Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması Şartları

Giriş

Uluslararası nitelik taşıyan uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman yabancı bir mahkemeden karar alır; ancak bu kararın Türkiye’de hukuki sonuç doğurup doğurmayacağı ayrı ve teknik bir meseledir. İşte bu noktada tanıma kurumu devreye girer. Tanıma, yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm ve kesin delil etkisi doğurmasını sağlayan yargısal bir işlemdir.

5718 sayılı MÖHÜK, yabancı mahkeme kararlarının tanınmasını m.50 ve devamı hükümlerinde düzenlemiştir. Uygulamada en sık yapılan hata, tanıma ile tenfizin karıştırılması ve tanıma şartlarının “basit bir formalite” sanılmasıdır. Oysa tanıma, kamu düzeni, savunma hakkı ve yetki gibi temel ilkeler üzerinden sıkı bir denetime tâbidir.

Bu makalede, tanıma kavramı, tanıma şartları, tanıma–tenfiz farkı, aile ve ticaret hukuku bakımından özel görünüm ve uygulamada izlenmesi gereken yol ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

1. Tanıma Nedir? Hukuki Sonuçları Nelerdir?

a) Tanımanın Tanımı

Tanıma; yabancı bir mahkeme kararının, Türkiye’de:

kesin hüküm,
kesin delil
etkisi doğurmasının kabul edilmesidir.

Tanıma ile:

Karar Türkiye’de geçerli sayılır,
Ancak icra edilebilirlik sağlanmaz.

Bu yönüyle tanıma, tenfizden ayrılır.

b) Tanımanın Sağladığı Sonuçlar

Tanıma kararı alındığında:

Yabancı boşanma kararı nüfusa işlenebilir,
Mirasçılık sıfatı ileri sürülebilir,
Kişisel statüye ilişkin sonuçlar doğar,
Aynı konuda Türkiye’de yeniden dava açılamaz (kesin hüküm).

Ancak:

Nafaka tahsili,
Alacak icrası,
Tazminatın zorla yerine getirilmesi
için tenfiz gerekir.

2. Tanımaya Konu Olabilecek Kararlar

Tanıma:

Yabancı mahkeme kararları için mümkündür.
Hakem kararları tanıma değil, ayrı bir rejime tâbidir.

Ayrıca kararın:

Hukuk davalarına ilişkin olması,
Ceza mahkemesinin özel hukuk sonuçlarına dair kısmını içermesi
mümkündür.

3. Tanımanın Genel Şartları (MÖHÜK m.54)

Tanıma şartları, MÖHÜK m.54’te açıkça sayılmıştır. Bu şartların tamamı birlikte gerçekleşmelidir.

1️⃣ Yabancı Mahkeme Kararı Olması

Karar:

Bir devletin yargı yetkisini kullanan,
Bağımsız ve tarafsız bir mahkeme
tarafından verilmiş olmalıdır.

İdari makam kararları, kural olarak tanımaya konu olmaz.

2️⃣ Kararın Kesinleşmiş Olması

Tanıma için:

Yabancı mahkeme kararının kesinleşmiş olması şarttır.
Kesinleşme, kararın verildiği ülke hukukuna göre değerlendirilir.

Kesinleşme şerhi veya resmi belge, dosyaya mutlaka sunulmalıdır.

3️⃣ Türk Mahkemelerinin Münhasır Yetkisine Girmemesi

Yabancı mahkeme kararı:

Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmişse,
tanınmaz.

Örneğin:

Türkiye’deki taşınmazlar üzerindeki ayni haklar,
Tapu iptal ve tescil davaları
münhasır yetki kapsamındadır.

4️⃣ Kamu Düzenine Aykırılık Bulunmaması

Tanımanın en kritik şartlarından biri kamu düzeni denetimidir.

Karar:

Temel hak ve özgürlüklere,
Adil yargılanma ilkesine,
Türk hukukunun temel değerlerine
açıkça aykırıysa tanınmaz.

Aile hukuku kararlarında kamu düzeni denetimi daha sıkı yapılır.

5️⃣ Savunma Hakkına Riayet Edilmiş Olması

Kararın verildiği yargılamada:

Davalıya usulüne uygun tebligat yapılmamışsa,
Savunma imkânı tanınmamışsa,
tanıma talebi reddedilir.

Bu şart, adil yargılanma ilkesinin doğrudan yansımasıdır.

6️⃣ Karşılıklılık Şartı (Bazı Hâllerde)

MÖHÜK sisteminde karşılıklılık:

Tanıma bakımından genel ve mutlak bir şart değildir,
Ancak bazı özel alanlarda uygulamada tartışılabilir.

Güncel yaklaşım, fiilî karşılıklılığın yeterli olduğu yönündedir.

4. Tanıma ile Tenfiz Arasındaki Temel Farklar

Tanıma	Tenfiz
Kesin hüküm sağlar	İcra edilebilirlik sağlar
Zorla icra yok	Zorla icra mümkündür
Kişisel statü ağırlıklı	Malvarlığı ağırlıklı
Daha dar etki	Daha geniş etki

Bu ayrım yapılmadan açılan davalar, usulden reddedilebilmektedir.

5. Aile Hukukunda Tanıma

a) Boşanma Kararları

Yabancı boşanma kararları:

Tanınmadan Türkiye’de geçerli olmaz,
Nüfus kayıtları değişmez,
Yeniden evlenme mümkün olmaz.

Tanıma davası açılmadan yapılan idari başvurular sonuçsuz kalır.

b) Velayet ve Evlat Edinme

Bu alanlarda:

Kamu düzeni denetimi daha yoğundur,
Çocuğun üstün yararı ayrıca değerlendirilir.

Eski tarihli veya güncelliğini yitirmiş kararlar tanınmayabilir.

6. Ticari Uyuşmazlıklarda Tanıma

Ticari davalarda tanıma:

Genellikle kamu düzeni engeline takılmaz,
Savunma hakkı ve kesinleşme öne çıkar.

Ancak:

Aşırı cezai şartlar,
Rekabeti bozucu hükümler
kamu düzeni kapsamında değerlendirilebilir.

7. Tanıma Davasında Usul