İstanbul’da Ticaret Mahkemelerinde Yetki Haritası:Şube – İşlem Yeri – İfa Yeri Üzerinden “Nerede Dava Açılır?” Rehberi 2026

İstanbul’da ticari uyuşmazlıkların “doğru adliyede”(yetki) açılması, dosyanın hızını ve stratejisini doğrudan etkiler. Yanlış yerde açılan dava çoğu zaman yetkisizlik kararıyla başka mahkemeye gönderilir; harç/masraf, tebligat ve süre yönetimi bakımından ciddi zaman kaybı doğurur. Bu nedenle ticari davalarda görev (Asliye Ticaret mi?) kadar yetki (hangi ilçe/adliye?) de kritik önemdedir.

Bu yazıda, İstanbul pratiğinde en sık karşılaşılan üç bağlantı noktasını merkeze alarak “yetki haritasını” kuracağız:

• Şube (branch) üzerinden yetki

• İşlem yeri (ticari ilişkinin fiilen yürütüldüğü yer) üzerinden yetki

• İfa yeri (borcun yerine getirileceği yer) üzerinden yetki

1) Ticari davalarda yetkinin omurgası: HMK m.6, 10, 14, 16 ve 17

Ticari davalarda yer bakımından yetkiyi çoğunlukla Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) belirler:

• Genel yetki: Davalının yerleşim yeri (HMK m.6).

• Sözleşmeden doğan davalar: Sözleşmenin ifa edileceği yer de yetkilidir (HMK m.10).

• Şube işlemleri: Şubenin işlemlerinden doğan davalarda şubenin bulunduğu yer de yetkilidir (HMK m.14/1).

• Haksız fiil (ticari haksız fiiller dahil): Fiilin işlendiği yer / zararın meydana geldiği yer / zarar görenin yerleşim yeri gibi alternatifler (HMK m.16).

• Tacirler arası yetki sözleşmesi: Tacirler veya kamu tüzel kişileri yazılı şekilde bir veya birden fazla mahkemeyi yetkili kılabilir; kural olarak sadece o mahkemelerde dava açılır (HMK m.17-18).

Kilidi açan fikir şu:
Ticari ilişkilerde çoğu dava sözleşmeden çıkar (satış, tedarik, hizmet, kira, eser, distribütörlük, franchise vb.). Bu yüzden İstanbul’da dosyanın “hangi ticaret mahkemesine” gideceğini belirlerken ilk kontrol noktası genelde HMK m.10 (ifa yeri) olur. Hemen arkasından şube bağlantısı (HMK m.14/1) ve bazı dosyalarda haksız fiil bağlantısı (HMK m.16) gelir.

---

2) “Şube üzerinden yetki” nasıl çalışır?

2.1. Şube işlemi varsa: merkez + şube mahkemesi birlikte gündeme gelir

HMK m.14/1 açık: Bir şubenin işlemlerinden doğan davalarda, o şubenin bulunduğu yer mahkemesi de yetkilidir.

Bu, İstanbul pratiğinde şu sonucu doğurur:

• Şirketin merkezi örneğin Anadolu yakasında olsa bile, uyuşmazlık Avrupa yakasındaki şube üzerinden doğmuşsa, şubenin bulunduğu adliye havzasındaki Asliye Ticaret Mahkemesi yetki seçenekleri arasına girer.

2.2. “Şube işlemi” tespitinde pratik kriterler

Mahkemeler uygulamada, “şube işlemi”ni yalnızca tabelada şube yazmasına indirgemez. Şu olgular önem kazanır:

• Sözleşmenin şube tarafından imzalanması / sözleşme müzakerelerinin şubede yürütülmesi

• Siparişin şube üzerinden alınması, sevkiyatın/teslimin şube organizasyonuyla yapılması

• Fatura/irsaliye düzenleyen birimin şube olması

• Şube personelinin ifayı fiilen yönetmesi (ör. servis, bakım, montaj)

İpucu: Sözleşmede tek satır “şube” geçmese bile, deliller (e-posta, teklif formu, irsaliye, teslim tutanağı, servis raporu, depo çıkış kayıtları) sizi HMK 14/1 çizgisine taşıyabilir.

---

3) “İşlem yeri” neden önemlidir? (Tek başına kural değil; ama doğru kuralı buldurur)

“İşlem yeri” ifadesi kanunda tek başına bağımsız bir yetki maddesi gibi görünmeyebilir; fakat İstanbul’da dosya yerleştirmede en işlevsel pusulalardan biridir. Çünkü işlem yeri şunları belirlemenizi sağlar:

• İşlem bir şube üzerinden mi yürüdü? → HMK m.14/1 devreye girer.

