Giriş: Uluslararası Evliliklerde Boşanma Süreci Neden Daha Karmaşık?

Günümüzde Türk vatandaşlarının yabancı ülkelerde evlenmesi veya yabancı eşle Türkiye’de evlilik yapması oldukça yaygındır. Ancak bu evliliklerin sona ermesi yani boşanma davaları, klasik Türk aile hukukundan çok daha karmaşık bir yapıya sahiptir. Çünkü bu davalarda:

• Taraflar farklı ülke vatandaşı olabilir,

• Farklı ülkelerde ikamet edebilir,

• Evliliğin kurulduğu ülke başka, yaşanan ülke başka olabilir,

• Tarafların hukuki statüsü (vatandaşlık, medeni hâl) farklı olabilir.

Bu durum yetki (hangi ülke mahkemesi bakacak?) ve uygulanacak hukuk (hangi ülkenin kanunları uygulanacak?) sorunlarını gündeme getirir.
MÖHUK (5718 sayılı Kanun) bu konularda ayrıntılı kurallar öngörmüş olup, 2025 yılı uygulamasında uluslararası boşanma davaları giderek daha sistematik ve öngörülebilir hâle gelmiştir.

---

1. Hangi Ülkenin Mahkemeleri Boşanma Davasına Bakabilir? – Yetki Sorunu

A. Türk Mahkemeleri Ne Zaman Yetkilidir?

Türk mahkemeleri aşağıdaki hâllerde boşanma davasına bakabilir:

1. Taraflardan birinin Türkiye’de yerleşim yeri varsa,

2. Taraflardan biri Türkiye’de mutad mesken sahibiyse,

3. Evlilik Türkiye’de kurulmuş ise,

4. Davalı yabancı olsa bile davacının Türkiye’de güçlü bağlantısı varsa.

Mutad mesken kavramı 2025 uygulamasında özellikle önem kazanmış olup, en az 6 ay düzenli yaşam aranır.

---

B. Birden Fazla Ülke Yetkili Olabilir: “Yetki Yarışı” Problemi

Uluslararası boşanmalarda sıkça görülen durum:

• Türkiye yetkili,

• Eşin yaşadığı ülke yetkili,

• Evliliğin yapıldığı ülke yetkili olabilir.

Bu durumda davacı stratejik tercih yapmalıdır. Çünkü hangi ülkede boşanıldığı, sonrasında:

• Velayet,

• Nafaka,

• Mal paylaşımı,

• Tanıma–tenfiz süreçleri

açısından büyük fark yaratır.

---

2. Hangi Ülke Hukuku Uygulanacak? – Uygulanacak Hukuk Sorunu

MÖHUK m.14 boşanma hukukunu belirler.

A. Öncelikli Olarak Ortak Milli Hukuk Uygulanır

Eşlerin ortak vatandaşlığı varsa o ülke hukuku uygulanır.
Örneğin:
Bir Türk vatandaşı ile Türk vatandaşı yabancı ülkede evliyse → Türk hukuku uygulanır.

---

B. Ortak Vatandaşlık Yoksa Ortak Mutad Mesken Hukuku Uygulanır

Örnek:
Türk eş + Alman eş → Almanya’da birlikte yaşıyorlar → Alman hukuku uygulanabilir.

---

C. Ortak Mutad Mesken de Yoksa En Sıkı Bağlı Hukuk Uygulanır

Mahkeme evlilik bağının güçlü olduğu ülke hukukunu değerlendirir.

Bu değerlendirme yapılırken:

• Birlikte yaşadıkları ülke,

• Evliliğin kurulduğu ülke,

• Çocukların bulunduğu yer,

• Tarafların sosyal–ekonomik ilişkileri
  göz önüne alınır.

---

3. Yabancı Eşle Boşanmada Mal Rejimi ve Mal Paylaşımı Hangi Hukuka Göre Yapılır?

Mal paylaşımı boşanmadan ayrı bir hukuka tabidir.

A. Evlilik Sözleşmesi Yapılmışsa

Taraflar hangi hukukun uygulanacağını seçmişse, mahkeme buna uyar.

B. Sözleşme Yoksa

MÖHUK m.15 devreye girer.

• Ortak mutad mesken hukuku,

• Yoksa ortak milli hukuk,

• Yoksa en sıkı bağlı hukuk uygulanır.

Bu nedenle Almanya’da yaşayan Türk–Alman çift boşanırken Alman mal rejimi hükümleri uygulanabilir.

---

4. Yabancı Eşle Boşanmanın Velayet Boyutu

Türkiye’de velayet davalarında çocuğun üstün yararı esastır.

Velayet kararlarında uygulanacak hukuk:

• Öncelikle çoçuğun mutad meskeni,

• Aile bağları,

• Çocuğun eğitim ve sosyal çevresi,

• Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Önlenmesi Sözleşmesi (Lahey 1980) hükümleri
  dikkate alınır.

Yabancı eş çocuğu yurt dışına kaçırırsa Türk mahkemesi hızla tedbir kararı verebilir.

---

5. Yabancı Ülkede Alınan Boşanma Kararının Türkiye’deki Etkisi

Yabancı eşle boşanıldığında yabancı mahkeme kararı Türkiye’de doğrudan geçerli değildir.

Türkiye’de geçerlilik kazanması için:

• Tanınması (evlilik birliğinin sona ermesi için),

• Tenfiz edilmesi (nafaka, velayet, tazminat için)
  şarttır.

Tanıma yapılmazsa:

• Türkiye’de hâlâ evli görünür,

• Mal paylaşımı başlatılamaz,

• Tekrar evlenilemez,

• Çocuğun velayeti Türkiye’de geçersiz sayılır.

---

6. Türk Mahkemelerinde Yabancı Eşle Boşanma Davasının Avantajları

• Taraf Türk mahkemesinin dilini bilir ve süreci daha kolay yönetir,

• Türk hukuku uygulanacağı için kararın tanıma ihtiyacı azalır,

• Mal rejiminde daha koruyucu hükümler uygulanabilir,

• Ücretler ve masraflar daha düşüktür.

---

7. Yabancı Ülkede Boşanmanın Avantajları

Bazı durumlarda yabancı ülkede boşanmak daha mantıklıdır:

• Süre daha kısadır,

• Maddi tazminat hesaplamaları farklı olabilir,

• Çocuk o ülkede yaşıyorsa velayet değerlendirmesi daha net olabilir.

Bu durumda kararın Türkiye’de tanınması gerekir.

---

8. Uluslararası Boşanmalarda Eşlerin En Çok Yaptığı Hatalar

• Yanlış ülkede dava açmak,

• Tanıma–tenfizi geciktirmek,

• Mal rejimi hükümlerini dikkate almamak,

• Çocuğu izinsiz yurt dışına çıkarmak,

• Eşin ikamet ettiği ülkeye tebligat göndermemek,

• Yanlış hukuku uygulamak.

Bu hatalar davanın reddine veya yetkisizlik kararına neden olabilir.

---

Sonuç: Yabancı Eşle Boşanmada “Doğru Hukuki Strateji” Her Şeyi Değiştirir

Uluslararası boşanma davaları sadece duygusal değil, hukuki açıdan da çok katmanlıdır. Bu nedenle:

• Yetki,

• Uygulanacak hukuk,

• Mal rejimi,

• Velayet,

• Tanıma–tenfiz

gibi her aşama profesyonelce yönetilmelidir.

Doğru ülke seçimi, doğru talep ve doğru hukuki çerçeve ile süreç hızlı ve sorunsuz tamamlanabilir.