Türk Hukukunda Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılarının (KVHS) Hukuki Statüsü, Faaliyet Esasları ve Sorumluluk Rejimi

Giriş

Dijital varlık ekosisteminin küresel ölçekte büyümesi, beraberinde ciddi bir regülasyon ihtiyacını getirmiştir. Türk hukukunda uzun süredir beklenen adım, 2 Temmuz 2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7518 sayılı Sermaye Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile atılmıştır. Bu düzenleme ile 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn) kapsamına “Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılar” (KVHS) dahil edilerek, bu kuruluşların faaliyetleri sıkı bir denetim ve izin mekanizmasına bağlanmıştır. Bu makalede, KVHS’lerin yeni yasal statüsü, operasyonel yükümlülükleri ve hukuki sorumlulukları detaylandırılacaktır.

1. Kavramsal Çerçeve ve Hukuki Tanımlar

Düzenlemenin sağlıklı analizi için kanun koyucunun tercih ettiği tanımların sınırlarını çizmek gerekir. SPKn m. 3 uyarınca:

Kripto Varlık: Dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji aracılığıyla elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayrimaddi varlıklardır.

Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcı (KVHS): Kripto varlık platformlarını, saklama hizmeti sunan kuruluşları ve SPK tarafından belirlenecek diğer hizmetleri sunan yapıları ifade eder.

Burada dikkat edilmesi gereken husus, KVHS tanımının sadece alım-satım platformlarını değil, bu ekosisteme altyapı ve saklama desteği veren tüm kurumları kapsayacak genişlikte tutulmuş olmasıdır.

2. Kuruluş ve Faaliyet İznine İlişkin Şartlar

Yeni rejimde KVHS’lerin faaliyette bulunabilmesi için Sermaye Piyasası Kurulu’ndan (Kurul) izin alması zorunluluğu getirilmiştir. Bu süreç, sadece basit bir başvuru değil, ağırlaştırılmış kurumsal şartların karşılanmasını gerektirir:

Anonim Şirket Şartı: KVHS’lerin münhasıran bu faaliyetle uğraşmak üzere anonim şirket şeklinde kurulması zorunludur.

Asgari Sermaye ve Finansal Yeterlilik: Kurul tarafından belirlenecek asgari sermaye tutarının nakden ödenmiş olması ve özsermaye yükümlülüklerinin sürekli olarak korunması gerekmektedir.

Kurucuların ve Yöneticilerin Nitelikleri: Kurucuların ve yöneticilerin; müflis olmaması, yüz kızartıcı suçlardan mahkumiyetinin bulunmaması ve finansal sektörde gerekli “mali itibar” ile “mesleki tecrübeye” sahip olması şarttır.

Teknoloji ve Güvenlik Altyapısı: Bilgi sistemlerinin işletilmesi konusunda TÜBİTAK tarafından belirlenen teknik kriterlere uyum sağlandığının belgelenmesi, faaliyet izni için ön koşuldur.

3. Faaliyet Esasları ve Yatırımcının Korunması

Kanun, KVHS’lerin operasyonel süreçlerini yönetirken “şeffaflık” ve “güvenlik” ilkelerini merkeze almıştır.

A. Nakit ve Kripto Varlıkların Ayrıştırılması

En kritik düzenlemelerden biri, müşterilere ait varlıkların korunmasına ilişkindir. Müşterilerin nakdi, bankalar nezdinde açılan ayrı hesaplarda tutulmak zorundadır. Kripto varlıklar ise KVHS’nin kendi mal varlığından ayrı olarak izlenmelidir. Bu ayrıştırma sayesinde, KVHS’nin borçlarından dolayı müşterilerin varlıklarına haciz konulması veya bu varlıkların iflas masasına dahil edilmesi hukuken engellenmiştir.

B. Saklama Hizmetlerine İlişkin Esaslar

Prensip olarak kripto varlıkların müşterilerin kendi cüzdanlarında tutulması esastır. Ancak müşterinin talebiyle KVHS tarafından sunulan saklama hizmetlerinde, varlıkların siber risklere karşı “soğuk cüzdanlarda” tutulması ve erişim yetkilerinin sıkı protokollere bağlanması zorunludur.

C. Listeleme ve İşlem İlkeleri

Platformların hangi kripto varlıkları işleme açacağı (listeleme) hususu, SPK tarafından belirlenecek ilkelere göre hazırlanan yazılı bir “listeleme prosedürü”ne tabi kılınmıştır. Bu, spekülatif veya dolandırıcılık amacı güden varlıkların piyasaya girişini engellemeye yönelik bir “gatekeeping” (eşik bekçiliği) görevidir.

4. Hukuki, Cezai ve İdari Sorumluluk Rejimi

KVHS’ler için öngörülen sorumluluk rejimi, geleneksel bankacılık hukukuna benzer bir ciddiyet taşır:

Hukuki Sorumluluk (Tazminat): KVHS’ler; bilgi sistemlerinin işletilmesinden, siber saldırılardan veya personelin usulsüz işlemlerinden kaynaklanan zararlardan sorumludur. Eğer zarar KVHS’nin kusurundan kaynaklanıyorsa, yönetim kurulu üyeleri de şahsen ve müteselsilen sorumlu tutulabilir.

Cezai Sorumluluk: Kuruldan izin almaksızın KVHS faaliyeti yürütmek, 3 yıldan 5 yıla kadar hapis cezasını öngören bir suçtur. Ayrıca, müşteriye ait varlıkları kendi lehine kullanmak “şahsi hırsızlık” veya “güveni kötüye kullanma” değil, doğrudan SPKn m. 110/A uyarınca “Zimmet” suçu kapsamında değerlendirilecektir.

İdari Yaptırımlar: Yükümlülüklere aykırılık durumunda SPK tarafından ağır idari para cezaları uygulanabileceği gibi, faaliyet izninin geçici olarak durdurulması veya iptali de gündeme gelebilecektir.

Sonuç ve Değerlendirme

7518 sayılı Kanun ile getirilen düzenlemeler, Türkiye’deki kripto varlık piyasasının “vahşi batı” dönemini kapatmış ve kurumsal bir kimlik kazandırmıştır. KVHS’ler artık sadece teknoloji şirketleri değil, sıkı denetime tabi finansal kuruluşlar statüsündedir. Bir hukukçu gözüyle; bu regülasyonun başarısı, ikincil mevzuatın (yönetmeliklerin) ne kadar esnek ve teknolojiyle uyumlu olacağına bağlıdır. Özellikle stajyer avukatlar ve hukuk öğrencileri için bu alandaki uyum (compliance) süreçlerini öğrenmek, geleceğin finans hukukunda söz sahibi olmanın anahtarıdır.