• Uyuşmazlık sözleşmeden mi, yoksa ticari haksız fiilden mi doğdu? (ör. haksız rekabet, marka/alan adı yönlendirmeleri, ticari itibar saldırısı, veri sızıntısı vb.) → HMK m.16 seçeneklerini açar.

• Sözleşme ilişkisi varsa, fiili yürütüm “ifa yeri”ni göstermeye yarar → HMK m.10’a bağlanır.

Kısacası işlem yeri, çoğu zaman doğru yetki maddesine götüren delil alanıdır.

---

4) “İfa yeri” nasıl bulunur? (İstanbul yetkisinin en sık anahtarı)

HMK m.10 size şu kapıyı açar: “Sözleşmeden doğan davalar, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir.”

Peki sözleşmede açık bir “ifa yeri” yazmıyorsa ne olacak? Cevap TBK m.89.

4.1. TBK m.89: İfa yerinin genel kuralı

TBK m.89’a göre, tarafların iradesiyle belirleme yoksa:

• Para borçları: Alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde

• Parça borçları: Sözleşmenin kurulduğu sırada borç konusunun bulunduğu yerde

• Diğer borçlar: Borcun doğumu anındaki borçlunun yerleşim yerinde ifa edilir.

Bu maddede ayrıca önemli bir güvenlik supabı da var: Alacaklının sonradan yerleşim yeri değiştirmesi ifayı “önemli ölçüde güçleştiriyorsa”, borç alacaklının önceki yerleşim yerinde ifa edilebilir.

4.2. Ticari uyuşmazlıklarda “ifa yeri”nin somutlaşması

İstanbul’daki ticari dosyalarda ifa yeri çoğunlukla şu şekilde somutlaşır:

• Mal teslimi / tedarik: Teslim adresi (depo, şantiye, mağaza, antrepo)

• Hizmet sözleşmeleri: Hizmetin fiilen verildiği yer (ör. bakım-onarım, montaj, danışmanlık sahası)

• Eser sözleşmeleri (inşaat/imalat): İşin yapıldığı yer (şantiye/tesis)

• Para borcu (bedel/alacak): TBK 89 gereği çoğu kez alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yeri (sözleşmede aksine düzenleme yoksa)

Stratejik sonuç: Aynı dosyada hem davalının yerleşim yeri (HMK 6) hem ifa yeri (HMK 10) hem de şube (HMK 14/1) birlikte gündeme gelebilir. Davacı açısından “seçimlik yetki” alanı doğar.

---

5) İstanbul’da “Yetki Haritası”: İlçe → Adliye havzası → Ticaret Mahkemesi

Şimdi kritik pratik soruya gelelim: “İfa yeri/şube/işlem yeri şu ilçede; İstanbul’da hangi adliyeye gidiyorum?”

Aşağıdaki eşleştirme, Adli Yargı Rehberi’ndeki ilçe–adliye bağlantılarına dayanır.
Ek olarak, İstanbul Barosu duyurusunda yer alan HSK yargı çevresi güncellemesi ile Eyüpsultan’ın Gaziosmanpaşa havzasına alınması bilgisi de ayrıca dikkate alınmalıdır.

5.1. Avrupa Yakası – adliye havzaları (ticari dosyalarda pratik dağılım)

A) İstanbul Adalet Sarayı havzası

İlçeler: Bayrampaşa, Beşiktaş, Beyoğlu, Fatih, Kağıthane, Sarıyer, Şişli.

Not: Bu liste, HSK kararıyla yapılan değişiklik sonrası Eyüpsultan’ın bu havzadan çıkarıldığını ve Gaziosmanpaşa Adliyesi havzasına dahil edildiğini belirten duyuruya göredir.

B) Gaziosmanpaşa Adliyesi havzası

İlçeler: Arnavutköy, Gaziosmanpaşa, Sultangazi ve Eyüpsultan.

C) Bakırköy Adalet Sarayı havzası

İlçeler: Bakırköy, Bahçelievler, Bağcılar, Güngören, Esenler, Zeytinburnu.

D) Küçükçekmece Adalet Sarayı havzası

İlçeler: Küçükçekmece, Başakşehir, Avcılar.

E) Büyükçekmece Adliyesi havzası

İlçeler: Büyükçekmece, Beylikdüzü, Esenyurt.

