Veraset ve İntikal Vergisi Nedir?

Veraset ve İntikal Vergisi

Giriş

Vergi hukukunda, bireylerin malvarlığı ve servetleri üzerinden alınan vergiler, devletin mali kaynaklarının çeşitlendirilmesinde önemli rol oynar. Bu vergilerden biri de veraset ve intikal vergisidir. Bu vergi, bireylerin ölüm veya bağış yoluyla edindikleri mal ve haklar üzerinden alınan bir servet vergisidir. Türkiye’de 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu bu konudaki temel düzenlemeyi oluşturur.

Veraset ve intikal vergisi, hem mali gelir sağlama işlevi hem de servetin adil dağılımına katkı sağlama işleviyle önemlidir. Ancak uygulamada, hem matrah tespiti hem de istisnalar nedeniyle çeşitli tartışmalara ve uyuşmazlıklara yol açmaktadır.

1. Hukuki Dayanak

a) Anayasal Temel

Anayasa m.73: Herkes, mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür.
Veraset ve intikal vergisi de bu mali güç ilkesine dayanır.

b) Kanuni Düzenleme

7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu (1959): Verginin konusu, mükellefi, matrahı, oranları ve istisnalarını düzenler.
Ayrıca Gelir Vergisi Kanunu ve Türk Medeni Kanunu hükümleriyle bağlantılıdır.

2. Verginin Konusu

a) Veraset Yoluyla İntikal

Bir kimsenin ölümü üzerine, mirasçılarına geçen mal ve haklar veraset yoluyla intikaldir.
Taşınmazlar, taşınırlar, alacaklar, hisse senetleri, şirket payları bu kapsamda vergilendirilir.

b) İvazsız İntikal

Bağış, hediye, piyango, çekiliş gibi karşılıksız kazandırmalar da vergilendirilir.
Örneğin, bir kişinin arkadaşı tarafından bağışlanan otomobil, ivazsız intikal vergisine tabidir.

3. Verginin Mükellefi

Miras bırakan değil, mirasçılar ve intikal eden kişilerdir.
Vergi mükellefiyeti, intikalin fiilen gerçekleşmesiyle doğar.
Hem Türkiye’de bulunan mallar hem de yurtdışındaki malların intikali, Türk vatandaşı mükellefler için vergiye tabidir.

4. Verginin Matrahı

a) Safi Değer Esası

Mal ve hakların değerinden, borçlar ve masraflar düşülerek kalan safi değer üzerinden hesaplanır.

b) Değerleme

Taşınmazlar için emlak vergisi değeri,
Menkul kıymetler için borsa rayici,
Diğer mallar için takdir komisyonlarının belirlediği bedel esas alınır.

c) İndirilecek Unsurlar

Cenaze masrafları, terekenin borçları ve bazı yasal giderler matrahtan indirilebilir.

5. Verginin Oranları

Veraset yoluyla intikal: Artan oranlı tarife uygulanır (%1’den %30’a kadar).
İvazsız intikal: Daha yüksek oranlı tarife (%10’dan %30’a kadar).
Vergi, intikalin niteliğine göre kademeli olarak artar.

6. Beyan ve Tahakkuk

a) Beyanname

İntikal eden mallar için vergi dairesine beyanname verilir.
Türkiye’de ikamet edenler için 4 ay, yurtdışında bulunan mirasçılar için 6 ay içinde beyanname verilmesi gerekir.

b) Tahakkuk

Vergi, taksitler halinde ödenir.
Genellikle 3 yılda 6 eşit taksit uygulaması vardır.

7. Vergi İstisnaları

a) Genel İstisnalar

Belirli tutara kadar olan miras ve intikaller vergiden istisna edilmiştir.
Eş ve çocuklara intikallerde indirim uygulanır.

b) Özel İstisnalar

Emeklilik ikramiyeleri, sigorta tazminatları, belirli sosyal yardımlar.
Küçük çaplı hediyeler ve ivazsız intikaller için yıllık muafiyet tutarları.

8. Hukuki Niteliği

Servet vergisi niteliğindedir.
Dolaysız vergidir; doğrudan malvarlığı üzerinden alınır.
Şahsi vergidir; kişisel servet artışıyla ilgilidir.

9. Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar

a) Değerleme Sorunları

Gayrimenkuller genellikle düşük emlak vergisi değeri üzerinden beyan edilmektedir.
Bu durum vergi kaybına yol açmaktadır.

b) İstisnaların Genişliği

İstisna ve muafiyetlerin fazla olması, verginin etkinliğini azaltmaktadır.

c) Beyanname Sorunları

Mirasçıların beyanname verme yükümlülüklerini zamanında yerine getirmemesi.
Özellikle yurtdışındaki malların beyan edilmemesi.

d) Uluslararası Çifte Vergilendirme

Yurtdışındaki malların hem bulunduğu ülkede hem de Türkiye’de vergilendirilmesi mümkündür.
Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının eksikliği sorun yaratmaktadır.

10. Yargı Kararlarında Veraset ve İntikal Vergisi

Danıştay: Mirasçının mirası reddetmesi halinde, reddeden kişi için vergi doğmaz.
Danıştay: Bağışın ivazsız intikal sayılacağı ve vergilendirileceği belirtilmiştir.
AYM: Vergi oranlarının artan oranlı uygulanmasının mali güç ilkesine aykırı olmadığına hükmetmiştir.

11. Karşılaştırmalı Hukuk

Almanya: Yüksek oranlı miras vergisi vardır, eş ve çocuklar için geniş muafiyetler tanınmıştır.
Fransa: Miras vergisi oranları yüksektir, ancak aile içi muafiyetler güçlüdür.
ABD: “Estate tax” adı altında federal düzeyde uygulanır, belirli bir eşiğin altındaki miraslar vergiden muaftır.

12. İyileştirme Önerileri

Gayrimenkullerde gerçek piyasa değerine yakın bir değerleme sistemi getirilmeli.
İstisna ve muafiyetler sadeleştirilmeli, keyfi uygulamalardan kaçınılmalı.
Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları artırılmalı.
Beyanname süreçleri dijitalleştirilerek hızlandırılmalı.
Mirasçılar bilgilendirilerek vergi bilinci artırılmalı.

Sonuç

Veraset ve intikal vergisi, hem kamu gelirlerini artıran hem de servet dağılımında adalet sağlamaya çalışan önemli bir vergidir. Ancak uygulamadaki değerleme sorunları, istisna genişliği ve beyanname eksiklikleri verginin etkinliğini azaltmaktadır.

Gerekli reformlarla birlikte, veraset ve intikal vergisi hem mali amaçları gerçekleştirecek hem de toplumsal adalete katkı sağlayacaktır.

Gözdenur Turna

Single Blog Title