Beyaza İmza (Açığa İmza) Nedir?

Uygulamada “beyaza imza” (veya “açığa imza”), kişinin metni tamamen ya da kısmen boş bir kâğıdı/senedi imzalayıp karşı tarafa vermesi; sonradan bu boşluğun doldurulmasıyla belgenin “borç ikrarı”, “taahhüt”, “kambiyo senedi” gibi sonuçlar doğuracak şekilde kullanılmasını ifade eder. Bu işlem, hızlı işlem yapma veya güven ilişkisi gerekçesiyle sık görülse de hukuki ve cezai risk bakımından en tehlikeli pratiklerden biridir.

İmzanın yazılı şeklin kurucu unsuru olduğunu hatırlamak gerekir: Yazılı şekilde yapılması öngörülen işlemlerde imza, irade açıklamasını belgeye bağlayan temel unsur olarak kabul edilir.

Beyaza İmzanın Hukuki Niteliği: “Yetkiye Uygun Doldurma” – “Yetkiye Aykırı Doldurma”

Beyaza imzanın doğurduğu tartışma şudur: Boş imzalanmış kâğıt sonradan doldurulduğunda, bu metin “imza sahibinin iradesi” sayılır mı?

• Yetkiye/Anlaşmaya uygun doldurma varsa: Belge, imza sahibini bağlar. Çünkü imza sahibi, karşı tarafa belirli kapsamda doldurma yetkisi tanımış kabul edilir.

• Yetkiye/Anlaşmaya aykırı doldurma iddiası varsa: Bu iddia, senedin ispat gücünü azaltan bir savunmadır ve ispat rejimi çok sıkıdır.

Yargıtay yaklaşımı nettir: “Beyaza imza atan, belirli riskleri peşinen üstlenmiş sayılır; sonradan ‘anlaşmaya aykırı dolduruldu’ diyorsa bunu güçlü delille ispatlamalıdır.” Örneğin Yargıtay 13. HD, beyaza imzada ispat yükünün bu iddiayı ileri sürene ait olduğunu; ayrıca bu iddianın HMK 201 kapsamında kesin delille ispatlanması gerektiğini açıkça vurgular.

Benzer şekilde Hukuk Genel Kurulu, “açığa imza atan sonuçlarına katlanır” ilkesini; anlaşmaya aykırı doldurma savunmasının senedin gücünü azalttığı için kesin delille ispat edilmesi gerektiğini ayrıntılı biçimde ortaya koyar.

İspat Meselesi: HMK 200 – HMK 201 Ne Söyler?

1) Senetle ispat zorunluluğu (HMK 200)

Belirli parasal sınırın üzerindeki hukuki işlemler kural olarak senetle ispatlanır. (Bu parasal sınır, uygulamada yıllar itibarıyla güncellenir; güncel sınır ayrıca kontrol edilmelidir.)

2) Senede karşı senetle ispat (HMK 201)

Beyaza imzada kritik madde HMK 201’dir:
Bir senede karşı, senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıran ya da azaltan savunmalar (ör. “boş imzalamıştım, sonradan dolduruldu”) tanıkla ispat edilemez; ancak senetle/kesin delille ispat gerekir.

Bu yüzden, “beyaza imza attım ama şöyle anlaşmıştık” savunması çoğu dosyada tanıkla yürütülemez; yazılı delil (mesajlaşma, yazılı protokol, teslim belgesi, e-posta, noter ihtarı, karşı tarafın ikrarı vb.) hayati hale gelir.

3) İstisnalar (HMK 203)

Bazı hâllerde senetle ispat zorunluluğunun istisnaları gündeme gelebilir. Ancak beyaza imza iddiasını “otomatik” olarak tanıkla ispat edilebilir hâle getirmez; her somut olayda istisna koşullarının titizlikle değerlendirilmesi gerekir.

Ceza Hukuku Boyutu: TCK 209 – Açığa İmzanın Kötüye Kullanılması

Beyaza imza sadece özel hukuk sorunu değildir; ceza sorumluluğu da doğurabilir.

