Adli Para Cezalarında İndirim veya Koşullu Salıverilme Hükümlerinden Yararlanmak Mümkün mü?

1. Adli Para Cezasının Niteliği

Türk Ceza Kanunu’nun 52. maddesinde düzenlenen adli para cezası, hapis cezasına alternatif bir yaptırımdır. Failin ekonomik gücüne göre gün sayısı ile günlük miktarın çarpımı üzerinden belirlenir. Aslında hapis cezası değildir; bu nedenle hapis cezasına özgü bazı infaz kurumları, adli para cezalarında uygulanmaz.

2. İndirim Hükümleri (TCK m.62, m.50)

Adli para cezası verilmeden önce mahkeme, fail lehine indirim hükümlerini uygulayabilir. Örneğin:

TCK m.62: Takdiri indirim sebepleri (failin geçmişi, yargılama sürecindeki tavırları vb.) adli para cezasının gün sayısında veya günlük miktarında indirime yol açabilir.
TCK m.50: Kısa süreli hapis cezalarının adli para cezasına çevrilmesi mümkündür. Burada hâkim, cezanın niteliğini daha hafif hale getirerek failin lehine bir sonuç doğurabilir.

Ancak bunlar “infaz aşamasında” değil, hüküm kurulurken uygulanır. Yani indirimler adli para cezası kesinleşmeden önce gündeme gelir.

3. Koşullu Salıverilme (TCK m.107 ve İnfaz Kanunu m.107)

Koşullu salıverilme, yalnızca hapis cezaları için geçerli bir infaz kurumudur. Cezaevinde belirli süreyi iyi halli geçiren hükümlü, koşullu salıverilme ile erken tahliye olabilir.

Adli para cezası doğrudan hapis cezası olmadığından koşullu salıverilmeden yararlanılamaz.
Ancak adli para cezası ödenmez ve hapse çevrilirse, işte o zaman koşullu salıverilme hükümleri devreye girebilir. Çünkü infaz artık fiilen “hapis” şeklinde yapılmaktadır.
Bu durumda dahi, ceza kısa süreli olduğundan koşullu salıverilmenin fiilen çok sınırlı bir etkisi olur.

4. Kamuya Yararlı İşte Çalıştırılma Alternatifi

Adli para cezası ödenmezse, ödenmeyen kısım hapse çevrilir. Ancak hükümlü isterse, bu hapis cezasını kamuya yararlı işte çalışarak infaz edebilir. Bu uygulama, koşullu salıverilme gibi erken tahliye sağlamaz ama cezaevine girmeyi önler.

5. Yargıtay’ın Görüşü

Yargıtay içtihatlarında da açıkça vurgulanmıştır:

Adli para cezası, hapis cezası olmadığından koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz.
Ancak ödenmeyen para cezası hapse çevrildiğinde, infaz artık “hapis” niteliği kazanacağından koşullu salıverilme teknik olarak gündeme gelebilir.

Örneğin; 300 gün karşılığı 15.000 TL adli para cezası ödenmezse, 300 gün hapis cezasına çevrilir. Kişi bu hapis cezasının bir kısmını infaz ederse ve iyi halli ise, koşullu salıvermeden yararlanabilir.

6. Sonuç

İndirim hükümleri: Adli para cezası verilmeden önce mahkeme tarafından uygulanabilir (TCK m.62 gibi).
Koşullu salıverilme: Doğrudan adli para cezaları için geçerli değildir. Ancak ceza ödenmez ve hapse çevrilirse, koşullu salıverilme hükümleri uygulanabilir.
Alternatif infaz yolları: Kamuya yararlı işte çalıştırılma veya taksitlendirme gibi yöntemler, cezanın hafifletilmesi açısından koşullu salıverilmeden daha çok önem taşır.

1. Tarihsel Olarak Mevzuatın Gelişimi

765 Sayılı Eski TCK Dönemi (1926–2005)

Eski kanunda adli para cezası, sabit miktar üzerinden uygulanıyordu.
Bu dönemde koşullu salıverilme sadece hapis cezaları için öngörülmüştü.
Adli para cezaları, hapis cezasına çevrildiğinde dahi koşullu salıvermeden faydalanma imkânı yoktu.

5237 Sayılı Yeni TCK Dönemi (2005–günümüz)

1 Haziran 2005’te yürürlüğe giren yeni TCK ile “gün esasına dayalı adli para cezası” sistemi getirildi (m.52).
Bu düzenleme ile hâkim hem gün sayısını hem de günlük miktarı belirlemeye başladı.
Adli para cezaları doğrudan koşullu salıverilmeye tabi tutulmadı, ancak ödenmezse hapse çevrildiğinde koşullu salıverme devreye girebilir hale geldi.
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (m.107) ile koşullu salıverilme rejimi detaylı olarak düzenlendi.

2. Tarihsel Olarak Yargıtay Kararları

2005 Öncesi Kararlar

Yargıtay, 765 sayılı kanun döneminde adli para cezalarının hapse çevrilmesinde koşullu salıvermeden faydalanılamayacağı yönünde kararlar vermekteydi.
Bu yaklaşım, para cezasının “borç” niteliğinde olduğu görüşünden kaynaklanıyordu.

2005–2010 Arası

Yeni TCK’nın yürürlüğe girmesiyle, Yargıtay adli para cezasının “mahkûmiyet” niteliğini vurgulamaya başladı.
Ancak yine de doğrudan para cezalarının koşullu salıvermeden faydalanamayacağına hükmetti.
Sadece ödenmeyip hapse çevrilen kısımların koşullu salıverme hesabına dahil edilebileceğini belirtti.

2010–2020 Arası

Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve Ceza Daireleri kararlarında, infaza ilişkin tartışmalar yoğunlaştı.
Koşullu salıvermenin hapis cezalarına özgü olduğu, adli para cezalarının doğrudan bu kurumdan yararlanamayacağı defalarca teyit edildi.
Ancak kamuya yararlı işte çalıştırma kurumunun geliştirilmesiyle, para cezası ödenmediğinde hapis yerine toplumsal faydaya dönük infazın teşvik edilmesi gerektiği vurgulandı.

2020 ve Sonrası

Yargıtay, adli para cezasının hapse çevrilmesi durumunda koşullu salıvermeden yararlanmanın teknik olarak mümkün olduğunu, ancak infaz sürelerinin kısa olması nedeniyle çoğu zaman fiilen anlamlı olmadığını kabul etti.
Özellikle son yıllarda, ekonomik kriz ve ödeme güçlüğü nedeniyle adli para cezalarının infazında daha esnek yorumlara gidilmesi gerektiği yönünde değerlendirmeler öne çıkmaktadır.

3. Genel Değerlendirme

İndirim hükümleri: Tarih boyunca adli para cezalarında hâkimin takdir yetkisi vardı. Yeni TCK ile bu yetki daha adil ve denetlenebilir hale getirildi (gün esaslı sistem).
Koşullu salıverilme: Eski TCK döneminde tamamen dışarıda bırakılmıştı; yeni TCK ile yalnızca hapse çevrilen adli para cezaları için uygulanabilir hale geldi.
Yargıtay uygulaması: Zaman içinde değişim göstermiş, özellikle 2010 sonrası dönemde “doğrudan adli para cezasına koşullu salıverilme yok, ama hapse çevrilirse uygulanabilir” yönünde istikrarlı hale gelmiştir.

Single Blog Title