Giriş: Uluslararası Ailelerde Velayet Sorunu Neden Bu Kadar Kritik?

Günümüzde Türk vatandaşları ile yabancı eşler arasında yapılan evliliklerin artmasıyla birlikte velayet uyuşmazlıklarının uluslararası boyut kazanması kaçınılmaz hale gelmiştir. Bu uyuşmazlıkların en dramatik boyutu ise çocuğun bir ülkeden diğerine kaçırılmasıdır.

Bu durum hem ebeveynler hem çocuk için ciddi psikolojik ve hukuki sonuçlar yaratır. İşte tam bu noktada Lahey Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Sözleşme (1980) devreye girer. Türkiye bu sözleşmeye taraftır ve 2025 uygulaması ile uluslararası velayet davalarında daha hızlı, standart ve çocuk odaklı bir sistem işletilmektedir.

---

1. Lahey Sözleşmesinin Amacı Nedir?

Lahey Sözleşmesi’nin temel amacı:

• Haksız olarak başka ülkeye götürülen veya alıkonulan çocukların derhal iade edilmesini,

• Çocuğun yerleşik düzeninin bozulmamasını,

• Ebeveynlerin velayet hakkına saygı duyulmasını

sağlamaktır.

Bu sözleşme velayet belirlemez; yalnızca çocuğun kaçırıldığı ülkeye geri dönmesini sağlar.

---

2. Uluslararası Çocuk Kaçırma Nedir?

Haksız çocuk kaçırma şu hâllerden biridir:

• Çocuğun mutad meskeni dışındaki ülkeye gizlice götürülmesi,

• Karşı tarafın rızası olmadan çocuğun uzun süre tutulması,

• Velayet hakkının ihlal edilmesi,

• Mahkeme kararına aykırı davranılması.

Örnek:
Türk–Fransız çifti boşanma aşamasında olsun. Anne çocuğu izinsiz Türkiye’ye getirirse bu haksız alıkoyma sayılır.

---

3. Çocuğun Mutad Meskeni (Habitual Residence) Belirleyicidir

Lahey Sözleşmesi’nin en önemli kavramı mutad meskendir.

Mutad mesken:

• Çocuğun düzenli yaşadığı yer,

• Sosyal bağlarının bulunduğu ülke,

• Eğitim ve aile çevresiyle bütünleştiği yer

olarak kabul edilir.

Mahkemeler mutad meskeni belirlerken:

• Okul,

• Sağlık kayıtları,

• Arkadaş çevresi,

• Yaşam süresi,

• Belgeler
  gibi tüm faktörleri inceler.

---

4. Lahey İade Davası Nasıl Açılır?

Haksız alıkoyma gerçekleştiğinde çocuğun bulunduğu ülkede iade davası açılır.

Türkiye’de bu dava:

• Aile Mahkemelerinde,

• Basit yargılama usulü ile,

• Çok hızlı şekilde görülür.

Bakanlık (Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü) süreçte “merkezi makam” olarak koordinasyon sağlar.

---

5. İade Davasının Kabul Edilme Şartları

Bir çocuğun iadesi şu şartlarda gerçekleşir:

1. Çocuk sözleşmeye taraf bir ülkede mutad meskene sahip olmalıdır.

2. Kaçırma/alıkoyma haksız olmalıdır.

3. Başvuru bir yıl içinde yapılmalıdır (bir yıl geçse bile iade mümkündür).

4. Çocuğun iadesi kamu düzenine aykırı olmamalıdır.

---

6. İade Davasının Reddedildiği Durumlar

Sözleşme bazı istisnalar öngörür:

A. Çocuğun ciddi risk altında olması

Fiziksel veya psikolojik zarar tehlikesi.

B. Çocuğun iade edilmek istememesi (yaş ve olgunluk şartıyla)

Genellikle 10 yaş üstü çocuklarda dikkate alınır.

C. Kaçırılmadan sonra çocuğun yeni ülkeye uyum sağlaması

Kaçırmadan itibaren 1 yıldan fazla süre geçtiyse uygulanabilir.

D. Velayet hakkının fiilen kullanılmaması

Kaçırma öncesinde veli hakkını kullanmayan ebeveynin iade talebi reddedilebilir.

Bu istisnalar dar yorumlanır; temel amaç “iade”dir.

---

7. Türkiye’de Lahey Sözleşmesi Uygulaması (2025)

Türkiye uygulaması yıllar içinde gelişmiş ve aşağıdaki ilkeler benimsenmiştir:

• Davalar hızlı sonuçlandırılır (2–4 ay ortalama).

• Çocuğun psikolojik durumu uzman raporlarıyla değerlendirilir.

• Çocuk odaklı bir yaklaşım benimsenir.

• Kamu düzeni istisnası çok sınırlı yorumlanır.

• Velayet davası ile iade davası birbirinden ayrılır.

Yargıtay 2024–2025 içtihadı:

“Lahey iade davası velayet uyuşmazlığı değildir; amaç çocuğun alışık olduğu ülkeye geri dönmesini sağlamaktır.”

---

8. Kaçırılan Çocuk Türkiye’de Bulunuyorsa Süreç Nasıl İşler?

1. Yabancı ülke, Türkiye’den iade talebinde bulunur.

2. Adalet Bakanlığı başvuruyu Aile Mahkemesine iletir.

3. Mahkeme hızla duruşma günü verir.

4. Çocuğun mutad meskeni tespit edilir.

5. İade kararı verilir veya istisna uygulanır.

Türkiye, çocuğun üstün yararı gerektirmedikçe iade talebini reddetmemeye özen gösterir.

---

9. Türk Ebeveyn Çocuğu Yurt Dışına Kaçırırsa Ne Olur?

Bu en sık karşılaşılan problemdir.

Örneğin:

• Türk–Alman evlilikte anne çocuğu Türkiye’ye getirip geri dönmezse,

• Baba Almanya’da iade davası açar,

• Türkiye bu davayı hızlı sonuçlandırır.

Türk ebeveyn hakkında ayrıca:

• Uluslararası tutuklama emri,

• Pasaport iptali,

• İcra ve velayet yaptırımları

uygulanabilir.

---

10. Lahey Sözleşmesi Kapsamında En Çok Yapılan Hatalar

• Yanlış ülkede dava açmak,

• Mutad meskeni yanlış değerlendirmek,

• Çocuğu gizlemek,

• Uluslararası tebligatı eksik yapmak,

• Velayet davasıyla iade davasını karıştırmak,

• Bir yılı aşkın süre geçmesine rağmen “uyum istisnasını” yanlış yorumlamak.

Bu hatalar davanın kaybedilmesine neden olabilir.

---

Sonuç: Lahey Sözleşmesi Uluslararası Velayet Çekişmelerinde Çocuğun Korunması İçin Güçlü Bir Mekanizmadır

2025 uygulamasında:

• Çocuğun üstün yararı,

• Mutad mesken ilkesi,

• Hızlı karar verme yükümlülüğü,

• Uluslararası iş birliği

Lahey Sözleşmesi’nin temelini oluşturur.

Velayet uyuşmazlıkları dünya genelinde karmaşık olsa da Lahey Sözleşmesi sayesinde çocuklar hukuken korunmakta ve haksız alıkoyma durumları hızla giderilmektedir.