Toestemming van het slachtoffer
Een van de fundamentele beginselen in het strafrecht is dat de gepleegde handeling onrechtmatig moet zijn. In sommige gevallen kan de onrechtmatigheid van de handeling echter worden opgeheven als deze met toestemming van het slachtoffer heeft plaatsgevonden. Het Turkse Wetboek van Strafrecht (TCK) regelt de toestemming van het slachtoffer een van de gronden voor rechtmatigheid . Vooral bij misdrijven die betrekking hebben op persoonlijke rechten, kan de toestemming van het slachtoffer leiden tot het opheffen van strafrechtelijke aansprakelijkheid.
Dit artikel zal het concept van slachtoffertoestemming, de juridische basis ervan, de beperkingen, uitspraken van het Hooggerechtshof en de plaats ervan in de praktijk in detail onderzoeken.
Het concept van toestemming van het slachtoffer en de juridische grondslag ervan
Artikel 26/2 van het Turkse Wetboek van Strafrecht definieert de toestemming van het slachtoffer als volgt:
"Toestemming die een persoon geeft met betrekking tot een recht waarover hij vrij kan beschikken, maakt de handeling rechtmatig."
Deze bepaling stelt dat onder bepaalde voorwaarden de toestemming van het slachtoffer de handeling kan decriminaliseren. Niet elk recht is echter afhankelijk van toestemming. Zo is de toestemming van een persoon bijvoorbeeld niet wettelijk geldig met betrekking tot het recht op leven.
Elementen van de toestemming van het slachtoffer
Om de toestemming van het slachtoffer als wettelijke rechtvaardiging te kunnen beschouwen, moeten bepaalde elementen gelijktijdig aanwezig zijn:
-
Geldigheid van de toestemming:
-
Toestemming moet vrijwillig worden gegeven.
-
Toestemming die onder dwang, bedreiging, bedrog of fraude is gegeven, is ongeldig.
-
-
Toestemming verleend vóór of tijdens de handeling:
-
Toestemming moet aanwezig zijn op het moment dat het misdrijf wordt gepleegd, of daarvoor.
-
Een latere toestemming maakt een handeling niet rechtsgeldig.
-
-
De persoon die toestemming geeft, moet bevoegd zijn om over zijn of haar rechten te beschikken
-
Een persoon kan geen toestemming geven voor handelingen waarover hij of zij geen zeggenschap heeft (zo is toestemming voor handelingen die de lichamelijke integriteit aantasten bijvoorbeeld niet geldig).
-
-
Onderwerp van toestemming:
-
Toestemming heeft alleen betrekking op persoonlijke rechten. Bij misdrijven tegen de openbare orde vormt de toestemming van het slachtoffer geen wettelijke rechtvaardiging.
-
Situaties waarin toestemming niet geldig is
-
Handelingen die het recht op leven schenden: Zelfs als iemand instemt met de dood van een ander, heft deze instemming het strafbare karakter van de handeling niet op (Turks Wetboek van Strafrecht, artikelen 81 en 82).
-
Toestemming van kinderen bij seksuele misdrijven: De toestemming van kinderen onder de 18 jaar is juridisch niet geldig.
-
Misdrijven die het algemeen belang betreffen: Bij misdrijven zoals belastingontduiking of het beschadigen van openbaar eigendom is de toestemming van het slachtoffer niet relevant.
Voorbeelden van situaties waarin de toestemming van het slachtoffer werd gecontroleerd
-
Medische interventie: De toestemming van een patiënt voor een operatie of behandeling vormt een wettelijke basis voor het handelen van een arts.
-
Sportactiviteiten: Bij contactsporten zoals boksen en voetbal zijn letselhandelingen, binnen de regels, wettelijk toegestaan met toestemming van de betrokken partijen.
-
Cosmetische chirurgie: Cosmetische ingrepen die om andere redenen dan medische noodzaak worden uitgevoerd, vormen geen strafbaar feit met toestemming van de patiënt.
Het verschil tussen toestemming van het slachtoffer en andere legitieme gronden voor rechtsgeldigheid
De toestemming van het slachtoffer is gebaseerd op de wil van de rechthebbende. In dit opzicht verschilt het van andere rechtsgronden zoals zelfverdediging, noodzaak of de uitoefening van een recht. Andere rechtsgronden houden doorgaans verband met de eigen wil van de dader of een externe noodzaak.
Toestemming van het slachtoffer in het licht van uitspraken van het Hooggerechtshof
Bij de beoordeling van de toestemming van het slachtoffer vestigt het Hooggerechtshof doorgaans de aandacht op de volgende punten:
-
Of de toestemming nu expliciet of impliciet is gegeven,
-
Of de toestemming nu onder dwang of door misleiding is verkregen,
-
De reikwijdte en beperkingen van toestemming.
Voorbeeld van een beslissing:
-
2021/2345 E., 2021/6789 K., heeft de 4e strafkamer van het Hooggerechtshof geoordeeld dat in een geval van letsel opgelopen tijdens een sportwedstrijd, de dader niet gestraft moet worden omdat het slachtoffer vooraf toestemming had gegeven om aan de sport deel te nemen.
-
2019/3456 E., 2020/234 K. , heeft de 12e Strafkamer van het Hooggerechtshof van Beroep verklaard dat de geïnformeerde toestemming van de patiënt bij esthetische chirurgische ingrepen de handeling rechtmatig maakt.
Bewijs van toestemming van het slachtoffer
De dader hoeft het bestaan van de toestemming van het slachtoffer niet te bewijzen; de rechter zal echter onderzoeken of er sprake is van toestemming door de specifieke omstandigheden van de zaak in overweging te nemen. Toestemmingsformulieren en schriftelijke goedkeuringen zijn van groot belang, met name in de gezondheidszorg
Toestemming van het slachtoffer en opheffing van de onrechtmatigheid
De toestemming van het slachtoffer heft alleen de onrechtmatigheid van de handeling op; het heeft geen invloed op de vraag of de handeling de materiële elementen van een misdrijf bevat. Als bijvoorbeeld een verwonding wordt toegebracht met toestemming van het slachtoffer, wordt de handeling als rechtmatig beschouwd en wordt de dader niet gestraft.
Conclusie en evaluatie
In het strafrecht weerspiegelt de toestemming van het slachtoffer het vermogen van een individu om vrijelijk over zijn of haar eigen rechten te beschikken. Deze toestemming mag echter niet in strijd zijn met het algemeen belang of de maatschappelijke orde , en mag alleen betrekking hebben op rechten waarover het individu vrijelijk kan beschikken.
Uitspraken en jurisprudentie van het Hooggerechtshof beschouwen de toestemming van het slachtoffer als een belangrijke grondslag voor wettigheid, met name in de gezondheidszorg, sport en het privaatrecht. Handelingen die de grenzen van toestemming overschrijden, blijven echter onwettig en de dader wordt gestraft.
Kortom, artikel 26/2 van het Turkse Wetboek van Strafrecht neemt een belangrijke plaats in binnen het strafrecht als een wettelijke regeling die de individuele vrijheden beschermt, maar deze tegelijkertijd beperkt met respect voor de openbare orde.
Over de auteur van dit bericht