TCK 209 (Açığa imzanın kötüye kullanılması)

TCK 209, kendisine belirli amaçla teslim edilen imzalı boş kâğıdın anlaşmaya aykırı şekilde doldurulmasını suç olarak düzenler. Madde ayrıca, imzalı boş kâğıdın hukuka aykırı şekilde ele geçirilmesi hâlinde doldurma eyleminin belgede sahtecilik hükümleri kapsamında değerlendirilmesini öngörür.

TCK 210 bağlantısı (kambiyo senetleri vb.)

Eğer olay, kambiyo senedi gibi hukuken özel niteliği olan belgeler üzerinden yürüyorsa; TCK 210’daki düzenleme nedeniyle yaptırım rejimi daha ağır/özgün şekilde gündeme gelebilir.

Pratik not: Ceza soruşturması yürürken, eş zamanlı olarak icra/dava süreçlerinde tedbir ve menfi tespit/istirdat gibi hukuk yolları da planlanmalıdır; aksi hâlde “ceza var diye hukuk dosyası durur” gibi yanlış bir beklenti doğabilir.

Uygulamada En Sık Görülen Beyaza İmza Senaryoları

1. İmzalı boş kâğıttan borç ikrarı çıkarılması: “Borcum var, şu tarihte ödeyeceğim” metni sonradan yazılır. Yargıtay 13. HD örneğinde olduğu gibi, imza ikrar ediliyorsa senet kural olarak kesin delil; “boştu” savunması ise HMK 201’e takılır.

2. Boş bono/boş senet verilmesi: Sonradan tarih, bedel, lehtar gibi alanlar doldurulur. (Bu alanda ayrıca kambiyo hukukunun “def’iler” rejimi devreye girebilir.)

3. İş ilişkilerinde boş belge imzalatılması: İbraname, avans/borç belgesi, taahhüt gibi belgeler.

4. Aile içi güven ilişkilerinde imzalı boş kâğıt: Borçlandırma amaçlı kullanılmaya elverişli riskli örnekler.

Beyaza İmzadan Doğan Zarar Nasıl Yönetilir?

1) Hızlı reaksiyon: Delil toplama

• WhatsApp/e-posta yazışmaları, ödeme dekontları, teslim-tesellüm kayıtları

• Belgenin size hangi amaçla verildiğini gösteren her türlü yazılı iz

• İmzanın atıldığı tarih/yer, tanıklar (tanık her zaman yeterli olmasa da vakıa örgüsü için değerlidir)

2) Noter ihtarı / yazılı kayıt oluşturma

“Belge şu amaçla imzalanmıştır, borç ilişkisi yoktur, anlaşmaya aykırı doldurulmuştur” gibi bir çerçeveyi erken yazılı hale getirmek, ileride ispat stratejisinde fark yaratır.

3) İcra takibi varsa: Süreleri kaçırmama

Özellikle kambiyo takibinde süreler kısa ve sonuçları ağır olabilir. İtiraz/şikâyet/menfi tespit stratejisi somut olaya göre belirlenir.

4) Ceza şikâyeti (TCK 209/ilgili suçlar)

Somut olgulara göre TCK 209 ve bağlantılı hükümler değerlendirilebilir.

Beyaza İmzayı Önleme Rehberi (Check-list)

• Asla boş kâğıt imzalamayın.

• İmza atmanız zorunluysa, metin dışındaki boşlukları çapraz çizgiyle kapatın, bedelleri hem rakam hem yazıyla yazın.

• Her sayfayı paraflayın; sayfa numarası/ek listesi kullanın.

• Belgenin bir kopyasını aynı gün alın; mümkünse fotoğraf/video ile kayıt altına alın.

• “Doldurma yetkisi yoktur / yalnızca şu amaçla kullanılacaktır” benzeri kayıtları metnin içine yazın.

• Yüksek riskli işlemlerde noter veya güvenli elektronik imza gibi daha güçlü yöntemleri tercih edin.

Kısa Sonuç

Beyaza imza, “güven” gerekçesiyle başvurulan ama hukuken en ağır sonuçları doğurabilen uygulamalardan biridir. İmza ikrar edildiğinde senet çoğu zaman güçlü delildir; “boştu, sonradan dolduruldu” savunması ise HMK 201 nedeniyle yazılı/kesin delil ister ve ispat yükü genellikle iddia edene yüklenir. Ceza hukuku açısından da TCK 209 başta olmak üzere ciddi riskler vardır.