Kripto Varlıklar ve Yolsuzluk Suçları: Yeni Nesil Mali Suçlar
1. Giriş
Dijitalleşen dünyada malvarlığı kavramı da dönüşmekte; kripto paralar, token’lar ve NFT’ler gibi kripto varlıklar günümüzde yalnızca yatırım aracı değil, aynı zamanda yolsuzluk, rüşvet ve kara para aklama gibi suçların gizli aracı haline gelmektedir. Özellikle kamu görevlilerine yapılan rüşvet ödemelerinde, zimmete geçirilen paraların transferinde ve elde edilen gayri meşru kazançların aklanmasında blockchain teknolojisinin izlenemezliği kötüye kullanılmaktadır.
Bu bağlamda, kripto varlıkların ceza hukukundaki konumu, yolsuzluk suçlarıyla ilişkisi ve hukuki boşluklara karşı önerilen çözümler bu makalenin odak noktasını oluşturmaktadır.
2. Kripto Varlık Nedir? Hukuki Çerçeve
2.1. Tanım ve Nitelik
Kripto varlık, 2021 tarihli Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası yönetmeliğine göre:
“Dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak dijital olarak oluşturulan, dağıtık ağ üzerinden dağıtılan, değiştirilemeyen, kriptografik olarak güvenli ve değer transferi sağlayan sanal varlık.”
Her ne kadar Türk mevzuatında hâlâ “kripto para” tanımı yasal bir çerçevede tam olarak belirlenmemişse de; doktrinde kripto varlıkların “değer taşıyıcısı dijital varlık” olarak kabulü yönünde ortak görüş oluşmuştur.
2.2. Türk Ceza Hukuku Bakımından Durumu
TCK’da “kripto para”ya özel bir düzenleme yoktur. Ancak bu varlıklar;
-
Malvarlığı değeri,
-
Ekonomik değer taşıyan dijital içerik,
-
Bilişim sistemi üzerinden işlem gören varlık olarak değerlendirilir.
3. Kripto Varlıkların Yolsuzluk Suçlarında Kullanımı
3.1. Rüşvet Suçu (TCK m.252)
Klasik rüşvet eylemlerinde kamu görevlisine para veya hediye verilirken, artık bu tür menfaatler kripto cüzdan transferleri üzerinden yapılmaktadır. Çünkü:
-
Transferler anonimdir,
-
Takip edilmesi teknik uzmanlık gerektirir,
-
Üçüncü şahıslar üzerinden kolayca saklanabilir.
Yargıtay Uygulaması:
Henüz doğrudan “kripto varlıkla rüşvet” içeren bir içtihat olmamakla birlikte, malvarlığı değeri taşıyan her şeyin rüşvet aracı olabileceği kabul edilmiştir (örneğin: çek, senet, değerli eşya).
Sonuç: Kripto para da menfaat sayılır ve rüşvetin konusunu oluşturabilir.
3.2. Zimmet Suçu (TCK m.247)
Kamu görevlisinin görevinden kaynaklı olarak zilyetliğinde bulunan paranın zimmete geçirilmesi kripto parayla da mümkündür. Örneğin belediye adına açılan bir kripto cüzdandan zimmetine aktarma yapılması.
Buradaki zorluk: Zimmete geçirilen kripto varlığın kamuya ait olup olmadığının tespiti ve dijital iz takibidir.
4. Kripto Varlıkların Aklanması: TCK m.282 (Suç Gelirlerinin Aklanması)
Yolsuzlukla elde edilen gelirlerin kripto varlıklara dönüştürülerek üçüncü cüzdanlara aktarılması, TCK m.282 uyarınca aklama suçunu oluşturur. Bu eylemler genellikle:
-
Tether (USDT) gibi sabit paralarda yapılır,
-
Off-shore borsalara taşınır,
-
NFT’lerle kamufle edilir.
Uygulamada güçlük: Kripto borsaları Türkiye dışında faaliyet gösterdiği için veri erişimi kısıtlıdır.
