Uluslararası Mal Rejimi Uyuşmazlıkları

Giriş: Evlilik Sözleşmesi Olmayan Uluslararası Evliliklerde En Büyük Risk

Uluslararası evliliklerde taraflar çoğu zaman evlilik sözleşmesi yapmadan evlenmekte ve mal rejiminin hangi hukuka tabi olacağını hiç düşünmemektedir. Ancak boşanma anı geldiğinde:

Hangi ülke mahkemesi yetkili?
Hangi ülke hukuku uygulanacak?
Türkiye’deki taşınmaz nasıl paylaşılacak?
Yabancı ülkedeki malvarlığı nasıl tasfiye edilecek?
Çifte vatandaşlık mal paylaşımını nasıl etkiler?

gibi sorular ortaya çıkmakta ve çoğu zaman büyük uyuşmazlıklara yol açmaktadır.

2025 yılı itibarıyla bu sorular MÖHUK m.15 ve Yargıtay içtihatları çerçevesinde çözüme kavuşturulmaktadır.

1. Mal Rejimi Uyuşmazlıklarında Uygulanacak Hukuk Nasıl Belirlenir?

Evlilik sözleşmesi yoksa uygulanacak hukuk otomatik olarak belirlenmez; MÖHUK m.15 devreye girer.

Sırasıyla şu kriterlere bakılır:

1. Ortak Mutad Mesken Hukuku

Evlilik sırasında eşlerin birlikte yaşadığı ülke hukuku uygulanır.

Örnek:
Türk–Alman evli çift Almanya’da yaşıyorsa → Alman mal rejimi hukuku

2. Ortak Milli Hukuk

Eşlerin ortak vatandaşlığı varsa → o ülke hukuku uygulanır.

Örnek:
Her iki taraf da Türk vatandaşıysa → Türk hukuku

3. En Sıkı Bağlı Hukuk

Yukarıdaki kriterler yoksa mahkeme evliliğin en güçlü bağa sahip olduğu ülkeyi seçer.

Bu değerlendirmede:

Yaşam merkezi,
Malların bulunduğu yer,
Çocukların yaşadığı ülke,
Evliliğin fiilen sürdürüldüğü yer

dikkate alınır.

2. Türkiye’deki Taşınmaz Mallar Mutlaka Türk Hukukuna Tabidir

Bu çok keskin bir kuraldır:

Türkiye’deki taşınmaz mallar yabancı mahkeme kararına bakılmaksızın Türk hukukuna tabidir.

Bu nedenle:

Almanya’da boşanma
ABD’de boşanma
Hollanda’da boşanma

Türkiye’deki taşınmaz üzerinde doğrudan hüküm doğurmaz.

Mahkeme taşınmaz için ayrıca Türk Medeni Kanunu hükümlerini dikkate alır.

3. Yabancı Ülkedeki Mallar İçin Türk Mahkemesi Hüküm Kurabilir mi?

Hayır.
Türk mahkemesi yabancı ülke taşınmazları hakkında karar veremez.

Ancak şunları yapabilir:

Malvarlığı tespiti,
Katılma alacağı hesaplaması,
Değer üzerinden ödeme yükümlülüğü belirleme.

Yani taşınmaz üzerinde mülkiyet kararı verilemez ama hakkaniyet gereği parasal değer tespit edilebilir.

4. Çifte Vatandaşlık Mal Rejimi Uyuşmazlığını Nasıl Etkiler?

Çifte vatandaşlar en karmaşık gruptur.

Örnek:
Türk–Fransız çift Fransa’da yaşıyorsa:

Mal rejimi hukuku → Fransız hukuku,
Türkiye’deki taşınmaz → Türk hukuku,
Fransa’daki taşınmaz → Fransız hukuku.

Bu durum aynı dava içinde birden fazla ülke hukukunun uygulanmasına neden olabilir.

