Giriş: Yurt Dışında Boşanan Türk Vatandaşlarının En Büyük Hukuki Yanılgısı

Türk vatandaşları yabancı ülkelerde boşanırken çoğu zaman “boşanma protokolü” düzenlemekte, mal paylaşımı, nafaka, velayet ve tazminat gibi konular bu protokole bağlanmaktadır. Ancak şu kritik gerçek gözden kaçmaktadır:

Yabancı boşanma protokolü Türkiye’de kendiliğinden geçerli değildir.

Boşanmanın kendisi bile Türkiye’de tanınmadıkça hukuki sonuç doğurmazken, boşanma protokolündeki maddi hükümler ise ayrıca incelemeye tabidir.

2025 uygulamasında Türk mahkemeleri, yabancı ülkelerde düzenlenen boşanma anlaşmalarını titizlikle değerlendirmekte ve kamu düzenine aykırı bulduğu hükümleri uygulamamaktadır. Bu nedenle protokolün Türkiye’de tanınması bazen oldukça karmaşık hale gelebilir.

---

1. Yabancı Boşanma Protokolü Nedir? Hangi Ülkelerde Kullanılır?

Boşanma protokolü, tarafların boşanmaya ilişkin:

• Mal paylaşımı,

• Nafaka,

• Velayet,

• Kişisel ilişki,

• Tazminat,

• Eşya ve maddi yükümlülükler

hakkındaki anlaşmalarını yazılı hale getirdikleri belgedir.

Avrupa ülkelerinde (Almanya, Hollanda, Fransa), ABD’de ve İngiltere’de sıkça kullanılır.
Protokol çoğu ülkede mahkeme kararının eki hâline gelir.

---

2. Yabancı Boşanma Protokolü Türkiye’de Doğrudan Geçerli midir?

Hayır.
Türkiye’de hiçbir yabancı evrak doğrudan geçerlilik kazanmaz.

Yabancı protokolün Türkiye’de geçerli sayılabilmesi için iki aşamalı süreç gerekir:

1. Boşanma kararının tanınması

2. Protokol hükümlerinin tenfizi (icra gerektiren maddelerde)

Örnek:

• “Nafaka ödenecek” → Tenfiz gerekir.

• “Evlilik sona erdi” → Tanıma yeterlidir.

• “Evin kime ait olacağı” → Türkiye’de ayrıca değerlendirilir.

---

3. Protokolün Türkiye’de Tanınması Neden Sorunlu Olabilir?

Türk mahkemeleri, protokoldeki hükümleri Türk kamu düzeni, Türk aile hukuku, çocuğun üstün yararı ve MÖHUK kuralları çerçevesinde inceler.

Sorunlu görülen protokol hükümleri:

• Çocuğun üstün yararına aykırı velayet düzenlemeleri

• Nafakanın tamamen kaldırılması

• Türk hukukuna aykırı mal paylaşımı hükümleri

• Kadının yasal haklarını zedeleyen maddeler

• Tek taraflı baskıyla oluşturulmuş anlaşmalar

• Türkiye’de taşınmaz üzerinde hüküm içeriyorsa

Bu maddeler ya hiç uygulanmaz ya da Türk hukuku çerçevesinde yeniden düzenlenir.

---

4. Mal Paylaşımı İçeren Yabancı Protokollerin Türkiye’de Uygulanması

Türkiye’de taşınmazlar konusunda lex rei sitae ilkesi geçerlidir:

• Yabancı protokol Türkiye’deki bir taşınmazın mülkiyetini belirleyemez.

• Bu hükmün Türkiye’de geçerli olabilmesi için Türk mahkemesinin değerlendirmesi gerekir.

Örnek:
Almanya’da boşanan çift evin Türkiye’deki tapusunun eşe bırakılmasını kararlaştırdıysa → Türk mahkemesi bunu doğrudan kabul etmez.

---

5. Nafaka Hükümleri: Tanıma Değil, Tenfiz Gerektirir

Protokolde:

• Yoksulluk nafakası,

• İştirak nafakası,

• Tedbir nafakası

varsa bunlar Türkiye’de ancak tenfiz edilerek icra edilebilir.

Tanıma ile nafaka ödenmez.
Bu konuda birçok vatandaş yanlış işlem yapmaktadır.

---

6. Velayet Hükümleri: Çocuğun Üstün Yararı Esası

Türk mahkemeleri velayet maddelerini:

• Çocuğun yaşadığı ülke,

• Mutad mesken,

• Psikoloji raporları,

• Eğitim durumu,

• Yaşam düzeni

çerçevesinde yeniden değerlendirir.

Yabancı protokoldeki velayet hükmü kamu düzenine aykırı görülürse uygulanmaz.

---

7. Protokolün Türkiye’de Tanınması İçin Gereken Belgeler

• Yabancı boşanma kararı (aslı),

• Protokolün aslı,

• Kesinleşme şerhi,

• Apostil şerhi,

• Noter onaylı yeminli tercüme,

• Taraf adresleri.

Eksik belge → ret veya gecikme sebebidir.

---

8. Boşanma Protokolü Neden Türkiye’de Sıklıkla Geçersiz Sayılıyor?

2025 yılında mahkemeler özellikle şu protokol hükümlerini sağlam bulmamaktadır:

• Kadının nafaka hakkının tamamen kaldırılması,

• Çocuğun görüş hakkının kısıtlanması,

• Mal rejimine aykırı hükümler,

• Türkiye’deki taşınmazları bağlayan hükümler,

• Eşlerden birinin baskı ile imzaladığı protokoller.

Türk kamu düzeni özellikle aile hukuku konularında dar olmayan bir çerçevede uygulanır.

---

9. En Sık Görülen Hatalar

Türk vatandaşlarının yaptığı hatalar şunlardır:

• Protokolü tanıma için yeterli sanmak,

• Tenfiz yerine tanıma davası açmak,

• Apostilsiz belge sunmak,

• Tercüme hataları,

• Türkiye’de taşınmaz hakkında yanlış beklenti,

• Yabancı protokolün tüm hükümlerinin Türkiye’de “otomatik” geçerli olduğunu düşünmek.

Bu nedenle boşanma protokolü içeren dosyalar en yüksek hata payına sahiptir.

---

Sonuç: Yabancı Boşanma Protokollerinin Türkiye’de Tanınması Teknik ve Titiz Bir İnceleme Gerektirir

2025 uygulamasında Türk mahkemeleri:

• Protokolün oluşum koşullarını,

• Tarafların iradesini,

• Çocuğun üstün yararını,

• Türk kamu düzenini,

• Mal rejimi hükümlerini

ayrı ayrı değerlendirerek karar verir.

Bu nedenle her yabancı protokolün Türkiye’de geçerli olacağı düşüncesi yanlıştır.
Doğru hukuki strateji ile hem tanıma hem tenfiz süreçleri hızlı şekilde sonuçlandırılabilir.