5. Gönüllü Vazgeçme ve Etkin Pişmanlıkta Kripto Kullanımı
Kripto parayla alınan rüşveti iade eden kişi etkin pişmanlıktan (TCK m.254) yararlanabilir mi?
-
Evet. Kripto varlık da malvarlığı değeri olduğundan iadesi mümkündür.
-
Ancak iadenin teknik olarak kanıtlanabilir olması gerekir (blockchain transfer kaydı, özel anahtarın paylaşımı).
6. Teknik ve Hukuki Zorluklar
6.1. Anonimlik ve Takip Zorluğu
Kripto cüzdanların gerçek kişiye ait olup olmadığını tespit etmek güçtür. Özellikle “mixer” servisleri, kara para izini silmekte kullanılır.
6.2. Mevzuat Boşluğu
-
Kripto varlıklar CMK m.123 anlamında el konulabilecek eşya sayılmakta zorluk yaşatmaktadır.
-
Hâlen icra-iflas sisteminde haciz ve mülkiyet belirleme işlemleri net değildir.
6.3. Delil Niteliği
-
Blockchain üzerindeki işlemler değiştirilemezdir, ancak cüzdan sahibi ve IP bilgisi tespit edilmeden fail belirlenemez.
-
Bu nedenle kripto paranın izinin sürülmesi, bilirkişi raporlarına bağımlıdır.
7. Uluslararası Hukuki Gelişmeler
7.1. FATF (Financial Action Task Force)
Kripto varlık hizmet sağlayıcılarının “yükümlü kurum” kabul edilmesini önerir. Türkiye 2021’de bu yönde düzenleme yapmıştır.
7.2. AB Kripto Varlık Piyasaları Yönetmeliği (MiCA)
2024’te yürürlüğe girecek bu düzenleme ile kripto borsalarına kayıt zorunluluğu, şeffaflık ve kullanıcı kimliği tespiti getirilmektedir.
7.3. Birleşmiş Milletler UNCAC
Kripto varlıkların yolsuzlukla mücadelede nasıl kullanıldığını ele alan taslak raporlar hazırlanmakta olup devletlerden iç hukuka entegrasyon istenmektedir.
8. Türk Yargı Uygulamasında Durum
Henüz Yargıtay’da kripto varlıkla işlenmiş rüşvet, zimmet veya irtikap suçu içeren emsal kararlar sınırlıdır. Ancak ilk derece mahkemelerinde:
-
Kripto parayla rüşvet alındığına dair ifadeler,
-
Kripto cüzdanların müsaderesi,
-
Kriptoyla alınan malvarlıklarının el konulması kararı verilmiştir.
9. Öneriler ve Çözüm Yolları
-
TCK’ya ek madde ile kripto varlık tanımı netleştirilmeli.
-
CMK’da kriptoya el koyma prosedürü özel olarak düzenlenmeli.
-
Adli bilişim uzmanları ve blockchain analiz araçları yargı sistemine entegre edilmeli.
-
Kripto para hizmet sağlayıcıları MASAK yükümlüsü olarak denetlenmeli.
-
Yolsuzluk suçlarında kripto parayla menfaat sağlanması açıkça tanımlanmalı.
10. Sonuç ve Değerlendirme
Kripto varlıklar, finans dünyasında olduğu kadar suç dünyasında da devrim yaratmıştır. Bu dijital varlıklar, yolsuzluk suçlarında hem suçun konusu, hem de işleniş aracı haline gelmektedir. Rüşvet ödemeleri, zimmete aktarmalar ve suç gelirlerinin aklanması süreçlerinde anonim ve sınır aşan yapısı nedeniyle kripto varlıklar sıkça kullanılmaktadır.
Ceza hukukunun bu yeni teknolojiye uyum sağlaması ve boşlukların hızla giderilmesi, hem bireylerin hem de kamu düzeninin korunması açısından elzemdir. Mevzuat güncellenmeli, yargı organları teknik anlamda donatılmalı ve uluslararası iş birliği mekanizmaları artırılmalıdır.
About Post Author