5. Ortak Mutad Mesken Hukukunun Önemi

Yargıtay son yıllarda şu kriteri baskın uygulamaktadır:

Eşlerin evlilik süresince birlikte yaşadıkları ülkenin mal rejimi hukuku uygulanır.

Bu nedenle taraflar uzun süre Almanya’da yaşamışsa Türk mahkemesi Alman hukukunu uygulamak zorundadır.

Bu da:

Mal ayrılığı,
Katılma payı,
Evlilik süresince edinilen malların paylaşımı

gibi konuları tamamen değiştirebilir.

6. Mal Rejimi Uyuşmazlıklarında Yetkili Mahkeme

Uygulanacak hukuk farklı olabilir ancak yetkili mahkeme çoğu kez:

Davanın açıldığı taraftır,
Tarafların ikametgahıdır,
Taşınmazın bulunduğu yerdir.

Türk mahkemeleri kendilerine sunulan uyuşmazlıklarda yabancı hukuku uygulamakla yükümlüdür.
Bu, uluslararası mal rejimi davalarının süresini uzatabilir.

7. Evlilik Sözleşmesi Yoksa En Çok Görülen Sorunlar

A. Hangi ülke hukukunun uygulanacağı belirsizliği

Taraflar farklı ülkelerde evlenmiş, uzun süre farklı ülkelerde yaşamış olabilir.

B. Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de otomatik geçerli olduğu zannedilmesi

Bu yanlış bir kabuldür.

C. Türkiye’deki taşınmazların paylaşılacağı sanılması

Taşınmaz paylaşılmaz, sadece katılma alacağı hesaplanır.

D. Yabancı ülke hukukunun yanlış yorumlanması

Mahkeme doğru uzman görüşü olmadan hatalı karar verebilir.

8. Uluslararası Mal Rejimi Davalarında Delil Toplama

Bu tür davalarda:

Yurt dışındaki banka kayıtları,
Tapu kayıtları,
Araç kayıtları,
Şirket hisseleri,
Yurt dışı vergi beyanları,
Masraf belgeleri

mahkemeye sunulmalıdır.

Yabancı ülkelerde elde edilen belgeler:

Apostil,
Noter onayı,
Tercüme

şartlarına tabidir.

9. Mal Rejimi Uyuşmazlıklarında Yargıtay 2024–2025 Eğilimleri

Yargıtay’ın güncel yaklaşımı:

Ortak mutad mesken hukukunu öncelikli kabul eder.
Taşınmazlar konusunda lex rei sitae ilkesine sıkı bağlıdır.
Türkiye’de edinilen malların Türk hukukuna göre paylaşılmasını esas alır.
Yabancı mahkeme kararları için mutlaka tanıma–tenfiz ister.

Bu yaklaşım uluslararası mal rejimi uyuşmazlıklarını daha öngörülebilir kılmıştır.

10. Mal Rejimi Uyuşmazlıklarının Önlenmesi İçin Öneriler

Evlilik öncesi veya evlilik sırasında mal rejimi sözleşmesi yapılmalıdır.
Hangi ülke hukukunun seçileceği sözleşmede açıkça yazılmalıdır.
Taşınmazlar için ayrıca düzenleme yapılmalıdır.
Yurt dışı malvarlığı dikkatle tespit edilmelidir.
Boşanma davası açılmadan önce hukuk danışmanlığı alınmalıdır.

Sonuç: Evlilik Sözleşmesi Olmadan Uluslararası Mal Rejimi Uyuşmazlığı Çözmek Zordur

2025 yılı uygulamasında:

Birden fazla ülke hukuku uygulanabilir,
Yargı yetkisi farklı ülkelere ait olabilir,
Taşınmaz ve taşınır ayrımı belirleyicidir,
Mal rejimi kuralları ülkeden ülkeye değişir.

Bu nedenle evlilik sözleşmesi yapılmamış uluslararası evliliklerde boşanma süreci en karmaşık hukuki alanlardan biridir. Uzman bir strateji olmadan bu davaların sağlıklı yürütülmesi oldukça güçtür.

Single Blog Title