Balkan Ülkelerinde Olanların O Ülkelerdeki Vatandaşlık Hakları

(Tarihsel Bağlar, Hukuki Düzenlemeler ve Türkiye İle İlişkiler Işığında Bir İnceleme)

Balkanlar, yüzyıllar boyunca Osmanlı İmparatorluğu’nun egemenliği altında kalmış, bu nedenle Türkiye ile güçlü tarihsel, kültürel ve soy bağı ilişkileri bulunan bir bölgedir.
Bugün Balkan ülkelerinde yaşayan veya bu bölgeden Türkiye’ye göç eden milyonlarca insan, çifte aidiyet duygusu taşımakta ve “vatandaşlık hakkı” konusu giderek daha fazla önem kazanmaktadır.

Bu yazıda; Arnavutluk, Bulgaristan, Yunanistan, Kosova, Kuzey Makedonya, Bosna-Hersek, Sırbistan, Karadağ ve Romanya gibi ülkelerde vatandaşlık kazanımı, soy bağına dayalı vatandaşlık hakkı ve Türkiye ile bağlantılar açıklanmaktadır.

---

🔹 1. Balkanlarda Vatandaşlık Hukukunun Temel Özelliği

Balkan ülkelerinin büyük kısmı, vatandaşlık hukukunu “soy bağı” (jus sanguinis) ilkesine dayandırmıştır.
Yani bu ülkelerde vatandaşlık, doğum yeriyle değil, anne-baba veya dede-ninenin vatandaşlığıyla kazanılır.

Bu durum, Osmanlı sonrası dönemde bölgeden göç eden kişilerin torunlarına bile vatandaşlık hakkı doğurabilir.
Örneğin Bulgaristan veya Yunanistan’dan Türkiye’ye göç etmiş birinin torunu, belgelerle soy bağını ispat ederse vatandaşlık talep edebilir.

---

2. Bulgaristan Vatandaşlığı

📘 Hukuki Dayanak:

Bulgaristan Vatandaşlık Yasası (Bulgarian Citizenship Act, 1999)

🔹 Soy Bağına Dayalı Vatandaşlık:

Madde 8’e göre, Bulgar kökenli kişiler Bulgar vatandaşlığı alabilir.
Türk kökenli ama Bulgaristan doğumlu kişilerin torunları dahi, bu haktan yararlanabilir.

🔹 Gerekli Şartlar:

• Bulgar kökenini belgelemek (doğum kaydı, nüfus belgesi, eski Bulgar kimliği vb.),
• Sabıka kaydı olmamak,
• Bulgarca bilgisine sahip olmak (bazı durumlarda muafiyet vardır).

🔹 Avantaj:

Vatandaşlık alındığında Avrupa Birliği vatandaşlığı da kazanılmış olur.
Yani kişi hem Bulgar hem AB vatandaşı olur, bu da AB ülkelerinde serbest dolaşım hakkı verir.

---

3. Yunanistan Vatandaşlığı

📘 Hukuki Dayanak:

Yunan Vatandaşlık Kanunu (Code of Greek Citizenship, 2004)

🔹 Vatandaşlık Yolları:

• Soy bağı (jus sanguinis): Bir Yunan vatandaşının çocuğu veya torunu vatandaşlık hakkına sahiptir.
• Doğumla veya eğitimle entegrasyon: Yunanistan’da doğan ve uzun süre eğitim gören çocuklar vatandaş olabilir.
• Evlilik yoluyla vatandaşlık: Yunan vatandaşıyla evlilik sonrası belirli süre ikamet eden kişiler başvurabilir.

⚠️ Not:

Yunanistan, çifte vatandaşlığa izin vermektedir.
Bu nedenle hem Türk hem Yunan vatandaşlığı birlikte taşınabilir.

---

4. Bosna-Hersek Vatandaşlığı

📘 Hukuki Dayanak:

Bosna-Hersek Vatandaşlık Yasası (Bosnian Citizenship Law, 1997)

🔹 Soy Bağına Dayalı Hak:

Bosna kökenli Türk vatandaşları, ebeveyn veya dede-ninelerinin Bosna vatandaşı olduğunu belgeleyerek başvuru yapabilir.

🔹 Gerekli Şartlar:

• Soy bağını gösteren doğum veya nüfus kayıt belgeleri,
• Sabıka kaydı,
• Temel Boşnakça bilgisi.

🟢 Ek Bilgi:

Bosna-Hersek ile Türkiye arasında 2003 yılında yapılan ikili anlaşma sayesinde çifte vatandaşlık tanınmaktadır.

