Sporcuların İmaj ve Reklam Hakları
Giriş: Sporcu İmajı Neden Bu Kadar Değerli?
Günümüz spor ekonomisinde sporcular yalnızca performanslarıyla değil, aynı zamanda imaj değerleri ile gelir elde eden profesyonellerdir.
Bir futbolcunun, basketbolcunun, voleybolcunun veya bireysel sporcunun:
-
Sosyal medya takipçi sayısı,
-
Marka imajı,
-
Reklam potansiyeli,
-
Kamuoyu etkisi
ekonomik değer yaratır.
Bu nedenle sporcularda imaj ve reklam hakkı, hem kişilik hakkı hem de ekonomik bir hakkın birleştiği karma bir yapıdır.
Sporcu izni olmadan yapılan reklam kullanımı ciddi tazminat doğurabilir.
Bu makalede sporcuların imaj hakkının hukuki dayanağı, sözleşme modelleri, sponsor ilişkileri ve tazminat davaları detaylı şekilde ele alınacaktır.
I. Sporcu İmajının Hukuki Niteliği
Sporcunun imajı hukuken üç ana hak kategorisine girer:
1. Kişilik Hakkı (TMK m. 24-25)
Sporcunun:
-
Adı,
-
Yüzü,
-
Vücut görüntüsü,
-
Sesi
kişilik hakkı kapsamındadır. İzinsiz kullanılamaz.
2. Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku (FSEK)
Profesyonel bir sporcu fotoğrafı veya görüntüsü:
➡ eser niteliğinde olabilir.
Bu durumda fotoğrafçının da izni gerekir.
3. Ekonomik Hak (Ticari İmaj Hakkı)
Sporcunun görüntüsü ticari amaçla kullanılacaksa:
➡ imaj geliri
➡ royalty
➡ reklam hakkı ücreti
doğar.
II. Sporcu İmaj Hakkı Sözleşmeleri Türleri
Spor dünyasında imaj hakkı genellikle üç sözleşme modeliyle düzenlenir:
1. Bireysel İmaj Hakkı Sözleşmesi
Sporcu, bir markaya kendi imajını kullandırır.
Örneğin:
-
Bir futbolcunun ayakkabı reklamında oynaması,
-
Bir basketbolcunun enerji içeceği reklamında yer alması.
2. Kulüp Üzerinden İmaj Hakkı (Toplu Hak Yönetimi)
Bazı kulüpler oyuncuların imaj hakkını toplu kullanır.
Örneğin:
Tüm takım bir reklam filminde yer alır.
3. Karma Model
Sporcunun bireysel sponsorluğu ile kulüp sponsorluğu çakışabilir.
Bu durumda:
-
Sporcu kendi kişisel sponsoruyla çalışır
-
Kulüp sponsorunun izin verdiği ölçüde reklam yapar
Bu modelde sözleşmelerin uyum içinde olması zorunludur.
III. İmaj Hakkı Sözleşmelerinde Bulunması Gereken Maddeler
Profesyonel bir imaj hakkı sözleşmesi şu maddeleri mutlaka içermelidir:
-
Kullanım süresi
-
Kullanım alanı (ülke, sosyal medya, TV, açık hava vb.)
-
Kullanım şekli (fotoğraf, video, GIF, 3D model)
-
Reklam kategorileri
-
Yasak sektörler
-
Ücretlendirme (royalty, sabit bedel, bonus)
-
Fesih şartları
-
Telif – üçüncü kişi hakları
-
Etik ve imaj kuralları
-
Tazminat hükümleri
-
Tahkim – yargı yetkisi
Eksik hazırlanan sözleşme büyük uyuşmazlıklara yol açabilir.
IV. Sporcularda İmaj Hakkının Kullanım Sınırları
1. Ticari amaçlı kullanım için mutlaka yazılı izin gerekir.
Bu kural kesindir.
2. Haber niteliği taşıyan paylaşımlar serbesttir.
Maç fotoğrafı – basın yayın hakkı kapsamındadır.
3. Sporcu izni olmadan reklam yapılamaz.
4. Sosyal medya içeriklerinde etiketleme (mention) dahi reklam sayılabilir.
5. Sporcunun özel hayatı korunmalıdır.
V. Kulüplerin İmaj Kullanımı ile Sponsorların Çatışması
Bazı sporcuların bireysel sponsorları kulüp sponsorlarıyla çakışabilir.
