ–doku–kök hücre nakli, doğumsal anomalilere yönelik cerrahi, hemodiyaliz gibi.

Bu kalemlerde tahsilat varsa, iade dosyası genellikle güçlüdür.

2.2) Yazılı onam alınmadan “sonradan” ilave ücret istenmesi

SGK düzenlemesi uyarınca, sağlık hizmeti sunucusu sağlık hizmeti öncesinde ilave ücrete dair hasta/hasta yakınının yazılı onayını almak zorundadır; bu onam yoksa sonradan gerekçe ileri sürerek ilave ücret talep edemez.

Acil hal bittiğinde de ayrıca “acil halin sona erdiğine” ilişkin imzalı bilgilendirme formu zorunluluğu vurgulanır.

2.3) Üst sınırların aşılması (2 kat / istisnai hizmette 3 kat)

Genel kural: SGK sözleşmeli özel hastanelerde ilave ücret üst sınırları vardır; SGK ayrıca “istisnai sağlık hizmetleri” için üç kata kadar ilave ücret rejimini de ayrıca düzenler.

(Üst sınır hesabı teknik olduğu için fatura dökümü ve işlem kodlarıyla yapılır.)

3) Hukuki dayanak: Tüketici hukuku + SGK rejimi birlikte çalışır

Özel hastane ile hasta arasındaki ilişki çoğu durumda “tüketici işlemi/hizmet” niteliğine girer; bu nedenle uyuşmazlıklar tüketici yargısı ve tüketici başvuru yollarıyla çözümlenebilir.

6502 sayılı Kanun’da ayıplı hizmet rejimi ve tüketicinin bedel iadesi dahil seçimlik hakları bulunur; hizmetin hiç/eksik/ayıplı ifası veya bilgilendirme yükümlülüğünün ihlali iade/tazminat doğurabilir.

Ayrıca tüketici davalarında bazı uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk düzenlemesi vardır; mahkemeye gitmeden önce strateji doğru kurulmalıdır.

4) Başvuru yolları: “Doğru merci” para iadesinin hızını belirler

4.1) Hastaneye yazılı iade başvurusu (ilk adım)

Fatura, hizmet dökümü ve alınan onam/bilgilendirme formları istenerek, fazla tahsilatın iadesi talep edilir. SGK, belirli hallerde hastaya “sunulan hizmetleri ve varsa ilave ücret tutarını gösterir belge” verilmesini zorunlu tutar.

4.2) SGK/İl Müdürlüğü başvurusu (özellikle acil ve ilave ücret ihlallerinde)

Acil hal kapsamında ücret alınmışsa, SGK; genel sağlık sigortalısı/bakmakla yükümlü kişi için SGK İl Müdürlüğüne başvuru yönlendirmesi yapar.

4.3) Sağlık Bakanlığı – SABİM ve CİMER

Özellikle idari denetim, hasta hakları ve sağlık hizmeti uygulamalarına ilişkin şikâyetlerde Alo 184 hattı (SABİM) ve CİMER başvuruları pratikte etkilidir.

4.4) Tüketici Hakem Heyeti ve Tüketici Mahkemesi

Parasal sınıra göre çözüm yolu değişir. 2026 yılı için tüketici hakem heyeti başvuru üst sınırının 186.000 TL olarak uygulanacağı duyurulmuştur.
Bu sınırın üzerindeki taleplerde kural olarak tüketici mahkemesi yolu gündeme gelir (ve bazı uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk değerlendirilir).

5) Adım adım pratik checklist (müvekkil gözüyle)

Fatura + ayrıntılı hizmet dökümü alın (işlem adı, kod, tarih, tutar).
“İlave ücret onamı”, “acil halin sona erdiği bilgilendirme formu” gibi belgeleri isteyin.
Hizmet, SGK’nın “ilave ücret alınmayacak” listesindeki gruplardan mı kontrol edin (yoğun bakım, kanser tedavisi, yenidoğan, diyaliz vb.).
Hastanenin SGK anlaşma statüsünü ve provizyon durumunu belgeleyin.
Önce hastaneden yazılı iade talep edin; iade yoksa uygun mercie (SGK/İl Müdürlüğü, Alo 184, CİMER, hakem heyeti/mahkeme) geçin.

6) Sık sorulan sorular

Acil serviste ücret ödedim, geri alabilir miyim?
Acil hal kapsamında sunulan hizmetlerde ilave ücret alınmaması esastır; haksız tahsilat halinde başvuru yolları açıktır.

Hastane “imza attınız” diyor ama bana açıklama yapılmadı.
SGK mevzuatı ilave ücret için “yazılı onamı” şart koşar; ayrıca acil hal bittiyse bunun imza karşılığı bildirilmesi gerekir. Onamın içeriği, zamanı ve bilgilendirme düzeyi somut belgelerle incelenir.

Hastane SGK anlaşmasızsa hiç iade olmaz mı?
Hayır. SGK “ilave ücret” rejimi değişse bile, tüketici hukuku ve ayıplı hizmet/yanıltıcı bilgilendirme çerçevesinde iade–tazminat gündeme gelebilir.

Sonuç: İade dosyasını “doğru tespit–doğru belge–doğru merci” ile kazanırsınız

Özel hastane para iadesi, çoğu zaman “fazla ücret alındı mı?” sorusundan önce hangi statüde, hangi kapsamda, hangi işlem için ödeme yapıldığının ispatına dayanır. SGK’nın ilave ücret rejimi (onam, üst sınır, ilave ücret alınmayacak hizmetler) ile tüketici hukukunun (ayıplı hizmet, bedel iadesi, başvuru yolları) birlikte okunması; hızlı ve sonuç odaklı bir strateji kurmanızı sağlar.

İletişim (uygulamaya dönük destek)

Özel hastane fazla ücret/ilave ücret iadesi dosyalarında; fatura–epikriz–işlem dökümü ve provizyon kayıtları üzerinden hızlı ön değerlendirme yaparak en uygun başvuru yolunu belirlemek mümkündür.

Av. Ferhat Küle

Single Blog Title