---

5. Kosova Vatandaşlığı

📘 Hukuki Dayanak:

Kosova Vatandaşlık Yasası (Law on Citizenship of Kosovo, 2008)

Kosova vatandaşlığı, soy bağına dayalıdır.
Eğer anne veya baba Kosova doğumluysa, çocuk doğum yeri fark etmeksizin vatandaş sayılabilir.

Ayrıca Türkiye’de yaşayan Kosova kökenliler, doğrudan soy bağı üzerinden vatandaşlık başvurusu yapabilmektedir.
Kosova çifte vatandaşlığa da izin verir.

---

6. Kuzey Makedonya Vatandaşlığı

📘 Hukuki Dayanak:

Macedonian Citizenship Law (1992, amended 2004)

🔹 Vatandaşlık Kazanımı:

• Soy bağı ile (anne-baba Makedon vatandaşı ise),
• Uzun süreli ikamet yoluyla,
• Yatırım veya özel katkı ile.

Türkiye’deki Makedon göçmenlerin çocukları, Makedon kökenlerini belgeleyerek vatandaşlık talebinde bulunabilir.

---

7. Arnavutluk Vatandaşlığı

📘 Hukuki Dayanak:

Arnavutluk Vatandaşlık Kanunu (Law No. 113/2020)

🔹 Temel Kural:

Arnavutluk vatandaşlığı soy bağı esasına dayanır.
Anne veya baba Arnavut ise, çocuk doğum yeri fark etmeksizin Arnavut vatandaşlığı kazanır.

Ayrıca Arnavut kökenli diasporaya vatandaşlık kolaylığı sağlanmaktadır.
Bu da Türkiye’deki Arnavut göçmenleri için önemli bir imkândır.

8. Sırbistan Vatandaşlığı

📘 Hukuki Dayanak:

Sırbistan Vatandaşlık Kanunu (Serbian Citizenship Law, 2004)

Sırp vatandaşlığı, soy bağına dayanır.
Anne veya babası Sırp vatandaşı olan herkes, doğumla vatandaş sayılır.

Ayrıca Sırbistan, diaspora politikası gereği, Sırp kökenli kişilere vatandaşlıkta kolaylık sağlar.
Türkiye’deki Sırp göçmen torunları da bu kapsama girebilir.

---

9. Karadağ Vatandaşlığı

📘 Hukuki Dayanak:

Montenegrin Citizenship Law (2008)

Karadağ, çifte vatandaşlığa sınırlı şekilde izin verir.
Soy bağı veya uzun süreli ikamet esasına dayanır.
Ancak Karadağ hükümeti, diaspora (özellikle eski Yugoslav ülkelerinde yaşayanlar) için özel istisna tanımaktadır.

---

10. Romanya Vatandaşlığı

📘 Hukuki Dayanak:

Romanian Citizenship Law No. 21/1991

Romanya, vatandaşlığını kaybeden veya göç eden kişilere ve onların altsoylarına yeniden vatandaşlık hakkı tanır.
Bu sayede Balkanlarda veya Türkiye’de yaşayan Romen kökenliler, vatandaşlığı geri kazanabilir.

Ayrıca Romanya vatandaşlığı AB vatandaşlığı anlamına geldiğinden, bu statü serbest dolaşım ve çalışma hakkı sağlar.

---

🔹 11. Türkiye ve Balkan Ülkeleri Arasındaki Vatandaşlık İlişkileri

Türkiye ile Balkan ülkeleri arasında hem tarihî göç bağlantıları, hem de ikili anlaşmalar nedeniyle vatandaşlık ilişkileri güçlüdür.
Birçok ülke (Bosna-Hersek, Arnavutluk, Kuzey Makedonya, Kosova vb.), çifte vatandaşlığı tanımakta ve Türk vatandaşlarının kendi ülkelerinde vatandaşlık kazanmasına izin vermektedir.

Ayrıca Türkiye, 5901 sayılı Kanun’un 44. maddesi uyarınca vatandaşlıktan izinle çıkan kişilerin çocuklarına (örneğin Balkan kökenlilerde) Mavi Kart hakkı tanımaktadır.
Bu sayede Balkan kökenli Türkler, hem Türkiye ile bağlarını korumakta hem de atalarının ülkesiyle vatandaşlık bağını yeniden kurabilmektedir.

---

🔹 12. Sonuç

Balkan ülkeleri, vatandaşlık hukuklarını büyük ölçüde soy bağı (jus sanguinis) ilkesine dayandırmış, böylece diaspora vatandaşlığı sistemini geliştirmiştir.
Bu sistem, Türkiye’de yaşayan milyonlarca Balkan kökenli insan için vatandaşlığa dönüş imkânı tanır.