Kripto Paraların Hukuki Statüsü ve Kara Para Aklama Suçuyla İlişkisi

---

1. Giriş

Dijitalleşen dünya ekonomisi, finansal araçlarda da köklü değişimlere yol açmıştır. Özellikle 2009 yılında Bitcoin’in ortaya çıkışıyla başlayan süreç, bugün binlerce farklı kripto para biriminin ve çok çeşitli blokzincir tabanlı finansal ürünlerin hayatımıza girmesine sebep olmuştur. Kripto varlıkların sınır ötesi işlem kolaylığı, merkeziyetsiz yapısı, hızlı transfer imkanı ve yatırım aracı olarak cazibesi, onları küresel finans sisteminde önemli bir konuma getirmiştir.

Ancak aynı özellikler, kripto varlıkları kara para aklama, terörün finansmanı ve diğer mali suçlar bakımından da riskli hale getirmektedir. Geleneksel finansal sistemde bankalar, ödeme kuruluşları ve finansal denetim otoriteleri aracılığıyla yürütülen gözetim mekanizmaları, kripto ekosisteminde yeterince güçlü değildir. Bu durum, suç gelirlerinin kripto varlıklar üzerinden kolaylıkla aklanabilmesi ihtimalini gündeme getirmektedir.

Türkiye’de kara para aklama suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 282. maddesinde düzenlenmiştir. Bu suçun konusunu oluşturan “malvarlığı değeri” kavramının içine kripto varlıkların girip girmediği, doktrinde ve yargı kararlarında tartışmalara yol açmaktadır. Öte yandan, MASAK düzenlemeleri ve SPK uygulamaları, kripto varlıkların çeşitli hukuki statülerde ele alınabileceğini göstermektedir.

Bu makalenin amacı, kripto paraların Türk hukukundaki konumunu ortaya koymak ve kara para aklama suçu ile olan kesişim noktalarını analiz etmektir.

---

2. Kara Para Aklama Suçu ve Unsurları (TCK m. 282)

2.1. Suçun Tanımı ve Korunan Hukuki Değer

Kara para aklama suçu, suçtan elde edilen gelirlerin kaynağını gizlemek veya meşru göstermek amacıyla çeşitli işlemlere tabi tutulmasıdır. Korunan hukuki değer; kamu düzeni, mali sistemin şeffaflığı ve adaletin doğru işlemesidir.

2.2. Maddi Unsurlar

• Malvarlığı değeri: Kripto varlıkların ekonomik karşılığı olması ve devredilebilirliği nedeniyle TCK 282 kapsamında malvarlığı değeri sayılabileceği kabul edilmektedir.

• Hareket: Suç gelirlerinin yurt dışına çıkarılması veya çeşitli işlemlere tabi tutulması. Kripto paralar üzerinden bu, yabancı borsalara transfer, mixing işlemleri veya farklı coin’lere dönüştürme şeklinde gerçekleşebilir.

2.3. Manevi Unsur

Fail, malvarlığı değerinin suçtan elde edildiğini bilerek ve bu geliri gizleme amacıyla işlem yapmalıdır. Kripto varlıklarla yapılan karmaşık işlemler, failin kastının ortaya konulmasında önemlidir.

2.4. Fail ve Mağdur

• Fail: Herkes olabilir. Kripto ekosisteminde fail, borsa operatörü, aracı kişi veya doğrudan cüzdan sahibi olabilir.

• Mağdur: Toplumun tamamı ve kamu düzenidir.

2.5. Öncül Suçlar

Uyuşturucu ticareti, dolandırıcılık, vergi kaçakçılığı gibi alt sınırı 6 ay veya daha fazla hapis cezası gerektiren tüm suçlar, kara para aklamanın öncül suçları olabilir.

---

3. Kripto Paraların Hukuki Statüsü

3.1. Türk Hukukundaki Tanım Sorunu

Kripto varlıkların hukuki niteliği kanun seviyesinde henüz tanımlanmamıştır. Ancak bazı idari düzenlemelerle çerçeve çizilmeye çalışılmaktadır:

• TCMB (2021 Yönetmeliği): Kripto varlıklar ödemelerde kullanılamaz.

• MASAK Genel Tebliği (No: 19): Kripto varlık hizmet sağlayıcıları yükümlü kabul edilmiştir.

• SPK Görüşleri: Bazı tokenler sermaye piyasası aracı olabilir.

3.2. Özel Hukuk Boyutu

• Mülkiyet: Kripto varlık üzerindeki hakimiyet, özel anahtarı (private key) elinde bulunduran kişiye aittir.

• Sözleşme: Kripto borsalarıyla kullanıcı arasındaki ilişkiler, üyelik/çerçeve sözleşmesi niteliğindedir.

• Haciz ve Tedbir: Borsalarda tutulan varlıklara haciz konulabilir, ancak soğuk cüzdanlarda bu oldukça zordur.

3.3. Vergisel Boyut

• Özel bir düzenleme bulunmamaktadır.

• Kripto kazançlarının değer artış kazancı veya ticari kazanç kapsamında vergilendirilmesi gerektiği yönünde görüşler vardır.

3.4. Tüketici Hukuku

• Kripto borsalarıyla bireysel kullanıcı arasındaki ilişkiler, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilebilir.

• Sözleşme şartlarının haksız şart denetimine tabi tutulması mümkündür.

3.5. KVKK ve Veri Koruma

• KYC kapsamında toplanan kimlik ve biyometrik veriler, kişisel veri koruma mevzuatı açısından önemlidir.

• Yurt dışına veri aktarımı sıkça gündeme gelir.

---

4. Kripto Varlıklar ve Kara Para Aklama Suçu Arasındaki Kesişim

Kripto varlıkların TCK m. 282’deki malvarlığı değeri tanımına uygunluğu, bu suçun konusuna girmesini mümkün kılmaktadır. Örneğin:

• Bir dolandırıcılık suçundan elde edilen paranın Bitcoin’e çevrilmesi,

• Mixing servisleriyle akışın gizlenmesi,

• Ardından yabancı bir borsada USDT’ye çevrilerek nakde dönüştürülmesi,

hepsi kara para aklama suçunun tipik örnekleridir.

MASAK’ın KVHS’lere yüklediği yükümlülükler, suçun önlenmesinde önemli rol oynar. Ancak teknolojik imkanlar, failin kimliğinin gizlenmesini kolaylaştırır. Bu nedenle kripto varlıklar, hem ceza hukuku hem de mali suçlar bakımından özel bir risk grubu oluşturmaktadır.

---

5. Sonuç

Kripto paralar, Türk hukukunda para olarak kabul edilmese de ekonomik değeri bulunan malvarlığı değeri kapsamında ele alınmaktadır. Bu nedenle kara para aklama suçunun konusuna dahildirler.

Ancak kripto varlıkların hukuki statüsü konusunda halen net bir kanuni çerçevenin bulunmaması, uygulamada belirsizlikler yaratmaktadır. Özellikle:

• Vergisel düzenlemelerin eksikliği,

• SPK’nın yetki alanının sınırları,

• KVKK ihlalleri,

• Ceza yargılamasında ispat sorunları,

önümüzdeki dönemde yasal düzenleme ihtiyacını açıkça ortaya koymaktadır.

Türkiye’nin hem yatırımcı koruması, hem de mali suçlarla mücadele bakımından daha net ve kapsamlı bir kripto mevzuatına ihtiyacı vardır. Bu yönde atılacak adımlar, kripto varlıkların ekonomik potansiyelini korurken, kara para aklama gibi ağır suçların önlenmesine de katkı sağlayacaktır.