5.2. Anadolu Yakası – adliye havzası

İstanbul Anadolu Adalet Sarayı havzası

İlçeler (rehbere göre): Ataşehir, Çekmeköy, Kadıköy, Kartal, Maltepe, Pendik, Sancaktepe, Sultanbeyli, Tuzla, Ümraniye, Üsküdar; ayrıca mülhakat olarak Adalar, Beykoz, Şile.

---

6) “Nerede dava açacağım?” için pratik karar ağacı

Adım 1: Yetki sözleşmesi var mı?

Taraflar tacirse ve sözleşmede yazılı bir yetki klozu varsa, çoğu zaman HMK m.17-18 gereği sadece o mahkemeler yetkili olur.

Not: Kesin yetki halleri ve tasarruf edilemeyen konularda yetki sözleşmesi yapılamaz.

Adım 2: Şube işlemi var mı?

Uyuşmazlık bir şubenin işlemlerinden doğuyorsa, şubenin bulunduğu yer de yetkilidir (HMK m.14/1).
Şubenin bulunduğu ilçe → yukarıdaki haritadan adliye havzasını bul → ilgili Asliye Ticaret.

Adım 3: Sözleşme ilişkisi varsa “ifa yeri”ni saptayın

HMK m.10 nedeniyle ifa yeri mahkemesi yetkilidir.
İfa yerini belirlerken TBK m.89’u unutmayın: Para borcunda kuralen ödeme yerleşim yerinde; teslim/iş görme borçlarında ise sözleşme ve işin niteliği belirleyicidir.
İfa yeri ilçesi → haritadan adliye havzası → ilgili Asliye Ticaret.

Adım 4: Birden çok seçenek çıkarsa “en sağlam bağ”ı seçin

Aynı dosyada birden fazla yetkili mahkeme çıkabilir:

• Davalının yerleşim yeri (HMK 6)

• İfa yeri (HMK 10)

• Şube (HMK 14/1)

• Haksız fiil seçenekleri (HMK 16)

Bu durumda seçim yaparken, delillerin bulunduğu yer, tanık/teslim/servis kayıtlarının kolay temini ve icra kabiliyeti gibi kriterler pratikte fark yaratır.

Adım 5: Yetki itirazı riskini yönetin

Yetkinin kesin olmadığı hallerde, karşı taraf yetki itirazını cevap dilekçesinde ileri sürmek zorundadır; aksi halde itiraz hakkı kaybolur.
Davacı açısından ise dosyayı baştan sağlam zemine oturtmak (ifa yeri, şube işlemi, fatura/teslim delilleri) yetkisizlik ihtimalini ciddi ölçüde azaltır.

---

7) İstanbul pratiğinde üç tipik senaryo

Senaryo 1: “Şube üzerinden satış/teslim” (HMK 14 + HMK 10)

Şubenin düzenlediği teklif/fatura, şube deposundan sevk, şube personelince teslim-tutanak…
→ Şube ilçesi üzerinden yetki + teslim (ifa) yeri üzerinden yetki birlikte doğar.

Senaryo 2: “Para alacağı – ödeme yeri tartışması” (TBK 89 + HMK 10)

Sözleşmede ödeme yeri açıkça yazmıyorsa, para borcunda TBK 89 devreye girer; çoğu dosyada alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yeri ifa yeri sayılır.
→ Alacaklı merkezinin bulunduğu ilçe üzerinden İstanbul’da doğru adliye havzası seçilir.

Senaryo 3: “Ticari haksız fiil – haksız rekabet / itibar saldırısı” (HMK 16)

Zararın meydana geldiği yer, fiilin işlendiği yer veya zarar görenin yerleşim yeri alternatifleri gündeme gelir.
→ Dijital ihlallerde “zararın gerçekleştiği yer” tartışmalı olabileceğinden delil stratejisi (erişim logları, müşteri kaybı, ihtarname tebliği, platform yazışmaları) önem kazanır.

---

 İstanbul’da doğru ticaret mahkemesi, doğru “bağlantı noktası” ile bulunur

İstanbul’da ticari davalarda yer bakımından yetkiyi “harita” gibi okumak için iki adım yeterlidir:

1. Yetki kuralını doğru seç (HMK 6 / 10 / 14 / 16 / 17).

2. Bulduğun ifa yeri / şube / işlem yeri ilçesini, adliye havzasına çevir (Adli Yargı Rehberi + güncel HSK yargı çevresi duyuruları).