Giriş: Tanıma ve Tenfizin En Kritik Filtre Mekanizması — Kamu Düzeni

Yabancı mahkeme ve tahkim kararlarının Türkiye’de tanınması veya tenfiz edilmesi MÖHUK m.54 ve New York Sözleşmesi hükümlerine tabidir.
Bu hükümler arasında en çok tartışılan ve uygulamada en çok dosya reddine yol açan kriter “kamu düzenine açıkça aykırılık” değerlendirmesidir.

2025 yılı itibarıyla Yargıtay’ın kamu düzeni uygulaması daha belirginleşmiş; somutlaştırılmış kriterler ortaya çıkmıştır.

---

1. Kamu Düzeni Ne Anlama Gelir?

Kamu düzeni; Türkiye’nin:

• Temel hukuk ilkelerini,

• Anayasal değerlerini,

• Aile yapısını,

• Ekonomik ve sosyal düzenini,

• Kamu yararını,

• Temel hak ve özgürlükleri

korumaya yönelik çekirdek kurallar bütünüdür.

Yabancı karar bu alanlardan birine açık şekilde zarar veriyorsa, tanıma/tenfiz reddedilir.

---

2. Kamu Düzeni Denetimi Sınırlıdır — Esasa Girilmez

Türk mahkemesi yabancı kararın:

• Delillerini yeniden değerlendirmez,

• Maddi vakıayı yeniden incelemez,

• Hukuki hataları düzeltmeye çalışmaz,

• Hakkaniyet sorgulaması yapmaz.

Denetim yalnızca “açık ve ağır aykırılık” durumları içindir.

---

3. Kamu Düzenine Aykırılık Kabul Edilen Durumlar (2023–2025 İçtihatları)

Aşağıdaki örnekler kesin red nedenleri olarak uygulanmaktadır:

---

A. Savunma hakkının ihlali

• Usulsüz tebligat

• Duruşmaya çağrılmama

• Delil sunma imkânının engellenmesi

Yargıtay’a göre savunma hakkı kamu düzeninin özüdür.

---

B. Türk aile yapısına ve çocuk yararına açık aykırılık

• Şiddet uygulayan ebeveyne velayet verilmesi

• Çocuğu eğitim, sağlık, güvenlik açısından tehlikeye atan kararlar

• Çocuğun görüşü alınmadan verilen kararlar

---

C. Türkiye’nin münhasır yetki alanına müdahale

Örneğin:

• Türkiye’deki taşınmazların paylaşımı

• Türk kamu kurumları üzerindeki tasarruf kararları

Bu kararlar tanınmaz ve tenfiz edilmez.

---

D. Aşırı ve cezalandırıcı tazminatlar

Özellikle ABD mahkemelerinde görülen:

• Punitif tazminatlar

• Fahiş faiz yükleri

• Ceza niteliğinde maddi hükümler

kamu düzenine aykırı bulunabilir.

---

E. Çalışma özgürlüğüne ve kişisel özgürlüklere aykırı hükümler

• Borç için hapis

• Aşırı seyahat kısıtlaması

• Kişiyi çalışma hakkından mahrum eden hükümler

---

4. Kamu Düzenine Aykırılık Kabul Edilmeyen Durumlar

Yargıtay’a göre şu durumlar kamu düzeni kapsamında değildir:

---

A. Yabancı mahkemenin hukuki hata yapması

(Hata yapılmış olsa bile esasa girilmez.)

B. Türk hukukundan farklı bir hüküm vermesi

Örneğin:

• Ortak velayet

• Yüksek nafaka

• Farklı mal rejimi uygulaması

tek başına aykırılık oluşturmaz.

C. Farklı usul kurallarının uygulanması

Usul farklılığı kamu düzeni ihlali değildir.

D. Yabancı para ile hüküm kurulması

Bu da aykırılık sayılmaz.

---

5. Aile Hukukunda Kamu Düzeni Denetimi (2025 Eğilimi)

Velayet, nafaka, çocukla kişisel ilişki gibi alanlarda:

En üstün değer: Çocuğun Üstün Yararı

Bu ilkeye aykırı her yabancı karar — karar ne kadar iyi hazırlanmış olursa olsun — tanınmayabilir.

Örneğin:

• Çocuğu tehlikeli ebeveyne bırakmak

• Çocuğu sosyal çevresinden koparmak

• Çocuğu psikolojik baskıya maruz bırakacak hükümler

• Ortak velayetin ebeveynler arası şiddet varsa uygulanması

kamu düzeni kapsamında reddedilir.

---

6. Ticari Kararlarda Kamu Düzeni Denetimi

Yargıtay ticari kararlarda kamu düzenini çok dar yorumlamaktadır.

Red ihtimali yalnızca şu durumlarda yüksektir:

• Punitif tazminatlar

• Fahiş faiz

• Türk kamu düzenine aykırı sözleşme hükümleri

• Tahkim yetkisinin aşılması

• Taraf eşitliğinin ihlali

New York Sözleşmesi’nin geniş yorumu nedeniyle ticari kararlar çoğu zaman tanınır.

---

7. Kamu Düzeni Red Kararı Kesin Hüküm Müdür?

Hayır.

Tanıma/tenfiz davasında kamu düzeni gerekçesiyle verilen red kararı:

• Kesin hüküm oluşturmaz

• Eksiklik giderilirse yeni dava açılabilir

• İstinaf yoluna gidilebilir

Özellikle kamu düzeni denetiminde hata yapılmışsa BAM tarafından sıkça düzeltilmektedir.

---

8. Kamu Düzenine Aykırılık İddiasına Karşı Kullanılan Stratejiler

A. Bilirkişi raporu ve yabancı hukuk uzman görüşü sunmak

B. Çocuğun üstün yararını kanıtlayan pedagojik rapor sunmak

C. Kararın uygulanabilirliğini açıklayan ek belgeler hazırlamak

D. Yabancı mahkeme sürecinin adil olduğunu belgelemek

E. Kararın Türk hukukuna neden aykırı olmadığını madde madde göstermek

---

9. 2025 İçtihat Özeti — Yargıtay’ın Kamu Düzeni Yaklaşımı

• Kamu düzeni geniş değil, dar yorumlanmalıdır.

• Esasa yönelik hatalar kamu düzeni değildir.

• Çocuğun üstün yararı en güçlü kamu düzeni unsurudur.

• Usulsüz tebligat her zaman kamu düzeni ihlalidir.

• Punitif tazminatlar Türk hukukuna aykırıdır.

• Türkiye’deki taşınmazlar hakkında yabancı karar tanınmaz.

• Ortak velayet otomatik aykırılık değildir.

---

10. Sonuç: Kamu Düzeni Tanıma/Tenfizin Fren Sistemi Değil, Güvenlik Kapısıdır

2025 uygulaması, yabancı kararların tanınmasını kolaylaştırmakta; ancak Türkiye’nin temel hukuk düzenine zarar verecek istisnai durumlarda kamu düzeni filtresi devreye girmektedir.

Bu nedenle:

• Tanıma/tenfiz davalarında kamu düzeni gerekçesiyle red alınması olağanüstü değildir,

• Ancak doğru hazırlanmış bir dosya ile red riski çok düşük seviyeye indirilebilir,

• Kamu düzeni, Türk mahkemelerinin esasa girmeden yaptığı son kontrol mekanizmasıdır.