Denetimli Serbestlik Uygulanırken Tutuklama veya Askerlik

Giriş

Denetimli serbestlik, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 105/A maddesi ve bağlantılı yönetmelikler uyarınca, hükümlünün cezasının kalan bölümünü toplum içinde, denetim ve yükümlülükler altında infaz etmesine imkân veren bir rejimdir. Bu rejim devam ederken hükümlü hakkında iki önemli “dış etki” ortaya çıkabilir: (i) başka bir soruşturma/kovuşturma nedeniyle tutuklama ve (ii) zorunlu askerlik hizmeti. Her iki durum da fiilî imkânsızlık, yükümlülüklere uyum ve infazın bütünlüğü açısından hassas sonuçlar doğurur. Aşağıda, uygulamadaki yol haritasını, infaz hâkimliği pratiğini, riskleri ve avukat stratejisini ayrıntılı biçimde ele alıyorum.

Kavramsal Çerçeve: Denetimli Serbestlik Neyi Güvence Altına Alır?

Denetimli serbestlik bir “serbest bırakma” değil, şartlı infaz modelidir. Hükümlü; imza, adres bildirme, kamuya yararlı işte çalışma, elektronik izleme, tedavi/rehabilitasyon, belirli kişilerden/yerlerden uzak durma gibi yükümlülüklere fiilen uymakla yükümlüdür. İhlaller, 105/A rejiminin değiştirilmesi, durdurulması ya da kaldırılması sonucunu doğurabilir. Esas ölçüt, hukuka uygunluk kadar ölçülülük ve uygulanabilirliktir: Hükümlünün kontrolü dışında ortaya çıkan bir engel (örneğin tutukluluk ya da askerlik) varsa, infaz makamları önce uyarlanabilirlik ve durdurma seçeneklerini tartar; kaldırma son çaredir.

A) Denetimli Serbestlik Devam Ederken Tutuklama

1) Tutuklamanın hukuki anlamı

Tutuklama, 5271 sayılı CMK kapsamında bir koruma tedbiridir; mahkûmiyet değildir. Hükümlünün denetimli serbestliktedir diye soruşturulamayacağı/tutuklanamayacağı şeklinde bir dokunulmazlık yoktur. Yeni bir soruşturma/kovuşturma kapsamında kuvvetli suç şüphesi ve tutuklama nedenleri varsa tutuklama kararı verilebilir.

2) Tutuklama, denetimli serbestlik yükümlülüklerine fiilen engel midir?

Evet. Tutuklulukta kişi, imza atmak, kamuya yararlı işte çalışmak, adres bildirimi yapmak veya elektronik izleme alanını korumak gibi saha yükümlülüklerini yerine getiremez. Bu noktada iki kritik ayrım yapılır:

Fiilî imkânsızlık nedeniyle uyulamayan yükümlülükler ihlâl sayılmaz. Burada anahtar, infaz hâkimliğini derhâl bilgilendirmek ve durdurma kararı almaktır.
Yeni bir kasıtlı suç işlenmesi şüphesi doğduysa (tutuklama buna işaret eder), infaz makamı ve denetimli serbestlik müdürlüğü dosyayı yakın takibe alır. Mahkûmiyet kesinleşirse, 105/A rejimi genellikle kaldırılır; ayrıca cezaların toplanması/infaz planının birleşmesi gündeme gelir.

3) Uygulama: “Durdurma” ile “Kaldırma” ayrımı

Durdurma: Tutukluluk devam ettiği sürece, denetimli serbestlik geçici olarak askıya alınır. Tutukluluk kalkınca kalan denetim süresi ve yükümlülükler kaldığı yerden işler veya uyarlanır (örneğin daha seyrek imza, farklı saat, elektronik izleme yerine bildirim).
Kaldırma: Tutukluluğa konu dosyada sonradan kasıtlı suçtan mahkûmiyet kesinleşirse, infaz hâkimi 105/A kararını kaldırabilir. Çünkü sistem, yeni suçla birlikte “toplum içinde infaz” güven varsayımının sarsıldığını kabul eder. Bu, aynı ceza için yeniden denetimli serbestlikten yararlanma yolunu da kapatır.

