Yapay Zekâ ile Üretilen Eserler Telif Hakkı Koruması Altında Mıdır?

Giriş

Yapay zekâ (YZ) destekli içerik üretimi son yıllarda özellikle görsel sanatlar, yazılım geliştirme, edebi metinler ve müzik alanında çığır açmıştır. Ancak bu gelişme, fikrî mülkiyet hukukunda temel bir soruyu gündeme getirmiştir: Yapay zekâ tarafından oluşturulan bir eserin telif hakkı koruması olabilir mi? Dahası, bu tür eserlerde “eser sahibi” kimdir? Yapay zekâ mı, onu geliştiren mi, yoksa onu kullanan mı?

Bu yazı, yapay zekâ tarafından oluşturulan içeriklerin Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ile uluslararası hukuk bakımından telif hakkı korumasına tabi olup olmadığını; ilgili içtihatları, öğretideki tartışmaları ve önerilen hukuk politikalarını ele almaktadır.

1. Yapay Zekâ Eser Üretebilir mi?

Günümüzde YZ sistemleri:

• Resim (örneğin MidJourney, DALL·E),
• Metin (ChatGPT, Claude),
• Müzik (AIVA, Amper Music),
• Kod (Copilot, AlphaCode) gibi birçok alanda özgün içerik üretmektedir.

Bu içerikler özgün görünse de, YZ’nin insan müdahalesi olmadan yaratıcı faaliyet yürütüp yürütemeyeceği sorusu önem arz eder. Çünkü telif hakkı korumasının temelinde “insan yaratımı” esası vardır.

2. Türk Hukukunda Telif Hakkının Sahibi Kimdir?

5846 sayılı FSEK Madde 1/B:

“Eser, sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim, edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eseri mahiyetinde olan her türlü fikri ve sanatı mahsuldür.”

Buradan şu sonuç çıkar:

• Telif hakkı ancak insan tarafından yaratılan eserlere tanınır.
• YZ, kişilik sahibi olmadığı için tek başına eser sahibi olamaz.

3. YZ Destekli Üretimlerde Eser Sahibi Kimdir?

Yargı ve doktrinde öne çıkan ihtimaller:

a) YZ Geliştiricisi

• YZ sistemini kodlayan kişi veya ekip.
• Ancak geliştirici eseri doğrudan üretmediği için genelde sahiplik tanınmaz.

b) YZ Kullanıcısı (Prompter)

• Sistemi yöneten, komut veren kişi.
• Eğer katkısı yaratıcı ve yönlendirici nitelikteyse, eser sahibi olabilir.

c) Hiç Kimse

• Bazı hukuk sistemlerinde (örneğin İngiltere) YZ tarafından üretilen eserlere sui generis (özel koruma) tanınırken, bazı sistemlerde telif hakkı hiç doğmaz.

4. Uluslararası Hukukta Durum

a) ABD Telif Hakkı Bürosu (USCO)

• 2022 kararında, YZ’nin ürettiği görüntülerin koruma altında olmadığına karar verilmiştir.
• İnsan katkısı içermeyen içeriklerin telif koruması yoktur.

b) AB Telif Direktifi

• “İnsan yaratımı” koşulu aranır.
• YZ ile üretilen eserlerde, insan müdahalesinin kapsamı değerlidir.

c) WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü)

• Henüz net bir uluslararası düzenleme yoktur.
• 2024 itibarıyla “YZ ve Fikri Mülkiyet” başlığıyla küresel istişare süreci yürütülmektedir.

5. FSEK Açısından Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar

• Grafik tasarımcılar, YZ ile ürettikleri görseller için stok sitelerine içerik yüklediğinde; telif hakkı kendilerine ait midir?
• YZ ile yazılan senaryolar, eser sayılır mı?
• YZ tarafından kodlanan yazılım, müellif tarafından “işlenmiş eser” olarak mı korunur?

Bu soruların net cevabı henüz Yargıtay içtihatlarıyla verilmiş değildir. Ancak öğretide ağırlıklı görüş, insan yaratımı unsuru barındırmayan içeriklerin telif hakkı korumasına sahip olmadığı yönündedir.

6. Sözleşmesel Çözüm Yolları

Mevzuatın belirsiz olduğu alanlarda sözleşmeler kritik rol oynar:

• Kullanıcılar, YZ destekli eserler için sözleşmeyle kullanım haklarını devralmalı,
• YZ ile üretilen eserler için hak sahipliği beyanları alınmalı,
• Platform kullanım koşulları (örneğin: OpenAI, Adobe Firefly) dikkatle incelenmelidir.

7. Öğretideki Tartışmalar

Bazı hukukçular, yapay zekâ destekli eserlere:

• Telif hakkına benzer ama daha dar bir koruma getirilmesini (örneğin sui generis hak),
• YZ kullanıcılarına sınırlı süreli koruma tanınmasını,
• YZ geliştirenlerin eser üzerinde “altyapı hakkı” sahibi olmasını

önermektedir. Ancak bunun için kapsamlı mevzuat değişiklikleri gereklidir.

8. Sonuç ve Değerlendirme

Yapay zekâ ile üretilen içeriklerin telif hakkı ile korunup korunamayacağı, yalnızca hukukçuların değil, yazılımcıların, sanatçıların, tasarımcıların ve yatırımcıların da cevabını merak ettiği kritik bir sorudur. Mevcut Türk hukuk sisteminde insan katkısı olmayan YZ içerikleri telif koruması altında değildir. Ancak insanın yönlendirici etkisinin açıkça ispatlandığı hallerde, sınırlı da olsa koruma mümkündür.Gelecekte bu alan için özel düzenlemeler ve yeni koruma modelleri geliştirilmesi kaçınılmaz görünmektedir.

Stj.Öğr.Esmanur AKTAŞ