Evlat Edinmede Uygulanacak Hukuk ve Tanıma Sorunları

Giriş

Evlat edinme, yalnızca aile hukukunun değil, aynı zamanda kamu düzeninin ve çocuğun üstün yararının merkezinde yer alan bir kurumdur. Yabancı unsurlu evlat edinmelerde bu hassasiyet daha da artar. Evlat edinenlerin veya çocuğun yabancı uyruklu olması, evlat edinme kararının yabancı bir ülkede verilmesi ya da çocuğun farklı bir ülkede mutad meskene sahip olması; hangi hukukun uygulanacağı ve yabancı kararların Türkiye’de nasıl sonuç doğuracağı sorularını gündeme getirir.

5718 sayılı MÖHÜK, evlat edinmeyi genel aile hukuku bağlama kurallarından ayırarak, çok katmanlı ve koruyucu bir sistem kurmuştur. Bu makalede, evlat edinmede uygulanacak hukuk, yetki, tanıma–tenfiz sorunları ve uygulamadaki kritik noktalar ele alınmaktadır.

---

1. Evlat Edinmenin Hukuki Niteliği

Evlat edinme:

• Çocuk ile evlat edinen arasında,

• Soybağına benzer,

• Kalıcı ve kapsamlı sonuçlar doğuran
  bir hukuki işlemdir.

Bu nedenle evlat edinme:

• Sözleşmesel serbestiye açık değildir,

• Taraf iradesiyle sınırlanamaz,

• Devletin sıkı denetimine tâbidir.

Yabancı unsurlu evlat edinmelerde bu denetim, iki devlet hukuku arasında koordinasyon gerektirir.

---

2. Yabancılık Unsuru Evlat Edinmede Nasıl Doğar?

Evlat edinmede yabancılık unsuru şu hâllerde ortaya çıkar:

• Evlat edinenlerden birinin yabancı uyruklu olması,

• Çocuğun yabancı uyruklu olması,

• Evlat edinme kararının yabancı bir ülkede verilmesi,

• Evlat edinmenin yabancı ülkede gerçekleşmesi,

• Evlat edinme ilişkisinin Türkiye’de hüküm doğurmasının istenmesi.

Bu hâllerde MÖHÜK hükümleri uygulanır.

---

3. Uygulanacak Hukuk: MÖHÜK m.18 ve Sistematik Yaklaşım

MÖHÜK, evlat edinmede uygulanacak hukuku tek bir bağlama kuralına indirgemez. Bunun nedeni, evlat edinmenin:

• Hem evlat edinenleri,

• Hem çocuğu
  etkileyen çok taraflı bir ilişki olmasıdır.

a) Evlat Edinmenin Şartları

Evlat edinmenin maddi şartları bakımından:

• Evlat edinenlerin ehliyeti ve şartları,

• Çocuğun evlat edinilebilirliği
  ayrı ayrı değerlendirilir.

Uygulamada:

• Evlat edinenin millî hukuku,

• Çocuğun millî hukuku
  birlikte dikkate alınır.

---

b) Çocuğun Korunması İlkesi

Her durumda temel ölçüt:
➡️ Çocuğun üstün yararıdır.

Seçilecek hukuk veya tanınacak yabancı karar:

• Çocuğun gelişimini,

• Güvenliğini,

• Kimliğini
  olumsuz etkiliyorsa uygulanmaz.

---

4. Şekli Geçerlilik ve Yetkili Makam

a) Evlat Edinmenin Şekli

Evlat edinmenin şekli:

• Kararın verildiği ülke hukuku,

• Yetkili makamın (mahkeme/idari merci) usulü
  çerçevesinde değerlendirilir.

Ancak bu şekli geçerlilik:

• Türkiye’de doğrudan sonuç doğurmaz,

• Tanıma sürecine tâbidir.

---

b) Türk Mahkemelerinin Yetkisi

Türkiye’de evlat edinme talep edilecekse:

• Çocuğun veya evlat edinenin Türkiye’de mutad meskeni,

• Çocuğun korunma ihtiyacı
  Türk mahkemelerinin yetkisini doğurabilir.

---

5. Yabancı Evlat Edinme Kararlarının Türkiye’de Tanınması

a) Tanıma Zorunluluğu

Yabancı bir ülkede verilmiş evlat edinme kararı:

• Türkiye’de kendiliğinden geçerli değildir.

• Nüfus kayıtlarına işlenebilmesi ve aile bağının tanınabilmesi için tanıma gerekir.

Tanıma olmadan:

• Soybağı kurulmuş sayılmaz,

• Nüfus kayıtları değiştirilemez,

• Miras ve vatandaşlık sonuçları doğmaz.

---

b) Tenfiz Gerekir mi?

Evlat edinme kararları:

• Kural olarak icrai nitelik taşımaz,

• Bu nedenle çoğu durumda tanıma yeterlidir.

Ancak kararda:

• İcra edilebilir yükümlülükler,

• Sürekli edimler
  varsa tenfiz tartışması gündeme gelebilir.

---

6. Kamu Düzeni Denetimi ve Sınırlar

Yabancı evlat edinme kararları tanınırken:

• Çocuğun üstün yararı,

• Tarafların rızasının gerçekliği,

• Çocuğun görüşünün alınıp alınmadığı,

• Evlat edinmenin ticari amaçlı olup olmadığı
  kamu düzeni kapsamında sıkı denetlenir.

Örneğin:

• Çocuğun açık rızası alınmadan yapılan evlat edinmeler,

• Çocuk ticaretine varan uygulamalar,
  Türk kamu düzenine açıkça aykırı kabul edilir.

---

7. Uluslararası Sözleşmelerin Etkisi

Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler:

• Çocuk Haklarına Dair Sözleşme,

• Lahey Evlat Edinme Sözleşmesi
  gibi metinler, MÖHÜK hükümleriyle birlikte uygulanır.

Bu sözleşmeler:

• Evlat edinmenin devletler arası işbirliğiyle yürütülmesini,

• Çocuğun korunmasını
  esas alır.

---

8. Yargıtay Uygulaması

Yargıtay, yabancı unsurlu evlat edinme dosyalarında:

• Tanıma olmadan sonuç doğmayacağını,

• Kamu düzeni denetiminin sıkı yapılacağını,

• Çocuğun üstün yararının gerekçelendirilmesini
  zorunlu görmektedir.

Salt şekli uygunluk, tek başına yeterli kabul edilmemektedir.

---

9. Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

1. Yabancı evlat edinme kararının otomatik geçerli sanılması

2. Tanıma davası açılmadan nüfus işlemi talep edilmesi

3. Kamu düzeni denetiminin hafife alınması

4. Çocuğun görüşünün ve rızasının göz ardı edilmesi

5. Uluslararası sözleşmelerin dikkate alınmaması

---

Sonuç

Evlat edinme, MÖHÜK sisteminde en yüksek koruma düzeyine sahip aile hukuku kurumlarından biridir. Yabancı unsurlu evlat edinmelerde uygulanacak hukuk ve tanıma süreci, şekli bir prosedür değil; çocuğun hayatını doğrudan etkileyen bir değerlendirmedir.

Bu nedenle her evlat edinme dosyasında esas soru:

“Hangi hukuk uygulanacak?” değil,
“Bu evlat edinme çocuğun üstün yararına uygun mu?”
olmalıdır.

Bu ilke doğru işletildiğinde, yabancı unsurlu evlat edinmeler hukuken sağlam ve toplumsal olarak meşru sonuçlar doğurur.