4) Avukat stratejisi

Tutuklama anında Denetimli Serbestlik Müdürlüğü ve infaz hâkimliğine derhâl başvuru: “Fiilî imkânsızlık” ve masumiyet karinesi vurgulanmalı, durdurma talep edilmelidir.
Serbest kalışta uyarlama: İş/mesai, sağlık ve aile yükümlülükleriyle uyumlu bir plan önerisi sunulmalıdır.
Yeni dosyada beraat/kovuşturmaya yer olmadığı/ceza verilmesine yer olmadığı gibi lehe ihtimaller gerçekleşirse, 105/A devam kararı talep edilmelidir.

B) Denetimli Serbestlik Devam Ederken Askerlik

1) Askerlik ve infaz ilişkisi

Zorunlu askerlik, 7179 sayılı Askeralma Kanunu çerçevesinde kamu görevi niteliğindedir. Hükümlünün denetimli serbestlikte olması, tek başına askerlikten muafiyet doğurmaz. Aynı şekilde askerlik yükümlülüğünün gündeme gelmesi, 105/A’yı kendiliğinden ortadan kaldırmaz; fakat uygulanabilirlik sorunu doğurur.

2) Askerlik, sahadaki yükümlülüklerle çatışır

Kışla içi düzen ve disiplin, dışarıda imza atma, belediyede çalışma, elektronik izleme alanı gibi yükümlülüklerle fiilen bağdaşmaz. Bu nedenle “uyarlama veya durdurma” kaçınılmazdır:

Durdurma: Er, erbaş ya da yedek subay/astsubay adayının birliğine katılıp temel eğitim ve devamı boyunca dışarıda yükümlülükleri yerine getirmesi mümkün değildir. İnfaz hâkimi; askerlik hizmeti başladığı andan terhis tarihine kadar denetimli serbestliği durdurabilir.
Uyarlama: Bazı nadir örneklerde, yükümlülük fiilen yerine getirilebiliyorsa (ör. elektronik izleme yerine kışla içi disiplin belgesi; psikososyal destek programlarının kışlada yürütülmesi vb.) uyarlama düşünülebilir. Pratikte durdurma daha işlevseldir.

3) Askere gidecek hükümlü için yol haritası

Erken başvuru: Celp döneminden önce denetimli serbestlik müdürlüğü ve infaz hâkimliğine dilekçe verilip askerlik sevk tarihi bildirilir; kararın durdurulması talep edilir.
Belgelendirme: Askerlik şubesi sevk evrakı/tebligat ve celp tarihleri dosyaya sunulmalıdır.
Terhis sonrası devam: Terhis belgesi ibraz edilerek denetim kaldığı yerden sürdürülür veya koşullara göre uyarlanır. Denetim süresi, durdurma süresince işlemez; yani süre “askıdadır”.

4) Askerlikte disiplin/ceza riski

Askerlik sırasında işlenen disiplin veya adlî suçlar, denetimli serbestlik dosyasına yansır. Disiplin yaptırımları tek başına 105/A’nın kaldırılması sonucunu her zaman doğurmaz; ancak kasıtlı adlî suçtan mahkûmiyet kesinleşirse, kaldırma süreci gündeme gelir.

C) Durdurma–Değiştirme–Kaldırma: Hangi buton ne zaman?

1) Değiştirme (uyarlama)

Hükümlü, kontrolü dışındaki bir nedenle (iş saatleri, sağlık, eğitim, askerlik öncesi hazırlık gibi) mevcut yükümlülüğü aynı amaçla yerine getiremiyorsa; infaz hâkimi daha uygulanabilir bir yükümlülüğe çevirir. Örnek: Haftalık imza → aylık bildirim + telefonla doğrulama; kamu hizmeti → eğitim/uzaktan program.

2) Durdurma

Geçici ve kaçınılmaz engellerde tercih edilir: tutukluluk, askerlik, uzun hastane yatışı. Durdurma süresi, denetim süresinden sayılmaz; engel kalkınca denetim kaldığı yerden başlar.

3) Kaldırma

Kasıtlı suçtan kesinleşmiş mahkûmiyet, ısrarlı ve kasti ihlâller ya da toplum güvenliği açısından ciddi tehlike halinde başvurulan sondur. Kaldırma olursa hükümlü kalan cezayı cezaevinde çeker ve aynı ceza için yeniden denetimli serbestlikten yararlanamaz.