Örneğin:
Bir futbolcunun bireysel enerji içeceği sponsoru, kulübün resmi içecek sponsoru ile çelişebilir.
Bu durumda:
Çözüm Modeli:
“Conflict of Interest – Çakışmazlık Maddesi” eklenir.
Bu maddeye göre:
-
Sporcu belirli kategorilerde reklam yapamaz
-
Kulüp belirli alanlarda sporcunun bireysel sponsoruna müdahale edemez
VI. İmaj Hakkının İhlalinde Tazminat Sonuçları
Sporcunun görüntüsünün izinsiz kullanılması hâlinde kulüp veya marka sorumludur.
Mahkemeden istenebilecek talepler:
1. Maddi Tazminat
Ticari kullanım varsa:
-
Emsal reklam bedeli
-
Geriye dönük tüm gelirler
-
Kötü niyet varsa 3 katına kadar tazminat
istenebilir.
2. Manevi Tazminat
Sporcunun kişilik hakkı zedelendiği için hakim manevi tazminata hükmedebilir.
3. Yayının Durdurulması
Reklam yayından kaldırılır.
4. Ürünlerin Toplatılması
Taklit ürün veya izinsiz fotoğraf basılı ürünler toplatılır.
5. İnternet Erişim Engeli
5651 sayılı kanun kapsamında erişim engeli uygulanabilir.
VII. İmaj Hakkı İhlallerine Örnek Senaryolar
Senaryo 1: Kulübün Sporcuyu İzin Almadan Reklamda Kullanması
Tazminat ve sözleşmeye aykırılık doğar.
Senaryo 2: Markanın Sporcunun Fotoğrafını Sosyal Medyada Kullanması
İzinsiz reklam sayılır.
Senaryo 3: Taklit Forma Üzerine Sporcu İsminin Basılması
Marka + imaj hakkı ihlali oluşur.
Senaryo 4: Sosyal Medyada Yapay Zekâ ile Sporcu Fotoğrafının Reklamda Kullanılması
Yeni nesil hukuki ihlaldir ve ağır yaptırımları vardır.
VIII. Dijital Ortamda (Sosyal Medya) İmaj Kullanımının Hukuki Boyutu
Sosyal medyada imaj hakkı ihlalleri en çok şu şekillerde görülür:
-
Yapay zekâ ile oluşturulan sporcu görüntüleri
-
TikTok – Reels – Shorts videolarında izinsiz kesit kullanımı
-
Sponsor etiketli paylaşımlar
-
YouTube içeriklerinde sponsorluk anlaşması olmadan reklam amaçlı kullanım
Her ticari kullanım için sporcu izni zorunludur.
IX. Sporcu – Kulüp Sözleşmelerinde İmaj Maddesi Örnekleri
Bir profesyonel sporcu sözleşmesinde imaj hakkı maddeleri şu şekilde düzenlenebilir:
1. Takım fotoğrafı kullanımı serbesttir.
Ancak bireysel reklam için ek sözleşme gerekir.
2. Sporcu sosyal medya paylaşımlarında kulübü etiketlemek zorundadır.
Bu düzenleme reklam sözleşmesi niteliği taşır.
3. Sporcu bireysel sponsor bulabilir.
Ancak kulübün sponsoruyla çakışmamalıdır.
X. İmaj Hakkı Uyuşmazlıklarında Tahkim
Uyuşmazlıklar şu kurumlarda çözülür:
1. TFF Uyuşmazlık Çözüm Kurulu (UÇK)
Futbolcular için devreye girer.
2. Ticaret Mahkemeleri
Sponsor – marka uyuşmazlıklarında görevli mahkemedir.
3. CAS
Uluslararası sporcu anlaşmazlıklarında başvurulur.
Sonuç
Sporcuların imaj ve reklam hakları modern spor hukukunun en önemli gelir kalemlerinden biridir.
İzinsiz kullanım hâlinde yüksek tazminat riskleri ortaya çıkar.
Bu nedenle sporcular, kulüpler ve markalar mutlaka profesyonel hazırlanmış imaj sözleşmeleri ile haklarını güvence altına almalıdır.
About Post Author
