Kamulaştırmasız El Atma Davası
1. Giriş
Kamulaştırmasız el atma, idarenin (belediye, kamu kurumları, devlet) herhangi bir kamulaştırma işlemi yapmadan özel mülkiyete konu taşınmaza fiilen veya hukuken el koymasıdır. Bu durum, Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlali anlamına gelir.
Türk hukukunda kamulaştırma, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu çerçevesinde yapılmak zorundadır. Ancak bazı durumlarda idare, bu yasal prosedürleri uygulamadan taşınmaza müdahalede bulunur. İşte bu noktada kamulaştırmasız el atma davası gündeme gelir.
Anahtar Kelimeler: kamulaştırmasız el atma davası, fiili el atma, hukuki el atma, Yargıtay kararları, tazminat, mülkiyet hakkı.
2. Kamulaştırmasız El Atmanın Tanımı
Kamulaştırmasız el atma iki şekilde ortaya çıkar:
2.1 Fiili El Atma
İdarenin taşınmaza fiilen müdahale etmesidir. Örneğin:
-
Yol yapılması
-
Park veya meydan düzenlenmesi
-
Altyapı hattı geçirilmesi
2.2 Hukuki El Atma
Taşınmazın imar planı ile kamu hizmetine ayrılması, ancak fiili kullanımın başlamaması durumudur. Malik taşınmazını satamaz, imar izni alamaz ve mülkiyet hakkı fiilen olmasa da hukuken kısıtlanır.
3. Hukuki Dayanaklar
-
Anayasa m. 35 – Mülkiyet hakkı temel bir haktır, kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlanabilir.
-
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu – Kamulaştırma usul ve esaslarını belirler.
-
Türk Medeni Kanunu m. 683 – Malik, mülkiyet hakkına yapılan her türlü müdahaleyi önleyebilir.
-
İYUK m. 12-13 – Hukuki el atma durumunda idari yargıda tam yargı davası açılabilir.
4. Dava Açma Süreci
Kamulaştırmasız el atma davası açmadan önce şu adımlar izlenmelidir:
-
Durum Tespiti: El atmanın fiili mi hukuki mi olduğunun belirlenmesi.
-
Bilirkişi Raporu: Taşınmazın rayiç bedeli belirlenir.
-
Dava Dilekçesi: Görevli mahkemeye sunulur.
-
Fiili el atma → Asliye Hukuk Mahkemesi
-
Hukuki el atma → İdare Mahkemesi
-
-
Delillerin Sunulması: Tapu kayıtları, fotoğraflar, kroki, bilirkişi raporları.
-
Mahkeme Kararı: Tazminat veya iade kararı verilir.
5. Zamanaşımı Süreleri
-
Fiili El Atma: 20 yıl
-
Hukuki El Atma: 5 yıl
6. Tazminatın Hesaplanması
Tazminat, kamulaştırma günündeki rayiç bedel üzerinden belirlenir.
Dikkate alınan kriterler:
-
İmar durumu
-
Konum
-
Emsal satışlar
-
Taşınmazın niteliği (arsa/tarla)
7. Yargıtay Kararları ile Kamulaştırmasız El Atma
Aşağıda Yargıtay’ın kamulaştırmasız el atma davalarıyla ilgili öne çıkan kararları, olay özeti, hukuki tartışma ve sonuç başlıklarıyla verilmiştir.
7.1 Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2010/5-662 E., 2010/651 K., 15.12.2010
Olay:
Belediye, davacının taşınmazına yol yaparak fiilen el koymuştur. Kamulaştırma işlemi yapılmamıştır.
Hukuki Tartışma:
-
Bu durum fiili el atmadır.
-
Görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi’dir.
-
Taşınmazın bedeli rayiç değer üzerinden tespit edilip peşin ödenmelidir.
Sonuç:
Kamulaştırmasız fiili el atma tazminat yükümlülüğü doğurur.
“Kamulaştırma usulüne uyulmaksızın yapılan fiili el atma, tazminat yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.”
7.2 Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 2016/17176 E., 2017/1013 K., 25.01.2017
Olay:
Belediye, davacının taşınmazını park alanı yapmıştır.
Hukuki Tartışma:
-
Tazminat hesaplamasında bilimsel değerleme yöntemleri kullanılmalıdır.
-
Emsal satışlar, konum, altyapı dikkate alınmalıdır.
-
Faiz dava tarihinden itibaren işler.
Sonuç:
Eksik bilirkişi incelemesi nedeniyle karar bozulmuştur.
7.3 Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, 2014/11553 E., 2015/8565 K., 01.06.2015
Olay:
İmar planında taşınmaz yeşil alan olarak ayrılmış, fiili kullanım olmamıştır.
Hukuki Tartışma:
-
Bu durum hukuki el atmadır.
-
Görevli mahkeme idare mahkemesidir.
Sonuç:
Adli yargının görevsiz olduğu, davanın idare mahkemesine gönderilmesi gerektiği belirtilmiştir.
7.4 Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 2019/5408 E., 2019/11021 K., 23.12.2019
Olay:
Davacı, fiili el atma nedeniyle tazminat istemiştir.
Hukuki Tartışma:
-
Faiz dava tarihinden itibaren başlatılır.
Sonuç:
Faiz başlangıcının dava tarihi olması gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.
7.5 Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 2015/10336 E., 2015/15854 K., 16.11.2015
Olay:
Belediye, taşınmaz üzerinden altyapı hattı geçirmiştir.
Hukuki Tartışma:
-
Kısmi kullanım engeli de tazminat hakkı doğurur.
Sonuç:
Rayiç bedel üzerinden tazminat ödenmesi gerektiğine karar verilmiştir.
7.6 Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 2013/11124 E., 2013/17928 K., 19.12.2013
Olay:
Tarlanın üzerinden yol geçirilmiştir.
Hukuki Tartışma:
-
Tazminat, taşınmazın gerçek vasfına göre belirlenmelidir.
Sonuç:
İmar durumu dikkate alınmadan yapılan hesaplama bozulmuştur.
8. Değerlendirme
Yargıtay kararları incelendiğinde şu ilkeler öne çıkmaktadır:
-
Fiili el atma adli yargıda, hukuki el atma idari yargıda görülür.
-
Tazminat hesabında bilimsel yöntemler ve emsal satışlar esas alınır.
-
Faiz, dava tarihinden itibaren işler.
-
Kısmi kullanım engeli de tazminat hakkı doğurur.
9. Sonuç
Kamulaştırmasız el atma davaları, mülkiyet hakkının korunması için kritik öneme sahiptir. Ancak dava süreci teknik ve detaylıdır. Yanlış yargı yoluna başvurmak, eksik bilirkişi incelemesi veya zamanaşımı sürelerinin kaçırılması hak kaybına yol açabilir. Bu nedenle, alanında deneyimli bir avukatla sürecin yürütülmesi tavsiye edilir.
About Post Author