D) Uygulama Notları ve Sık Yapılan Hatalar

Geç bildirimin ağır bedeli: Tutuklama veya celp yazısı öğrenilir öğrenilmez müracaat yapılmaması, sırf “imza ihlâli” görüntüsü doğurur. Savunmanız güçlü olsa bile usulî ihlâl kaydı oluşabilir.
Elektronik izleme: Askerlikte fiziken sürdürülemez; kışlaya girişte cihaz sökülür. Sökme eylemi, önceden alınmış durdurma kararı yoksa “ihlâl” sayılabilir. Bu nedenle karar alınıp öyle işlem yapılmalıdır.
Tutuklamayı ‘yeni suç işleme’ gibi varsaymak: Tutuklama ihtiyati tedbirdir; kendiliğinden kaldırma sebebi değildir. Kaldırma için mahkûmiyetin kesinleşmesi ve nitelik değerlendirmesi gerekir.
Askerlikte belge akışı: Celp–sevk–birliğe katılış–terhis tarihleri resmî yazı ile dosyaya konulmalıdır; sözlü bildirim risklidir.
Denetim süresinin hesabı: Durdurma dönemleri süreye eklenir; “zaman aşımı” gibi düşünmek hatalıdır.

E) Dilekçe Taslakları

1) Tutuklama sonrası “durdurma” talebi (özet)

Sayın İnfaz Hâkimliği’ne
Müvekkil …, … tarihli kararla 105/A kapsamında denetimli serbestliktedir. … tarihli CMK 100 kararıyla … Soruşturması kapsamında tutuklanmıştır. Tutukluluk nedeniyle yükümlülükleri fiilen yerine getirmesi imkânsızdır. Masumiyet karinesi saklı kalmak kaydıyla, 105/A kararının tutukluluk süresince durdurulmasına, tahliye halinde yükümlülüklerin uyarlanmasına karar verilmesini saygıyla talep ederiz. …/…/…

2) Askerlik sevki öncesi “durdurma” talebi (özet)

Sayın İnfaz Hâkimliği’ne
Müvekkil …, … tarihli 105/A kararıyla denetimli serbestliktedir. … Askeralma Şubesi’nin … tarih ve … sayılı yazısı uyarınca …/…/… tarihinde sevk edilmiştir. Kışla disiplini gereği dışarıda yükümlülüklere uyum fiilen imkânsızdır. 105/A kararının askerlik süresince durdurulmasına, terhiste kaldığı yerden devamına/uyarlanmasına karar verilmesini arz ederiz. …/…/…

F) Sık Sorulan Sorular (Kısa Cevaplar)

Tutukluyken imza atmadım, ihlâl mi?
Durdurma kararı yoksa sistem otomatik ihlâl düşebilir; ama tutukluluk fiilî imkânsızlık olduğundan karar alınarak geri kazanılabilir. Gecikmeden başvurun.

Askerlik bitti, denetim sürem biter mi?
Hayır. Durdurma süresi, denetim süresine eklenir; terhisle birlikte kaldığı yerden devam eder.

Tutuklama sonrası beraat aldım; 105/A kalkar mı?
Beraat/kovuşturmaya yer olmadığı kararı 105/A’yı kaldırmaz; denetim sürer veya uyarlanır. Kaldırma, kesinleşmiş mahkûmiyet gerektirir.

Askerlikte elektronik kelepçe mümkün mü?
Pratikte hayır. Kışla düzeniyle bağdaşmadığından önceden durdurma/uyarlama kararı alınmalıdır.

Sonuç

Denetimli serbestlik, özgürlüğün koşullu bir kullanım alanıdır. Bu alan, tutuklama ve askerlik gibi “dış zorunluluklar” ile çatıştığında kural olarak önce uyarlama ve durdurma mekanizmaları işletilmelidir; kaldırma ise son çaredir ve çoğunlukla kasti yeni suçtan kesinleşmiş mahkûmiyete dayanır. Uygun zamanda yapılan başvurular, eksiksiz belge sunumu ve ölçülülük vurgusu, hem müvekkilin haklarının korunmasını hem de infazın şeffaf ve öngörülebilir yürütülmesini sağlar.

Single Blog Title