Kripto Cüzdanların Hukuki Durumu: Türkiye ve Dünyadaki Hukuki Çerçeve

Giriş

Kripto paraların hızla yaygınlaşmasıyla birlikte, bu varlıkların saklandığı kripto cüzdanlar hem bireyler hem de şirketler açısından hukuki sorumlulukların merkezinde yer almaya başlamıştır. Kripto cüzdanlar, dijital varlıkların güvenli şekilde saklanmasını sağlayan yazılım veya donanım tabanlı araçlardır. Ancak, Türk Hukuku’nda ve uluslararası hukukta bu cüzdanların statüsü, sorumlulukları ve kullanıcıların hakları halen tartışmalı bir alan oluşturmaktadır. Bu makalede, Türk Hukuku, uluslararası düzenlemeler ve Yargıtay kararları ışığında kripto cüzdanların hukuki durumu incelenecek; kullanıcılar, yatırımcılar ve hukukçular açısından yol gösterici bilgiler sunulacaktır.

---

1. Kripto Cüzdanların Tanımı ve Türleri

Kripto cüzdanlar iki ana grupta incelenir:

• Sıcak Cüzdanlar (Hot Wallets): İnternete bağlı, mobil veya web tabanlı cüzdanlardır. Kullanım kolaylığı sunar ancak siber saldırılara daha açıktır.
• Soğuk Cüzdanlar (Cold Wallets): İnternete bağlı olmayan, donanım veya kâğıt tabanlı cüzdanlardır. Güvenlik açısından daha üstündür.

Hukuki açıdan, bu cüzdanların taşınabilir bir “özel anahtar kasası” gibi değerlendirilmesi mümkündür. Özel anahtar kimdeyse, kripto varlık üzerindeki fiili hâkimiyet de ondadır.

---

2. Türk Hukuku’nda Kripto Cüzdanların Statüsü

a) Mevcut Mevzuat

Türkiye’de kripto paralar henüz kanuni ödeme aracı olarak kabul edilmemektedir. 16 Nisan 2021 tarihli TCMB Yönetmeliği uyarınca kripto varlıklar, ödemelerde doğrudan veya dolaylı olarak kullanılamaz. Ancak yatırım veya alım-satım serbesttir. Bu bağlamda:

• Kripto cüzdanlar, Bankacılık Kanunu’nda tanımlı “mevduat hesabı” niteliğinde değildir.
• 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında MASAK yükümlülükleri cüzdan hizmet sağlayıcılarını da bağlamaktadır.
• 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri Kanunu doğrudan kripto cüzdanları kapsamasa da, cüzdan hizmeti veren platformların elektronik para kuruluşlarına benzer yükümlülükler taşıyabileceği değerlendirilmektedir.

b) Yargıtay İçtihatları

Her ne kadar doğrudan kripto cüzdanlara ilişkin yerleşik bir Yargıtay kararı bulunmasa da, dijital varlıkların “taşınır mal” gibi korunması gerektiği yönünde değerlendirmeler mevcuttur. Örneğin; Yargıtay, elektronik verilerin de maddi değer ifade edebileceğini kabul ederek hırsızlık ve dolandırıcılık suçlarının dijital ortama uyarlanabileceğini belirtmiştir. Bu yaklaşım, kripto cüzdanların çalınması veya yetkisiz kullanımında TCK m.141 (Hırsızlık) ve m.157 (Dolandırıcılık) hükümlerinin uygulanabileceğini göstermektedir.

---

3. Kripto Cüzdanlarda Hukuki Riskler

a) Mülkiyetin İspatı

Kripto cüzdanlar anonimdir. Bu nedenle, kripto varlıkların kime ait olduğunun ispatı, özel anahtarın kimin elinde olduğuna bağlıdır. Uyuşmazlıklarda, mahkemeler blockchain kayıtlarını ve cüzdan erişim verilerini incelemek zorunda kalmaktadır.

b) Miras Hukuku Açısından

Türk Medeni Kanunu’na göre miras, ölen kişinin tüm malvarlığını kapsar. Ancak kripto cüzdanın şifreleri mirasçılara bırakılmadığı takdirde fiilen erişilemeyen bir malvarlığı söz konusu olmaktadır. Bu nedenle vasiyetnamelerde kripto cüzdan bilgileri açıkça belirtilmelidir.

c) İcra Hukuku Açısından

Bir borçlunun kripto cüzdanındaki varlıklarının haczedilip haczedilemeyeceği tartışmalıdır. İİK m.85 uyarınca borçlunun tüm malvarlığı haczedilebilir. Ancak kripto varlıkların üçüncü kişiler nezdinde saklanmaması durumunda, fiilen haciz işlemi teknik olarak zordur.

---

4. Uluslararası Düzenlemeler

Avrupa Birliği

AB, MiCA (Markets in Crypto-Assets Regulation) ile kripto varlık ve cüzdan hizmet sağlayıcılarını düzenlemeye başlamıştır.

• Cüzdan sağlayıcıları lisans almak zorundadır.
• Müşterilerin kimlik tespiti ve kara para aklama önlemleri zorunludur.

Amerika Birleşik Devletleri

ABD’de kripto cüzdanlar “money services business” kapsamında değerlendirilmektedir. FinCEN düzenlemeleri gereği:

• Cüzdan sağlayıcıları lisanslı olmalı,
• KYC (müşterini tanı) yükümlülüklerini yerine getirmelidir.

---

5. Türk Hukuku Açısından Çözüm Önerileri

• Kanuni Tanım: Kripto cüzdanların tanımı, 6493 sayılı Kanun’a veya ayrı bir “Kripto Varlıklar Kanunu”na eklenmelidir.
• Miras Hukuku Düzenlemesi: Kripto varlıkların miras yoluyla intikali açıkça düzenlenmelidir.
• İcra Takiplerinde Uygulama: İcra müdürlüklerine, kripto varlıkların haczi konusunda teknik yönergeler verilmelidir.
• Yargı Kararları: Yargıtay’ın, kripto cüzdanlar konusunda emsal niteliğinde kararlar vermesi hukuki belirsizlikleri azaltacaktır.

---

6. SEO Odaklı Anahtar Kelimeler

• Kripto cüzdanların hukuki durumu,
• Türkiye’de kripto cüzdan düzenlemeleri,
• Yargıtay kripto kararları,
• Kripto para miras hukuku,
• Kripto cüzdan icra hukuku,
• Kripto varlıkların yasal statüsü,
• Kripto cüzdan güvenliği ve hukuki riskler.

---

Sonuç

Kripto cüzdanlar, Türk Hukuku’nda tam anlamıyla tanımlanmamış olmakla birlikte, hem özel hukuk hem de kamu hukuku bakımından çeşitli yükümlülükler doğurmaktadır. Yargıtay içtihatları ve uluslararası düzenlemeler dikkate alındığında, Türkiye’nin bu alanda kapsamlı bir yasal düzenleme yapması kaçınılmazdır. Özellikle miras hukuku, icra hukuku ve ceza hukuku açısından kripto cüzdanların hukuki konumunun netleştirilmesi, yatırımcıların korunması ve uyuşmazlıkların çözümü açısından büyük önem taşımaktadır.